عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّـلاَمُ قَالَ: إِذَا تَمَنَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَكُنْ مُنَاهُ فِي اَلْخَيْرِ وَ لْيُكْثِرْ فَإِنَّ اَللَّهَ وَاسِعٌ كَرِيمٌ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر آرزوی چیزی را دل دارید، آن آرزو خیر باشد و بلند. چون خدا واسع و کریم است.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّـلاَمُ قَالَ قَالَ صَـلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْغِنَى فِي اَلْقَلْبِ وَ اَلْفَقْرُ فِي اَلْقَلْبِ. (الأشعثیات ج ص۱۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غنیٰ و فقر، هر دو در قلب‌اند.
(گوییم: یعنی کسی که بظاهر ثروتمند است میتواند قلباً نادار و گداطبع باشد و کسی که به ظاهراً فقیر است میتواند قلباً غنی و بی‌نیاز باشد.)
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّـلاَمُ قَالَ: تَفَقَّدْتُ اَلنَّبِيَّ صَـلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ غَيْرَ مَرَّةٍ وَ هُوَ إِذَا شَرِبَ تَنَفَّسَ ثَلاَثاً مَعَ كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهَا تَسْمِيَةٌ إِذَا شَرِبَ وَ يَحْمَدُ إِذَا اِنْقَطَعَ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۶۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در آب خوردن پیامبر(ص) چند بار دقّت کردم؛ دیدم به سه نفس آب می‌نوشد و با هر نفس بسم الله می‌گوید در پایان خدا را حمد میکند.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّـلاَمُ قَالَ: يَقُولُ إِبْلِيسُ لِجُنْدِهِ أَلْقُوا بَيْنَهُمُ اَلْبَغْيَ وَ اَلْحَسَدَ فَإِنَّهُمَا يَعْدِلاَنِ قَرِيباً مِنَ اَلشِّرْكِ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۶۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ابلیس به لشکریانش می‌گوید میان بنی‌آدم حسد و ستم را شایع کنید که این دوتا با هم معادل شرک است.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ اَلْعِدَةُ عَطِيَّةٌ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۶۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وعده، همانند عطاء، انتظار ایجاد میکند و تخلّف از آن صحیح نیست.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ مَنْ كَفَّ غَضَبَهُ وَ بَسَطَ رِضَاهُ وَ بَذَلَ مَعْرُوفَهُ وَ وَصَلَ رَحِمَهُ وَ أَدَّى أَمَانَتَهُ جَعَلَهُ اَللَّهُ تَعَالَى فِي نُورِهِ اَلْأَعْظَمِ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۶۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که خشم خود مهار کند و باسط‌الرضا باشد و مدام نیکی کند و به ارحام بپیوندد و امانت‌دار باشد، روز قیامت در نور اعظم خدا جای دارد.
(گوییم: بسط رضا یعنی زود راضی شدن و مدام راضی بودن.)
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: اَلْمَرِيضُ إِذَا بَرَأَ يُقَالُ لِيَهْنِئْكَ اَلطُّهُورُ مِنَ اَلذُّنُوبِ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مریض وقتی خوب میشود به او بگویید به حالت که از گناهان پاک شدی!
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: اَلتَّسْبِيحُ نِصْفُ اَلْمِيزَانِ وَ اَلصَّوْمُ نِصْفُ اَلصَّبْرِ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تسبیح، نیمی از میزان اعمال را پر میکند و روزه نیمی از صفت صبر را در انسان تکمیل میکند.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: مَنْ رَدَّ عَلَى صَاحِبِ بِدْعَةٍ بِدْعَتَهُ فَهُوَ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ تَعَالَى. (الأشعثیات ج۱ ص۱۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر کس بدعت صاحب بدعتی را رد کند عمل نیکی در راه خدا برای او نوشته میشود.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: صِلَةُ اَلْفَاجِرِ لاَ تَكَادُ تَصِلُ إِلاَّ إِلَى فَاجِرٍ مِثْلِهِ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نیکی فاجر جز به فاجری مثل خودش نمی‌رسد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: لاَ أَحْسَبُ أَحَدَكُمْ يَنْسَى شَيْئاً مِنْ أَمْرِ دِينِهِ إِلاَّ لِخَطِيئَةٍ أَخْطَأَهَا. (الأشعثیات ج۱ ص۱۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگاه چیزی از دینتان فراموش کردید، به خاطر خطایی است که مرتکب شده‌اید.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى جَعَلَ مَعَ كُلِّ قَحْطٍ خِصْباً وَ مَعَ كُلِّ مَسَاءَةٍ رَخَاءً وَ مَعَ كُلِّ عُسْرٍ يُسْراً وَ مَعَ كُلِّ حُزْنٍ فَرَحاً وَ مَعَ كُلِّ غَلاَءٍ رَخْصاً وَ لَكِنْ تَجْأَرُونَ إِلَى رَبِّكُمْ وَ تَنْسُبُونَ إِلَيْهِ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند همراه هر قحطی گشایش و همراه هر ناراحتی برکت و همراه هر سختی آسانی و همراه هر حزنی فرح و همراه هر گرانی رخصت قرار داده است. اما شما مدام گله می‌کنید و فقط بدی را به خدا نسبت میدهید.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: اَلْمَحَبَّةُ عِنْدَ اَللَّهِ وَ اَلْمَلاَئِكَةِ وَ فِي قُلُوبِ اَلْمُؤْمِنِينَ. إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَعْطَى اَلْمُؤْمِنِينَ ثَلاَثَةَ اَلْمِقَةَ وَ اَلْمَحَبَّةَ وَ اَلْمَهَابَةَ فِي صُدُورِ اَلْمُؤْمِنِينَ. (الأشعثیات ج۱ ص۱۷۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: محبت فقط پیش خدا و ملائکه و در قلوب مؤمنین است. خداوند به مؤمنین سه چیز میدهد: نفرت، محبت، مهابت.
