حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: رَأَيْتُ اَلْخَضِرَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي اَلْمَنَامِ قَبْلَ بَدْرٍ بِلَيْلَةٍ فَقُلْتُ لَهُ عَلِّمْنِي شَيْئاً أُنْصَرْ بِهِ عَلَى اَلْأَعْدَاءِ فَقَالَ قُلْ يَا هُوَ يَا مَنْ لاَ هُوَ إِلاَّ هُوَ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ قَصَصْتُهَا عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ لِي يَا عَلِيُّ عُلِّمْتَ اَلاِسْمَ اَلْأَعْظَمَ فَكَانَ عَلَى لِسَانِي يَوْمَ بَدْرٍ وَ إِنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَرَأَ قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ يَا هُوَ يَا مَنْ لاَ هُوَ إِلاَّ هُوَ اِغْفِرْ لِي وَ أُنْصُرْنِي عَلَى اَلْقَوْمِ اَلْكَافِرِينَ وَ كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ ذَلِكَ يَوْمَ صِفِّينَ وَ هُوَ يُطَارِدُ فَقَالَ لَهُ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ مَا هَذِهِ اَلْكِنَايَاتُ قَالَ اِسْمُ اَللَّهِ اَلْأَعْظَمُ وَ عِمَادُ اَلتَّوْحِيدِ لِلَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ ثُمَّ قَرَأَ شَهِدَ اَللّٰهُ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ وَ آخِرَ اَلْحَشْرِ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ قَبْلَ اَلزَّوَالِ قَالَ وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ اَللّٰهُ مَعْنَاهُ اَلْمَعْبُودُ اَلَّذِي يَأْلَهُ فِيهِ اَلْخَلْقُ ِ اَلْمَسْتُورُ عَنِ اَلْأَوْهَامِ وَ اَلْخَطَرَاتِ. (التوحید ج۱ ص۸۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: یك شب پیش از جنگ بدر، خضر(ع) را به خواب دیدم. باو گفتم مرا چیزی تعلیم کن که بآن بر دشمنان نصرت یابم. گفت بگو: یا هو یا من لا هو الا هو. یعنی ای او ای کسی که اوئی نیست جز او. صبح که شد این خواب را برای رسول خدا(ص) تعریف کردم. فرمود: یا علی؛ اسم اعظم بتو تعلیم داده شده! پس این ذکر در روز بدر بر زبانم جاری بود. راوی گوید: امیرالمؤمنین(ع) سوره توحید را که می‌خواند، چون فارغ می‌شد میفرمود: یا هو یا من لا هو الا هو؛ اغفر لی و انصرنی علی القوم الکافرین. همچنین روایت شده که امیرمؤمنان(ع) در روز جنگ صفین این ذکر را میفرمود و پیوسته حمله برده و شمشیر میزد. عمار یاسر بآن حضرت عرض کرد: یا امیرالمؤمنین این ذکر عجیب چیست؟! حضرت فرمود: اسم اعظم خدا و عماد توحید است. سپس آیهٔ "شَهِدَ الله أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ" و آخر سورهٔ حشر را از "لو أنزلنا" تا آخر خواند و از اسب فرود آمد و پیش از زوال چهار رکعت نماز بجا آورده و فرمود: الله یعنی معبودی که همه در او حیرانند و او از همه مستور است و اوهام و خطورات به او راه نیابد.
عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اَللّٰهِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : أَنَّ اَلنَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَعَثَ سَرِيَّةً وَ اِسْتَعْمَلَ عَلَيْهَا عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَلَمَّا رَجَعُوا سَأَلَهُمْ فَقَالُوا كُلُّ خَيْرٍ غَيْرَ أَنَّهُ قَرَأَ بِنَا فِي كُلِّ صَلاَةٍ بِقُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ فَقَالَ يَا عَلِيُّ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا فَقَالَ لِحُبِّي لِ قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ فَقَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَا أَحْبَبْتَهَا حَتَّى أَحَبَّكَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ. (التوحید ج۱ ص۹۴)
راوی گوید: پیامبر خدا(ص) لشکری را به جنگ فرستاد و علی(ع) را فرمانده آن قرار داد. هنگامی که لشگریان بازگشتند، پیامبر از احوال آنان پرسید. گفتند: همه چیز خوب بود مگر آنکه علی در هر نمازی که با ما می‌خواند سورهٔ "قُلْ هُوَ اللهُ أَحَد" را می‌خواند. پیامبر فرمود: یا علی! چرا چنین میکردی؟ عرض کرد: از بس که این سوره را دوست دارم! پیامبر(ص) فرمود: این که این سوره را دوست داری، مال این است که خدا تو را دوست دارد.
عَنْ أَبِي اَلْحَسَنِ اَلْمَوْصِلِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللّٰهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: جَاءَ حِبْرٌ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ حِينَ عَبَدْتَهُ فَقَالَ وَيْلَكَ مَا كُنْتُ أَعْبُدُ رَبّاً لَمْ أَرَهُ قَالَ وَ كَيْفَ رَأَيْتَهُ قَالَ وَيْلَكَ لاَ تُدْرِكُهُ اَلْعُيُونُ فِي مُشَاهَدَةِ اَلْأَبْصَارِ وَ لَكِنْ رَأَتْهُ اَلْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ اَلْإِيمَانِ. (التوحید ج۱ ص۱۰۹)
امام صادق(ع) فرمود: عالمی یهودی خدمت امیرمؤمنان(ع) رسید و پرسید: تابحال شده است خدایت را دیده باشی؟ امیرمؤمنان(ع) فرمود: من هرگز خدایی را که نبینم، نمی‌پرستم! پرسید: چطور؟! فرمود: نه با چشم، بلکه قلب وقتی حقیقتاً ایمان داشته باشد، خدا را میبیند و حضورش را وجدان می‌کند.
رُوِيَ: أَنَّهُ سُئِلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَيْنَ كَانَ رَبُّنَا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ سَمَاءً وَ أَرْضاً فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَيْنَ سُؤَالٌ عَنْ مَكَانٍ وَ كَانَ اَللَّهُ وَ لاَ مَكَانَ. (التوحید ج۱ ص۱۷۵)
پرسیدند خدا قبل از آنکه آسمان و زمین را خلق کند کجا بوده؟ امیرمؤمنان(ع) فرمود: کجا، سؤال از مکان است و خدا خودش خالق مکان است.
عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللّٰهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: قِيلَ لِأَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ هَلْ يَقْدِرُ رَبُّكَ أَنْ يُدْخِلَ اَلدُّنْيَا فِي بَيْضَةٍ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُصَغِّرَ اَلدُّنْيَا أَوْ يُكَبِّرَ اَلْبَيْضَةَ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لاَ يُنْسَبُ إِلَى اَلْعَجْزِ وَ اَلَّذِي سَأَلْتَنِي لاَ يَكُونُ. (التوحید ج۱ ص۱۳۰)
پرسیدند خدا می‌تواند دنیا را در تخم‌مرغی بگنجاند، بی آنکه دنیا را کوچک کند یا تخم‌مرغ را بزرگ؟ امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا هیچ‌وقت ناتوان نیست، ولی آنچه میگویید شدنی نیست.
(گوییم: یعنی نقص از جانب مقدور است نه قادر.)