(گوییم: مِقَة از اضداد است و هم نفرت معنا میدهد هم محبت. در اینجا چون در عِدل محبت قرارگرفته باید نفرت معنا دهد. در این‌صورت حدیث مُشعر است به اینکه خدا به مؤمن نفرت دشمنانش از وی و محبت دوستانش به وی و مهابت در چشم تودهٔ مردم را عنایت میکند.)
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ اَلْعِيَادَةُ بَعْدَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بیش از سه روز که بیماری طول کشید، به عیادت بروید؛ نه پیش از آن.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ فَإِذَا جِنَازَةٌ قَدْ أَقْبَلَتْ فَقِيلَ لَهُ صُلِّيَتْ عَلَيْهَا فَقَالَ إِنَّا فَاعِلُونَ وَ إِنَّمَا يُصَلِّي عَلَيْهِ عَمَلُهُ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۰۱)
جنازه‌ای را آوردند و از امیرمؤمنان(ع) خواستند بر آن نماز بخواند؛ فرمود: نماز می‌خوانم ولی نماز واقعی بر هرکس اعمال اوست.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّ رَجُلاً مَاتَ بِالرُّسْتَاقِ عَلَى رَأْسِ فَرْسَخٍ مِنَ اَلْكُوفَةِ فَحَمَلُوهُ إِلَى اَلْكُوفَةِ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَأَنْهَكَهُمْ عُقُوبَةً ثُمَّ قَالَ اِدْفِنُوا اَلْأَجْسَادَ فِي مَصَارِعِهِمْ وَ لاَ تَفْعَلُوا كَفِعْلِ اَلْيَهُودِ فَإِنَّ اَلْيَهُودَ تَنْقُلُ مَوْتَاهُمْ إِلَى بَيْتِ اَلْمَقْدِسِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۰۶)
کسی در روستایی در یک فرسخی کوفه مرده بود، مردم جنازه را برداشته و تا کوفه حمل کردند تا آنجا دفن کنند. امیرمؤمنان(ع) که با خبر شد آنها را بسیار نهی کرد و فرمود: اجساد امواتتان را همان‌جا که می‌میرند دفن کنید و مثل یهود نباشید که اجساد را تا بیت‌المقدس می‌بردند.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: بَيْنَمَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ جَالِسٌ وَ نَحْنُ حَوْلَهُ إِذْ أَرْسَلَتِ اِبْنَةٌ لَهُ تَقُولُ إِنَّ اِبْنِي فِي اَلسُّوقِ فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْتِيَنِي فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِلرَّسُولِ اِنْطَلِقْ إِلَيْهَا فَأَعْلِمْهَا أَنَّ لِلَّهِ تَعَالَى مَا أَعْطَى وَ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَ كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ اَلْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ اَلنَّارِ وَ أُدْخِلَ اَلْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَ مَا اَلْحَياةُ اَلدُّنْيا إِلاَّ مَتَاعُ اَلْغُرُورِ ثُمَّ رَدَّتِ اَلْقَوْلَ فَقَالَتْ هُوَ أَطْيَبُ لِنَفْسِي أَنْ تَأْتِيَنِي فَأَقْبَلَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ نَحْنُ مَعَهُ فَانْتَهَى إِلَى اَلصَّبِيِّ وَ إِنَّ نَفَسَهُ لَيُقَعْقِعُ بَيْنَ جَنْبَيْهِ [جنیده] كَأَنَّهَا فِي شَنٍّ فَبَكَى رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ اِنْتَحَبَ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اَللَّهِ تَبْكِي وَ تَنْهَانَا عَنِ اَلْبُكَاءِ فَقَالَ لَمْ أَنْهَكُمْ عَنِ اَلْبُكَاءِ وَ لَكِنْ نَهَيْتُكُمْ عَنِ اَلنَّوْحِ وَ إِنَّمَا هَذِهِ رَحْمَةٌ يَجْعَلُهَا اَللَّهُ فِي قَلْبِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ وَ يَرْحَمُ اَللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَ إِنَّمَا يَرْحَمُ اَللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ اَلرُّحَمَاءَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۰۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با رسول خدا(ص) نشسته بودیم که یکی از دختران ایشان پیغام فرستاد که پسر کوچکش به بازار رفته و به خانه برنگشته! دنبال خبری از پسرش بود. رسول خدا(ص) به آنکه پیغام آورده بود فرمود: برگرد و به دخترم بگو خدا میدهد و هر وقت خواست می‌گیرد! سپس تلاوت فرمود: كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ اَلْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ اَلنَّارِ وَ أُدْخِلَ اَلْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَ مَا اَلْحَياةُ اَلدُّنْيا إِلاَّ مَتَاعُ اَلْغُرُورِ (آل‌عمران:۱۸۵). آن کس رفت و پیغام را رساند. دختر پیامبر گفت: این پیام برایم با ارزش‌تر است تا خود فرزند. علی(ع) ادامه داد: ما با پیامبر(ص) برمی‌گشتیم که در بازار دیدیم آن بچه افتاده و در حال جان کندن است. رسول خدا(ص) که این صحنه را دید، گریست. ما گفتیم: یا رسول الله مگر ما را از گریستن نهی نکردید؟! فرمود: من شما را از نوحه کردن نهی کردم اما گریستن امری بی‌اختیار است و رحمتی است که خدا در قلب هرکه بخواهد قرار میدهد. خدا به هرکه بخواهد رحم میکند و رحمت خدا به کسانی که اهل رحمت‌اند، نزدیک‌تر است.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّ اَلرَّجُلَ إِذَا كَانَ أَجَلُهُ فِي اَلْأَرْضِ اَلَّتِي كَتَبَ اَللَّهُ أَنْ يُقْبَرَ فِيهَا جَعَلَ لَهُ إِلَيْهَا حَاجَةً حَتَّى إِذَا كَانَ اِنْقِضَاءُ أَثَرِهِ وَ قُبِضَ تَقُولُ اَلْأَرْضُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ أَيْ رَبِّ هَذَا مَا اِسْتَوْدَعْتَنِيهِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی مقدّر است کسی در سرزمینی دفن شود خداوند حاجتی برایش پیدا میکند تا به آن سرزمین برود و در آنجا بمیرد و دفن شود. روز قیامت آن زمین می‌گوید خدایا بگیر آنچه که به من امانت دادی!
عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ قَالَ: لَمَّا تُوُفِّيَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اِجْتَمَعَ جَمَاعَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ فَقَالُوا أَيْنَ نَدْفِنُهُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَقَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ نَدْفِنُهُ كَمَا أَمَرَ فِي شُهَدَاءِ أُحُدٍ قَالَ إِنَّ قُبُورَهُمْ فِي مَضَاجِعِهِمْ فَقَالُوا صَدَقْتَ فَخَطُّوا حَوْلَ مَضْجَعِهِ فَحَفَرُوا لَهُ فِيهِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۱۳)
امام سجاد(ع) فرمود: پیغمبر(ص) که رحلت کرد بنی‌هاشم اجتماع کردند و گفتند کجا دفنش کنیم یا ابوالحسن؟ امیرمؤمنان(ع) فرمود: چنانکه راجع به شهدای احد، خودِ پیامبر فرمود همان جا که بر زمین افتاده‌اند دفن شوند، خود ایشان را هم در جایی که به رحمت خدا رفته دفن می‌کنیم. گفتند: چه حرف خوبی! پس دور پیکر پاک رسول خدا(ص) خطی کشیدند و همان جا را حفر کردند و وی را دفن نمودند.
عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَا مِنْ قَوْمٍ اِجْتَمَعُوا فِي مَجْلِسٍ وَ لَمْ يَذْكُرُوا اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَمْ يُصَلُّوا عَلَيَّ إِلاَّ كَانَ ذَلِكَ اَلْمَجْلِسُ حَسْرَةً عَلَيْهِمْ فَإِنْ شَاءَ أَخَذَهُمْ وَ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُمْ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۱۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رسول خدا(ص) میفرمود هرگاه عدّه‌ای در مجلسی جمع شوند و خدا را یاد نکنند و بر من درود نفرستند، آن مجلس برایشان حسرت خواهد شد؛ اگر بخواهد آنها را فرو می‌گیرد و اگر بخواهد آنها را می‌بخشد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ دَعَا بِهَذَا اَلدُّعَاءِ يَوْمَ أُحُدٍ اَللَّهُمَّ وَ إِلَيْكَ اَلْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ اَلْمُسْتَعَانُ فَهَبَطَ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ لَقَدْ دَعَوْتَ اَللَّهَ بِاسْمِهِ اَلْأَكْبَرِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رسول خدا(ص) روز أُحد میگفت: اَللَّهُمَّ وَ إِلَيْكَ اَلْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ اَلْمُسْتَعَانُ. جبرئیل نازل شد و گفت ای محمد این اسم اکبر خداست که خدا را با آن می‌خوانی!
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِيَّاكُمْ وَ سَقَطَ اَلْكَلاَمِ وَ فَضْلُ بَنِي آدَمَ كُتِبَ فَعَلَيْكُمْ بِالدُّعَاءِ مَا يُعْرَفُ وَ إِيَّاكُمْ وَ اَلدُّعَاءَ بِاللَّعْنِ وَ اَلْخِزْيِ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ أَحْكَمَ فِي كِتَابِهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ اَلْمُعْتَدِينَ فَمَنْ تَعَدَّى بِدُعَائِهِ بِلَعْنٍ أَوْ خِزْيٍ فَهُوَ مِنَ اَلْمُعْتَدِينَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از حرف ناسنجدیده و آنچه بر جدایی دلالت دارد بپرهیزید! دعا هم که می‌کنید برای خیر و خوبی دعا کنید و از لعن و دعا برای خواری دیگران حذر کنید. خدا فرموده: اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ اَلْمُعْتَدِينَ. تعدّی در دعا همان لعن و طلب خِزْی است.
عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَبْسُطُ يَدَيْهِ عِنْدَ كُلِّ فَجْرٍ لِمُذْنِبِ اَللَّيْلِ هَلْ يَتُوبُ فَيَغْفِرَ لَهُ وَ يَبْسُطُ يَدَيْهِ عِنْدَ مَغْرِبِ اَلشَّمْسِ لِمُذْنِبِ اَلنَّهَارِ هَلْ يَتُوبُ فَيَغْفِرَ لَهُ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رسول خدا(ص) میفرمود: خداوند سحرگاهان دست رحمتش را میگشاید برای گناهکاران شب، بسا توبه کنند تا آنها را ببخشد و هنگام غروب، برای گنهکاران روز بسا توبه کنند تا آنها را ببخشد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: ثَلاَثٌ مِنْ أَبْوَابِ اَلْبِرِّ سَخَاءُ اَلنَّفْسِ وَ طِيبُ اَلْكَلاَمِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلْأَذَى. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز باب بِرّ است یعنی انسان را در مدار نیکی نگه میدارد و مدام از آن حسنه خیزد: سخاوت داشتن؛ مثبت و با حرمت سخن گفتن؛ و صبر کردن بر اذیت‌ها.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: ثَلاَثُ رَاحَاتٍ لِلْمُؤْمِنِ لِقَاءُ اَلْإِخْوَانِ وَ إِفْطَارُ اَلصَّائِمِ وَ اَلتَّهَجُّدُ مِنْ آخِرِ اَللَّيْلِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز برای مؤمن آرامش‌بخش است: دیدار با دوستان؛ روزه گرفتن و افطار کردن؛ آخر شب تنها با خدا راز و نیاز کردن.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: أَرْكَانُ اَلْكُفْرِ أَرْبَعَةٌ اَلرَّغْبَةُ وَ اَلرَّهْبَةُ وَ اَلْغَضَبُ وَ اَلشَّهْوَةُ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چهار چیز انسان را به ممکن است به کفر بکشانند: میل شدید به چیزی؛ نفرت شدید از چیزی؛ خشم شدید؛ و اشتهای سیری ناپذیر نسبت به زنان.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: لِلظَّالِمِ ثَلاَثُ عَلاَمَاتٍ يَقْهَرُ مَنْ هُوَ فَوْقَهُ بِالْغَلَبَةِ وَ مَنْ هُوَ دُونَهُ بِالْمَعْصِيَةِ وَ يُظَاهِرُ اَلظَّلَمَةَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که ظالم است نه تنها نسبت به زیردست بی‌گذشت و جبّار است، بلکه به بالادست خود هم جفا روا داشته و هرجا ظلمی ببیند، شریک ظالم میشود.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: لِلْكَسْلاَنِ ثَلاَثُ عَلاَمَاتٍ يَتَوَانَى حَتَّى يُفَرِّطَ وَ يُفَرِّطُ حَتَّى يُضَيِّعَ وَ يُضَيِّعُ حَتَّى يَأْثَمَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که تنبلی میکند عاقبت به تفریط و از فرط تفریط به تضیع حق و سرانجام به گناه مبتلا میشود.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: أَوَّلُ اَلْعِلْمِ اَلصَّمْتُ وَ اَلثَّانِي اَلاِسْتِمَاعُ وَ اَلثَّالِثُ نَشْرُهُ وَ اَلرَّابِعُ اَلْعَمَلُ بِهِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای کسب علم نخست باید سکوت را آموخت. سکوت باعث میشود انسان بشنود و یاد بگیرد و بعد، علم را منتشر کند. اما علم در وجود انسان تکمیل نمی‌شود جز آنکه انسان به آن عمل کند.