عَنْ سَعْدٍ اَلْخَفَّافِ عَنِ اَلْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: لَمَّا وَقَفَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى اَلْخَوَارِجِ وَ وَعَظَهُمْ وَ ذَكَّرَهُمْ وَ حَذَّرَهُمْ اَلْقِتَالَ فَقَالُوا أَنْتَ حَكَّمْتَ فِي دِينِ اَللَّهِ أَبَا مُوسَى اَلْأَشْعَرِيَّ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ اَللَّهِ مَا حَكَّمْتُ مَخْلُوقاً وَ إِنَّمَا حَكَّمْتُ اَلْقُرْآنَ وَ لَوْ لاَ أَنِّي غُلِبْتُ عَلَى أَمْرِي وَ خُولِفْتُ فِي رَأْيِي لَمَا رَضِيتُ أَنْ تَضَعَ اَلْحَرْبُ أَوْزَارَها بَيْنِي وَ بَيْنَ أَهْلِ حَرْبِ اَللَّهِ حَتَّى أُعْلِيَ كَلِمَةَ اَللَّهِ وَ أَنْصُرَ دِينَ اَللَّهِ ـ وَ لَوْ كَرِهَ اَلْكَافِرُونَ وَ اَلْجَاهِلُونَ. (التوحید ج۱ ص۲۲۴)
راوی گوید در مواجهه امیرمؤمنان(ع) با خوارج، پس از آنکه آنان را نصیحت فرمود و از عاقبت کار بر حذر دادشان، گفتند: ایراد ما به تو این است که ابوموسی را حَکَم کردی! علی(ع) فرمود: من هرگز بشری را حکم قرار ندادم؛ من قرآن را حکم قرار دادم. و اگر این نبود که تضعیف شدم و ناتوان گشتم، دست از جنگ نمی‌کشیدم تا دین خدا را حاکم کنم.
عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَخِيهِ اَلْحَسَنِ عَنْ أَبِيهِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّ رَجُلاً قَامَ إِلَيْهِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَنْ بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ ـ مَا مَعْنَاهُ فَقَالَ إِنَّ اَللهَ أَعْظَمُ اِسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ الله عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ اَلَّذِي يَتَأَلَّهُ إِلَيْهِ عِنْدَ اَلْحَوَائِجِ وَ اَلشَّدَائِدِ كُلُّ مَخْلُوقٍ عِنْدَ اِنْقِطَاعِ اَلرَّجَاءِ مِنْ جَمِيعِ مَنْ هُوَ دُونَهُ وَ تَقَطُّعِ اَلْأَسْبَابِ مِنْ كُلِّ مَنْ سِوَاهُ وَ ذَلِكَ أَنَّ كُلَّ مُتَرَئِّسٍ فِي هَذِهِ اَلدُّنْيَا وَ مُتَعَظِّمٍ فِيهَا وَ إِنْ عَظُمَ غِنَاؤُهُ وَ طُغْيَانُهُ وَ كَثُرَتْ حَوَائِجُ مَنْ دُونَهُ إِلَيْهِ فَإِنَّهُمْ سَيَحْتَاجُونَ حَوَائِجَ لاَ يَقْدِرُ عَلَيْهَا هَذَا اَلْمُتَعَاظِمُ وَ كَذَلِكَ هَذَا اَلْمُتَعَاظِمُ يَحْتَاجُ حَوَائِجَ لاَ يَقْدِرُ عَلَيْهَا فَيَنْقَطِعُ إِلَى اَللَّهِ عِنْدَ ضَرُورَتِهِ وَ فَاقَتِهِ حَتَّى إِذَا كَفَى هَمَّهُ عَادَ إِلَى شِرْكِهِ فَقَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِعِبَادِهِ أَيُّهَا اَلْفُقَرَاءُ إِنِّي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أُعْطِيَكُمْ لَمْ يَقْدِرْ غَيْرِي عَلَى مَنْعِكُمْ وَ إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَمْنَعَكُمْ لَمْ يَقْدِرْ غَيْرِي عَلَى إِعْطَائِكُمْ فَأَنَا أَحَقُّ مَنْ سُئِلَ وَ أَوْلَى مَنْ تُضُرِّعَ إِلَيْهِ فَقُولُوا عِنْدَ اِفْتِتَاحِ كُلِّ أَمْرٍ صَغِيرٍ أَوْ عَظِيمٍ ـ بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ ـ أَيْ أَسْتَعِينُ عَلَى هَذَا اَلْأَمْرِ بِاللَّهِ اَلَّذِي لاَ يَحِقُّ اَلْعِبَادَةُ لِغَيْرِهِ اَلْمُغِيثِ إِذَا اُسْتُغِيثَ اَلْمُجِيبِ إِذَا دُعِيَ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ حَزَنَهُ أَمْرٌ تَعَاطَاهُ فَقَالَ بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ ـ وَ هُوَ مُخْلِصٌ لِلَّهِ يُقْبِلُ بِقَلْبِهِ إِلَيْهِ لَمْ يَنْفَكَّ مِنْ إِحْدَى اِثْنَتَيْنِ إِمَّا بُلُوغِ حَاجَتِهِ فِي اَلدُّنْيَا وَ إِمَّا يُعَدُّ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ يُدَّخَرُ لَدَيْهِ ـ وَ مٰا عِنْدَ اللهِ خَيْرٌ وَ أَبْقىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ. (التوحید ج۱ ص۲۳۰)
از امیرمؤمنان(ع) از معنای "بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ" پرسیدند، فرمود: الله، اعظمِ اسماء خداست و معنایش کسی است که پناه همهٔ مخلوقات است در حوائج و شدائد، هنگام یأس از جز او؛ هنگامیکه دستشان از همه چیز کوتاه شده. رؤسای دنیا و بزرگانِ آن را بنگرید، هرچقدر هم که ثروتمند و قدرتمند و مصدر حاجات باشند، خودشان در امور زیادی محتاجاند و حاجات زیادی هست که بد ست آنها برنیاید. پس آخرش همه به خدا نیازمندند. هرچند پس از رفع نیاز، باز به خدا پشت می‌کنند. خدا به بندگانش میگوید: ای بیچارگان! من اگر بخواهم حاجت شما را روا کنم، کسی نمی‌تواند مانع شود و اگر نخواهم، کسی نمی‌تواند حاجاتتان را برآورد. پس از خودم بخواهید و به خودم تضرع کنید. امیرمؤمنان(ع) ادامه داد: پیش از شروع هر کاری بگویید بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ. یعنی در این کار از خدایی کمک می‌خواهم که جز او شایستهٔ پرستش نیست؛ فریادرسی که جز او کسی به فریادها نمیرسد و اجابت‌کننده‌ای که جز او دعای مردمان را پاسخ نمی‌دهد. رسول خدا(ص) میفرمود: هر کس را مطلبی مشغول ساخت، به قصد آن حل آن مسئله، خالصانه و با همهٔ وجود بگوید بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ. در این صورت یا حاجتش را خدا برمی‌آورد یا چیزی بهتر از آن را پیش خودش برای او کنار می‌گذارد. و همیشه آنچه پیش خداست برای مؤمنین بهتر است و پایدارتر.
سِمْعَانَ بْنِ أَبِي رُبَيْحَةَ مَوْلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ رَفَعَهُ قَالَ: سُئِلَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِمَ عَرَفْتَ رَبَّكَ فَقَالَ بِمَا عَرَّفَنِي نَفْسَهُ. (التوحید ج۱ ص۲۸۵)
از امیرمؤمنان(ع) پرسیدند: خدایت را به چه شناختی؟ فرمود: خودِ او خودش را به من شناساند.
عَنِ اَلْفَضْلِ بْنِ اَلسَّكَنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اِعْرِفُوا اَللَّهَ بِاللَّهِ وَ اَلرَّسُولَ بِالرِّسَالَةِ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَلْعَدْلِ وَ اَلْإِحْسَانِ. (التوحید ج۱ ص۲۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا را به خودش بشناسید و رسول را با مضمون دعوتش و اولیاء خدا را با نیکی و عدل و احسانی که می‌کنند، یعنی با رفتارشان.
عَنْ زِيَادِ بْنِ اَلْمُنْذِرِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ اَلْبَاقِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ رَجُلاً قَامَ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ بِمَا ذَا عَرَفْتَ رَبَّكَ قَالَ بِفَسْخِ اَلْعَزْمِ وَ نَقْضِ اَلْهَمِّ لَمَّا هَمَمْتُ فَحِيلَ بَيْنِي وَ بَيْنَ هَمِّي وَ عَزَمْتُ فَخَالَفَ اَلْقَضَاءُ عَزْمِي عَلِمْتُ أَنَّ اَلْمُدَبِّرَ غَيْرِي. (التوحید ج۱ ص۲۸۸)
از امیرمؤمنان(ع) پرسیدند: چه شد که خدا را شناختی؟ فرمود: با فسخ تصمیم‌هایم و نقض خواسته‌هایم. تا چیزی خواستم، بین من و خواسته‌ها مانع شد و تا تصمیمی گرفتم، قضاء او تصمیمم را ناکام گذاشت. پس فهمیدم جهان خدای مدبّری دارد.
عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ مَيْمُونٍ اَلْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: قِيلَ لِعَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ رَجُلاً يَتَكَلَّمُ فِي اَلْمَشِيَّةِ فَقَالَ اُدْعُهُ لِي قَالَ فَدُعِيَ لَهُ فَقَالَ يَا عَبْدَ اَللَّهِ خَلَقَكَ اَللَّهُ لِمَا شَاءَ أَوْ لِمَا شِئْتَ قَالَ لِمَا شَاءَ قَالَ فَيُمْرِضُكَ إِذَا شَاءَ أَوْ إِذَا شِئْتَ قَالَ إِذَا شَاءَ قَالَ فَيَشْفِيكَ إِذَا شَاءَ أَوْ إِذَا شِئْتَ قَالَ إِذَا شَاءَ قَالَ فَيُدْخِلُكَ حَيْثُ شَاءَ أَوْ حَيْثُ شِئْتَ قَالَ حَيْثُ شَاءَ قَالَ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَهُ لَوْ قُلْتَ غَيْرَ هَذَا لَضَرَبْتُ اَلَّذِي فِيهِ عَيْنَاكَ. (التوحید ج۱ ص۳۳۷)
به امیرمؤمنان(ع) گفتند مردی هست که دربارهٔ مشیّت خدا سخن میگوید. امام فرمودند: بیاوریدش! او را آوردند. امیرمؤمنان(ع) به او فرمود: ای بندهٔ خدا! خداوند تو را به خاطر آنچه خودش خواسته آفریده، یا به خاطر آنچه تو میخواهی؟ گفت: به خاطر خواست خودش. حضرت فرمود: هرگاه که خودش بخواهد تو را بیمار می‌کند یا زمانی که تو بخواهی؟ گفت: وقتی خودش بخواهد. حضرت فرمود: زمانی که او بخواهد شفا پیدا می‌کنی یا زمانی که خودت بخواهی؟ جواب داد: زمانی که خودش بخواهد. امام فرمود: هرجا که بخواهد تو را می‌برد یا هرجا که بخواهی؟ جواب داد: هرجا که بخواهد. در آخر امیرمؤمنان(ع) به آن مرد فرمود: اگر غیر از این می‌گفتی توسری می‌خوردی!