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: أَفْضَلُ اَلنَّاسِ مَنْ عَشِقَ اَلْعِبَادَةَ فَعَانَقَهَا وَ أَحَبَّهَا بِقَلْبِهِ وَ بَاشَرَهَا بِجَسَدِهِ وَ تَفَرَّغَ لَهَا فَهُوَ لاَ يُبَالِي عَلَى مَا أَصْبَحَ مِنَ اَلدُّنْيَا أَمْ عَلَى غَيْرٍ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین مردم کسی است که به عبادت عشق بورزد و با همهٔ وجودش آن را دوست داشته باشد. جسمش را هم در آن بیندازد و خود را برای خدا چنان فارغ کند که نفهمد در دنیا چه می‌گذرد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: لاَ يَكُونُ اَلْعَبْدُ عَالِماً حَتَّى لاَ يَحْسُدَ مَنْ فَوْقَهُ وَ لاَ يُحَقِّرَ مَنْ هُوَ دُونَهُ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عالم واقعی کسی است که حسد به بالا دست و تحقیر زیردست از وجودش رخت بر بسته باشد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ مَرِضَ فَعَادَهُ إِخْوَانُهُ فَقَالُوا كَيْفَ أَصْبَحْتَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ قَالَ بِشَرٍّ فَقَالُوا سُبْحَانَ اَللَّهِ هَذَا مِنْ كَلاَمِ مِثْلِكَ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ اَلْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ فَالْخَيْرُ اَلصِّحَّةُ وَ اَلْغِنَى وَ اَلشَّرُّ اَلْمَرَضُ وَ اَلْفَقْرُ اِبْتِلاَءً وَ اِخْتِبَاراً. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۳)
امیرمؤمنان(ع) بیمار شد؛ پس عده‌ای از اصحاب به عیادتش آمدند. پرسیدند: چطورید ای امیرمؤمنان؟ فرمود: مبتلا به شرّ هستم! گفتند: سبحان الله چنین کلامی از شما بعید است! فرمود: چرا بعید است؟! خدا خودش فرموده: شما را به خیر و شر امتحان می‌کنیم و به سوی خود باز می‌گردانیم. نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ اَلْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ. خیر، صحّت و غناست و شرّ، مرض و فقر. و همه برای اختبار و امتحان است.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: لاَ تَسْتَصْغِرْ شَيْئاً مِنَ اَلْمَعْرُوفِ قَدَرْتَ عَلَى اِصْطِنَاعِهِ إِيثَاراً لِمَا هُوَ أَكْثَرُ مِنْهُ فَإِنَّ اَلْيَسِيرَ فِي حَالِ اَلْحَاجَةِ إِلَيْهِ أَنْفَعُ لِأَهْلِهِ مِنْ ذَلِكَ اَلْكَثِيرِ فِي حَالِ اَلْغَنَاءِ عَنْهُ اِعْمَلْ لِكُلِّ يَوْمٍ بِمَا فِيهِ تَرْشُدْ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر روزی توفیق کار خوبِ کوچکی پیدا کردی، همان را انجام بده و به امید کار بزرگتری در آینده از آن دست مکش. کمکِ اندک وقتی که به آن نیاز است، به مراتب بهتر از کمکِ بسیار است وقتی که نیازی به آن نیست. هر روز، کارهای خوب همان روز را انجام بده تا کم‌کم رشد کنی.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مُعَاتَبَةُ اَلْأَخِ خَيْرٌ مِنْ فَقْدِهِ غَداً يَأْتِيهِ اَلْمَوْتُ فَيَكْفِيكَ فَقْدَهُ عِنْدَ اَلْمَمَاتِ تَبْكِيهِ وَ فِي اَلْحَيَاةِ تَرَكْتَ وَصْلَهُ. وَ لاَ تُطِعْ فِيهِ كَاشِحاً فَتَكُونَ مِثْلَهُ (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اینکه دوستت باشد و عتابت کند بهتر از آن است که نباشد و حسرت بودنش را بخوری. سرانجام روزی مرگ شما را از هم جدا خواهد کرد و برایش خواهی گریست و حسرت خواهی خورد که وقتی بود با او صله نمی‌کردی. پس با دوستت بپیوند اما هرگز با او در دشمنی با کسی شریک مشو چون مثل او می‌شوی.
عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ اِبْنَ اَلْكَوَّاءِ سَأَلَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ نُسَلِّمُ عَلَى مُذْنِبِ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَرَاهُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلتَّوْحِيدِ أَهْلاً وَ لاَ نَرَاهُ لِلسَّلاَمِ عَلَيْهِ أَهْلاً. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۴)
کسی از امیرمؤمنان(ع) پرسید آیا به مسلمان گنه‌کار سلام کنیم؟ امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا او را لایق توحید دانسته و تو لایق سلامی نمی‌دانی؟!
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: إِيَّاكَ وَ اَلْجَزَعَ فَإِنَّهُ يَقْطَعُ اَلْأَمَلَ وَ يُضَعِّفُ اَلْعَمَلَ وَ يُورِثُ اَلْهَمَّ وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلْمَخْرَجَ فِي أَمْرَيْنِ فَمَا كَانَتْ لَهُ حِيلَةٌ فَالاِحْتِيَالُ وَ مَا لَمْ يَكُنْ لَهُ حِيلَةٌ فَالاِصْطِبَارُ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بی‌صبری و جزع، هدف را دور و عمل را ضعیف کرده و خودش همّ و غم می‌آفریند. همیشه دو راه بیشتر پیش رو نیست: یا حیله و تدبیری توان زد که باید چنان کرد؛ یا حیله و تدبیری متصوّر نیست، پس باید صبر کرد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: أَوْحَى اَللَّهُ تَعَالَى إِلَى مُوسَى: لاَ تَدَعْ ذِكْرِي عَلَى كُلِّ حَالٍ فَإِنَّ تَرْكَ ذِكْرِي يُقْسِي اَلْقَلْبَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا به موسی وحی کرد: ای موسی، هیچوقت از ذکر من دست مکش؛ که ترک ذکر من باعث قساوت قلب میشود.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: مَنْ ذَكَرَ اَللهَ كَثِيراً كَتَبَ اَللَّهُ لَهُ تَعَالَى بَرَاءَةً مِنَ اَلنَّارِ وَ بَرَاءَةً مِنَ اَلنِّفَاقِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که اهل ذکر کثیر باشد، خدا او را از نفاق و آتش قیامت نجات میدهد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: اِغْتَنِمُوا اَلدُّعَاءَ عِنْدَ مَوَاطِنَ عِنْدَ قِرَاءَةِ اَلْقُرْآنِ وَ عِنْدَ اَلْأَذَانِ وَ عِنْدَ نُزُولِ اَلْغَيْثِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قرآن که می‌خوانید دعا کنید؛ اذان که می‌شنوید دعا کنید؛ باران که می‌بارد دعا کنید.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِنَّمَا اَلْمَعْرُوفُ زَرْعٌ مِنْ أَنْمَى اَلزَّرْعِ وَ كَنْزٌ مِنْ أَفْضَلِ اَلْكُنُوزِ فَلاَ يُزَهِّدَنَّكَ فِي اَلْمَعْرُوفِ كُفْرُ مَنْ كَفَرَهُ وَ لاَ جُحُودُ مَنْ جَحَدَهُ. وَ اِعْلَمْ أَنَّ مَا بِأَهْلِ اَلْمَعْرُوفِ مِنَ اَلْحَاجَةِ إِلَى اِصْطِنَاعِهِ أَكْثَرُ مِمَّا بِأَهْلِ اَلرَّغْبَةِ إِلَيْهِمْ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کار نیک، مانند کِشته‌ای نیکو یا گنجی باارزش است. اینکه نیکی را بعضی کوچک می‌شمرند یا انکار می‌کنند، تو را از نیکی باز ندارد. بدان که نیاز اهل معروف به نیکی و برکتی که از آن می‌یابند، بیش از نیاز محتاج به آن نیکی و گره‌ایست که از او میگشاید.
عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَقُولُ إِنَّ مَلَكَيْكَ عَلَى رَأْسِكَ وَ إِنَّ لِسَانَكَ قَلَمُهُمَا وَ رِيقَكَ مِدَادُهُمَا فَلاَ تَأْخُذَنَّ فِيمَا لاَ يَعْنِيكَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۶)
امیرمؤمنان(ع) میفرمود: زبان تو قلمی است بدست دو فرشته‌ای که بر دوشت نشسته‌اند. پس آنچه که به کارت نیاید بر زبان میاَور!
عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ كَانَ إِذَا أَصْبَحَ قَالَ مَرْحَباً بِكُمَا مِنْ مَلَكَيْنِ حَافِظَيْنِ كَرِيمَيْنِ أُمْلِي عَلَيْكُمَا مَا تُحِبَّانِ إِنْ شَاءَ اَللَّهُ تَعَالَى فَلاَ يَزَالُ فِي اَلتَّسْبِيحِ وَ اَلتَّهْلِيلِ حَتَّى تَطْلُعَ اَلشَّمْسُ وَ كَذَلِكَ بَعْدَ اَلْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۶)
امام حسین(ع) فرمود: امیرمؤمنان(ع) که صبح میکرد به دو فرشته‌اش میفرمود: صبح بخیر ای دو فرشتهٔ محافظِ بزرگوار! انشاالله امروز چیزهایی به شما املاء می‌کنم که دوست دارید. پس به تسبیح و تحلیل می‌نشست تا طلوع آفتاب و همینطور بعد از عصر تا غروب خورشید.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: لَوْ لاَ أَنَّ اَللَّهَ تَعَالَى خَلَقَ اِبْنَ آدَمَ أَحْمَقَ مَا عَاشَ وَ لَوْ عَلِمَتِ اَلْبَهَائِمُ مَا تَصْنَعُونَ بِهَا مَا سَمِنَتْ لَكُمْ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر خدا آدم را احمق خلق نمی‌کرد، آدم اینطور بی‌خیال زندگی نمی‌کرد! اگر چهارپایان شما می‌دانستند که عاقبتْ آنها را ذبح خواهید کرد اینطور نمیخوردند و چاق نمی‌شدند.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: إِذَا عَظَّمْتَ اَلذَّنْبَ فَقَدْ عَظَّمْتَ اَللَّهَ وَ إِذَا صَغَّرْتَهُ فَقَدْ صَغَّرْتَ اَللَّهَ وَ مَا مِنْ ذَنْبٍ عَظِيمٍ عَظَّمْتَهُ إِلاَّ صَغُرَ عِنْدَ اَللَّهِ تَعَالَى وَ لاَ مِنْ صَغِيرٍ صَغَّرْتَهُ إِلاَّ عَظُمَ عِنْدَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تعظیمِ گناه تعظیمِ خداست و تصغیرِ گناه تحقیرِ خدا. هرگاه گناهی را بزرگ دانستی، خدا آن را ناچیز می شمارد و اگر گناهی را ناچیز دانستی، خدا به راحتی از آن نمی‌گذرد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ تَفْسِيرِ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ فَقَالَ لاَ حَوْلَ عَنِ اَلْمَعْصِيَةِ إِلاَّ بِعِصْمَةِ اَللَّهِ تَعَالَى وَ لاَ قُوَّةَ لِي عَلَى اَلْخَيْرِ إِلاَّ بِعَوْنِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۸)
امیرمؤمنان(ع) در تفسیر "لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ" فرمود: یعنی تحوّل از معصیت ممکن نیست جز با عصمتی که خدا بدهد و قوّتی بر خیر موجود نیست جز به یاری خود خدا.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: جَهْدُ اَلْبَلاَءِ كَثْرَةُ اَلْعِيَالِ وَ قِلَّةُ اَلْمَالِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به خدا پناه ببرید از جَهد البلاء. جهد البلاء، کثرت عیال و قلّت مال است.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِنَّمَا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ اَلْأَنْفَاسَ كَمْ نَفَسٍ لَهُمْ فِي دَارِ اَلدُّنْيَا قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ مَلَكَ اَلْمَوْتِ يَعُدُّ أَنْفَاسَكَ وَ يَتَّبِعُ آثَارَكَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۹)
امیرمؤمنان(ع) راجع به آیهٔ "إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا" فرمود: ملک‌الموت مدام در پی انسان است و نَفَس‌های او را می‌شمارد و تعدادش که به سر رسید روح انسان را قبض میکند.
عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ قَالَ: كَانَ رَجُلٌ يَقْرَأُ اَلْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَنْكُوساً فَأُتِيَ بِهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ هَذَا مَنْكُوسُ اَلْقَلْبِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۳۹)
به امیرمؤمنان(ع) گفتند کسی قرآن را منکوس می‌خواند، فرمود: مال این است که قلبش منکوس است.
(گوییم: در عبارت "یقراء القرآن منکوساً" چند احتمال هست. یکی اینکه از کلمهٔ آخر سوره شروع میکند و کلمات را یکی یکی عقب می‌آید. در این صورت هیچ معنایی از قرآن دانسته نمی شود. احتمال دوم آن است که در سوره از آیهٔ آخر به آیهٔ اول می‌خواند. در این صورت هم معنایی درهم و برهم از مطالب سوره استنباط میشود. فرض سوم این است که سوره‌های قرآن را درست می‌خواند اما از آخرین سوره شروع میکند و یکی یکی سوره‌ها را عقب می‌آید تا به اول قرآن برسد. فرض چهارم این است که از جز آخر شروع میکند و جزها را یکی یکی عقب می‌آید تا به جز اول بر سد. از این چهار نوع دو نوع اول مطرود و مطروح و دو نوع آخر برای تعلیم و تعلّم بی‌اشکال است.)