عَنِ اَلْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : أَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَا دَاوُدُ تُرِيدُ وَ أُرِيدُ وَ لاَ يَكُونُ إِلاَّ مَا أُرِيدُ فَإِنْ أَسْلَمْتَ لِمَا أُرِيدُ أَعْطَيْتُكَ مَا تُرِيدُ وَ إِنْ لَمْ تُسَلِّمْ لِمَا أُرِيدُ أَتْعَبْتُكَ فِيمَا تُرِيدُ ثُمَّ لاَ يَكُونُ إِلاَّ مَا أُرِيدُ. (التوحید ج۱ ص۳۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا به داوود(ع) وحی کرد: ای داوود! تو میخواهی و من هم می‌خواهم. اما در آخر، نمی‌شود جز آنچه خواستِ من است. پس اگر تسلیمِ خواستِ من باشی، خواستهٔ تو را هم برمی‌آورم و اگر تسلیم نباشی، رنج به جانت می‌افکنم و در آخر نیز جز آنچه من خواسته‌ام نمی‌شود.
أَبُو خَالِدٍ اَلسِّجِسْتَانِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينٍ عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: مَرَّ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ بِجَمَاعَةٍ بِالْكُوفَةِ وَ هُمْ يَخْتَصِمُونَ فِي اَلْقَدَرِ فَقَالَ لِمُتَكَلِّمِهِمْ أَنَّكَ بِاللَّهِ تَسْتَطِيعُ فَلَيْسَ لَكَ مِنَ اَلْأَمْرِ شَيْءٌ (التوحید ج۱ ص۳۵۲)
امیرمؤمنان(ع) در کوفه بر جماعتی گذشت که راجع به قَدَر جرّ و بحث می‌کردند. پس به بزرگ آنها فرمود: تو بوا سطهٔ قدرتی که خدا بتو داده، قدرت و اختیاری پیدا کرده‌ای. پس اختیار امور همچنان در دست خداست.
عَبْدِ اَلْمَلِكِ بْنِ عَنْتَرَةَ اَلشَّيْبَانِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَنِ اَلْقَدَرِ قَالَ كَانَتْ رَحْمَةُ اَللَّهِ لِلْعِبَادِ قَبْلَ أَعْمَالِ اَلْعِبَادِ. (التوحید ج۱ ص۳۶۵)
کسی از امیرمؤمنان(ع) راجع به قَدَر پرسید. فرمود: رحمت خدا بر عباد ایشان را مختار کرده تا طبق اختیار در حوزهٔ امر و نهی‌اش، عمل کنند و فیض برند.
عَنْ أَبِي حَيَّانَ اَلتَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ وَ كَانَ مَعَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَوْمَ صِفِّينَ وَ فِيمَا بَعْدَ ذَلِكَ قَالَ: بَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يُعَبِّئُ اَلْكَتَائِبَ يَوْمَ صِفِّينَ وَ مُعَاوِيَةُ مُسْتَقْبِلُهُ عَلَى فَرَسٍ لَهُ يَتَأَكَّلُ تَحْتَهُ تَأَكُّلاً وَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى فَرَسِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْمُرْتَجِزِ وَ هُوَ مُتَقَلِّدٌ سَيْفَهُ ذُو اَلْفَقَارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ اِحْتَرِسْ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَغْتَالَكَ هَذَا اَلْمَلْعُونُ فَقَالَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَفَى بِالْأَجَلِ حَارِساً لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ اَلنَّاسِ إِلاَّ وَ مَعَهُ مَلاَئِكَةٌ حَفَظَةٌ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَنْ يَتَرَدَّى فِي بِئْرٍ أَوْ يَقَعَ عَلَيْهِ حَائِطٌ أَوْ يُصِيبَهُ سُوءٌ فَإِذَا حَانَ أَجَلُهُ خَلَّوْا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَا يُصِيبُهُ وَ كَذَلِكَ أَنَا إِذَا حَانَ أَجَلِي اِنْبَعَثَ أَشْقَاهَا فَخَضَّبَ هَذِهِ مِنْ هَذَا وَ أَشَارَ إِلَى لِحْيَتِهِ وَ رَأْسِهِ عَهْداً مَعْهُوداً وَ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ. (التوحید ج۱ ص۳۶۷)
راوی گوید روزی در جنگ صفین درحالیکه دو سپاه روبروی هم صف بسته بودند، امیرمؤمنان(ع) مشغول منظم کردن صفوف بود. به نگاه معاویه سوار بر اسبی که پای بر زمین می‌کوبید از سپاهش خارج شد و به همراه چند نفر به سوی امیرمومنان(ع) آمد. درحالیکه امیرمؤمنان(ع) بر اسب رسول خدا سوار بود و ذوالفقار را بدست داشت. فریاد زدم: یا امیرالمؤمنین! مراقب باش این ملعون از پشت سر تو را هدف قرار ندهد! امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ کسی نیست جز آنکه همراه او فرشتگانی است که از او مراقبت می‌کنند از اینکه در چاهی بیفتد یا دیواری بر سرش خراب شود یا مصیبتی به او برسد. من نیز همینطورم تا أجلم برسد. أجل که رسید خداوند شقی‌ترین این امّت را برانگیخته و محاسن مرا از خون فرق سرم رنگین خواهد ساخت. این وعده‌ای است که خواهد آمد.
عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي اَلْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّـلاَمُ يَقُولُ: اَلْفَرَائِضُ فَبِأَمْرِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بِرِضَـى اَللَّهِ وَ قَضَاءِ اَللَّهِ وَ تَقْدِيرِهِ وَ مَشِيَّتِهِ وَ عِلْمِهِ وَ اَلْمَعَاصِي فَلَيْسَتْ بِأَمْرِ اَللَّهِ وَ لَكِنْ بِقَضَاءِ اَللَّهِ وَ بِقَدَرِ اَللَّهِ وَ بِمَشِيَّتِهِ وَ بِعِلْمِهِ ثُمَّ يُعَاقِبُ عَلَيْهَا. (التوحید ج۱ ص۳۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فرائض به امر خداست و به رضای او و برای تحقّق آنها – گرچه به اختیار بنده است – اما در هرحال قضاء و قدر و مشیت خدا را لازم دارد و خدا در هر حال به اعمال بندگان علم دارد. معاصی، به امر خدا نیست. یعنی خدا از آنها نهی کرده اما آنها هم برای تحقّق به اختیار بنده، قضاء و قدر و مشیت خدا را نیاز دارند و خدا در هر حال به اعمال بندگان علم دارد و بر فرائض ثواب و بر معاصی عقاب مترتّب می‌کند.
بِهَذَا اَلْإِسْنَادِ عَنِ اَلْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اَلاِهْتِمَامَ بِالدُّنْيَا غَيْرُ زَائِدٍ فِي اَلْمَوْظُوفِ وَ فِيهِ تَضْـيِيعُ اَلزَّادِ وَ اَلْإِقْبَالَ عَلَى اَلآخِرَةِ غَيْرُ نَاقِصٍ مِنَ اَلْمَقْدُورِ وَ فِيهِ إِحْرَازُ اَلْمَعَادِ. (التوحید ج۱ ص۳۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اهتمام به دنیا و غصه خوردن برایش، رزق مقرّر را زیاد نمی‌کند، بلکه موجب تضییع آخرت است و اقبال به آخرت، از ارزاق کسی نمی‌کاهد، بلکه موجب صیانت است.
اَلنَّضْـرُ بْنُ شُـمَيْلٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْـرَافِيلُ قَالَ أَخْبَرَنَا ثُوَيْرٌ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّـلاَمُ قَالَ: مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ – إِنَّ اَللّٰهَ لاٰ يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مٰا دُونَ ذٰلِكَ لِمَنْ يَشٰاءُ. (التوحید ج۱ ص۴۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ آیه‌ای را اندازهٔ این آیه دوست ندارم: إِنَّ اَللّٰهَ لاٰ يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مٰا دُونَ ذٰلِكَ لِمَنْ يَشٰاءُ. خداوند شرک را نمی‌بخشد و جز آن همه چیز را می‌بخشد.