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ عَزَّ وَ جَلَّ قَسَمَ اَلدُّنْيَا لِلْبَلاَءِ وَ قَسَمَ اَلآخِرَةَ لِلْجَزَاءِ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ رَحِمَ اَللَّهُ أَقْوَاماً كَانَتِ اَلدُّنْيَا عِنْدَهُمْ وَدِيعَةً فَأَدُّوهَا إِلَى مَنِ اِئْتَمَنَهُمْ عَلَيْهَا ثُمَّ رَاحُوا خِفَافاً. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا دنیا را برای بلاء خلق کرده و آخرت را برای جزاء. خداوند می‌گوید: خوش به حال کسی که دنیا برایش ودیعه‌ای باشد و در زندگی در پی سپردن ودیعه به اهلش. چنین کسی راحت زندگی میکند و راحت می‌میرد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ قُلُوبُ اَلْجُهَّالِ تَسْتَفِزُّهَا اَلْأَطْمَاعُ وَ تَرْتَهِنُ بِالْمُنَى وَ تَشْتَغِلُ بِالْخَدَائِعِ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قلب جاهل را طمع می‌جنباند و آرزو به گرو می‌گیرد و خدعه مشغولش می‌سازد.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: مَنْ يَأْمُلُ أَنْ يَعِيشَ غَداً فَإِنَّهُ يَأْمُلُ أَنْ يَعِيشَ أَبَداً وَ مَنْ يَأْمُلُ أَنْ يَعِيشَ أَبَداً يَقْسُو قَلْبُهُ وَ يَرْغَبُ فِي دُنْيَاهُ وَ يَزْهَدُ فِيمَا اَلَّذِي وَعَدَهُ رَبُّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که انتظار داشته باشد فردا هم زنده باشد، آرزو دارد فرداها را تا ابد زنده باشد. چنین کسی سخت دل گشته و به دنیا راغب می‌گردد و به آخرت پشت میکند.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: إِذَا فَاءَتِ اَلْأَفْيَاءُ وَ هَاجَتِ اَلْأَرْيَاحُ فَاطْلُبُوا خَيْرَ اَلْحُكْمِ مِنَ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَإِنَّهَا سَاعَةُ اَلْأَوَّابِينَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سایه که بچرخد و باد که وزیدن بگیرد، وقت گرفتن بهترین حکم از خداست. آن ساعت، نامش ساعت اوّابین است.
(گوییم: فَاءَتِ اَلْأَفْيَاءُ، وقت زوال یعنی ظهر شرعی است که سایه‌ها از مغرب بسوی مشرق میچرخند. اما در برخی نُسَخ این عبارت به شکل مالَت الأفياء آمده که بعد از عصر معنا میدهد که سایه‌ها به بی‌نهایت میل می‌کنند. یعنی کمی پیش از غروب خورشید. همچنین در بغضی نُسَخ بجای هَاجَتِ اَلْأَرْيَاحُ، هبت الأرياح یا راحت الأرواح آمده که دومی باز به معنی پیش از غروب است. ذیل آیهٔ رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُورًا [سوره الإسراء : ۲۵]، روایاتی از عامّه نقل شده که ساعة أوّابین، ساعة مسبّحین است، یعنی پیش از غروب. همچنین در برخی روایات آمده که بین مغرب و عشاءست و در برخی روایات آمده که بقدر هشت رکعت پس از اذان ظهر است. به زعم ما درست‌ترین قول همین "قبل از مغرب" است چون لفظ اوّاب که به معنای بازگشت به خانه است نیز با آن مطابقت دارد و این وقتی‌ست که حیوانات و انسان‌ها به خانهٔ خود باز می‌گردند. پس مؤمنین نیز باید به مبدأ خویش رجعت کنند.)
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: لَوْ وَجَدْتُ مُؤْمِناً عَلَى فَاحِشَةٍ لَسَتَرْتُهُ بِثَوْبِي. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر مؤمنی را بر سر گناهی فاحش ببینم، با لباسم آنرا می‌پوشانم. یعنی اینقدر عیب‌پوشم!
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: سِرُّ اَلْجَوْرِ فِي ثَلاَثَةِ أَشْيَاءَ اَلْأَكْلِ وَ اَلشُّرْبِ وَ اَللِّبَاسِ وَ اَلْفَرْجِ فَأَمَّا اَلطَّعَامُ وَ اَلشَّرَابُ فَأَنَا أُحْسِنُ... وَ أَمَّا اَللِّبَاسُ فَمَا طَاوَلْتَهُ أَبْلَيْتَهُ وَ مَا طَاوَلَكَ أَبْلاَكَ وَ أَمَّا اَلْفَرْجُ فَنُطْفَةٌ قَذِرَةٌ تَذْهَبُ بِالشَّهْوَةِ وَ تُبْقِي اَلتَّبِعَةَ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: این همه ظلم و ستم آخرش برای رسیدن به سه چیز است: غذا، لباس، و زن. غذا فقط بدرد احسان می‌خورد؛ لباس هم همراه تو کهنه و مستهلک می‌گردد؛ لذّت بودن با زن هم یک لحظه است و بقیه‌اش فقط تبعات است.
عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: قُلْنَا يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِنَّكَ رَغَّبْتَنَا فِي اَلْأَذَانِ حَتَّى قَدْ خِفْنَا أَنْ يَضْطَرِبَ عَلَيْهِ أُمَّتُكَ بِالسُّيُوفِ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَمَا إِنَّهُ لَنْ يَعْدُوَ ضُعَفَاءَكُمْ. (الأشعثیات ج۱ ص۲۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به رسول خدا (ص) گفتیم شما چنان از اذان گفتن تعریف کردید که گمان کردیم مردم به جان هم می‌افتند و برای اذان گفتن از هم سبقت می‌گیرند. فرمود: خیر؛ جز ضعیفان شما به آن رغبت نمی‌کنند و موفق به آن نمی‌شوند.