قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلدُّنْيَا تُسْلِمُ. (غررالحکم ج۱ص۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا آنقدر با آدم بازی میکند تا آخرش آدم را تسلیم بکشاند.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْعَدْلُ مَأْلُوفٌ. اَلْجَوْرُ عَسُوفٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از علائم عدل اینست که همه آنرا درک می‌کنند و برایشان دلنشین است؛ درحالیکه جور بر همه تلخ و ناگوار است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْحِكْمَةُ عِصْمَةٌ و اَلْعِلْمُ حِرْزٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۸و۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حکمت، مصونیت و عصمت میآورد و علم، چون حرز است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِنْصَافُ رَاحَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: انصاف دادن موجب راحتی وجدان و حصول آرامش برای انسان است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْقَنَاعَةُ تُغْنِي. (غررالحکم ج۱ص۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قناعت باعث غنا و بی‌نیازی انسان میشود و خودش ثروت است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْيَقِينُ عِبَادَةٌ. اَلْيَقِينُ نُورٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: یقین به خدا و حاکمیت و مالکیت او بر هستی، خودش عبادت است. یقین، نور است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْأَمَانِيُّ أَشْتَاتٌ و تَخْدَعُ (غررالحکم ج۱ص۱۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آرزوها فکر آدم را پراکنده میسازد و فریب میدهد.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْجَزَعُ هَلاَكٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جزع و بی‌تابی موجب هلاکت است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلتَّوْفِيقُ عِنَايَةٌ و رَحْمَةٌ. اَلتَّوْفِيقُ مِنْ جَذَبَاتِ اَلرَّبِّ. اَلتَّوْفِيقُ أَوَّلُ اَلنِّعْمَةِ. (غررالحکم ج۱ص۲۰و۳۶و۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: توفیق کارهای خوب، عنایت و رحمتی از جانب خداست. توفیق از جذبه‌های خداست. توفیق از بهترین نعمت‌ها است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَللَّجَاجُ شُؤْمٌ و هو مَثَارُ ٱلْحَرْبِ. (غررالحکم ج۱ص۲۰و۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: لجاجت شوم و آخرش جنگ و دعواست.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلطَّاعَةُ حِرْزٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: طاعت خدا، حرز است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْخَدِيعَةُ شُؤْمٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خُدعه شوم است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِذَاعَةُ خِيَانَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حرف‌کِشی و افشای اسرار، خیانت است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْهَيْبَةُ خَيْبَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اینکه آدم بخواهد در ظاهرش هیبتی را نشان دیگران دهد، موجب محرومیت و تنهایی‌اش میشود.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِنْكَارُ إِصْرَارٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: انکار جرم، اصرار بر آن است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِكْثَارُ إِضْجَارٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کثرت در دلش رنج نهفته دارد.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْبَرِيءُ جَرِيءٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بیگناه بی‌باک است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلرِّيَاسَةُ عَطَبٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ریاست هلاکت است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَ لدُّنْیَا بِالاِتِّفَاقِ. اَلآخِرَةُ بِالاِسْتِحْقَاقِ. (غررالحکم ج۱ص۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا را با اتّحاد و اتّفاق می‌توان بدست آورد ولی آخرت منوط به استحقاق فرد است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْعَفْوُ أَحْسَنُ ٱلْإِحْسَانِ. (غررالحکم ج۱ص۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از بهترین کارهای صالح، بخشیدن دیگران است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَللَّهْوُ ثِمَارُ ٱلْجَهْلِ. (غررالحکم ج۱ص۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زندگی را به بازی گذراندن، ریشه در جهل آدمی دارد.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْحَيَاءُ يَمْنَعُ اَلرِّزْقَ. (غررالحکم ج۱ص۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خجالت و کمرویی، از موانع رزق است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلرَّغْبَةُ مِفْتَاحُ اَلنَّصَبِ. (غررالحکم ج۱ص۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ریشهٔ رنج، خواست است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْبِشْرُ أَوَّلُ اَلْبِرِّ. (غررالحکم ج۱ص۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خوشرویی، آغاز نیکوکاریست.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلطَّمَعُ أَوَّلُ اَلشَّرِّ. (غررالحکم ج۱ص۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر شرّی با طمع شروع میشود.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْيَأْسُ راحَةٌ و غَنَاءٌ حَاضِرٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: یأس از خواسته، راحتی و غناء حاضر است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْعِتَابُ حَيَاةُ ٱلْمَوَدَّةِ. (غررالحکم ج۱ص۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عِتابِ بهجا، موجب بقای دوستی است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمَوْتُ بَابُ اَلآخِرَةِ. (غررالحکم ج۱ص۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مرگ، دروازهٔ ورود به عالم آخرت است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْكَمَالُ فِي اَلدُّنْيَا مَفْقُودٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا هیچ وقت کامل نمیشود و کمال در دنیا نایاب است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلاِسْتِغْفَارُ يَمْحُو ٱلْأَوْزَارَ. (غررالحکم ج۱ص۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: استغفار، نه تنها گناهان و غفلتها را پاک میکند، بلکه وزر و وبال آنها را هم برطرف میسازد.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِصْرَارُ شِيمَةُ ٱلْفُجَّارِ. (غررالحکم ج۱ص۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اصرار کردن، روشِ بدکاران است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْكِتْمَانُ مِلاَكُ اَلنَّجْوَى. (غررالحکم ج۱ص۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی با کسی در خفا مشورت میشود، او باید آن ماجرا را مانند رازی پیش خود حفظ کند.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِخْلاَصُ ثَمَرَةُ ٱلْعِبَادَةِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عبادت‌ها کم‌کم خلوص پیدا می‌کنند و خالصانه میشوند.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمِرَاءُ بَذْرُ اَلشَّرِّ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جرّ و بحث، بذر شر می‌کارد.
(گوییم: مِراء، جرّ و بحثِ بیش از حد، حتی در موارد حق یا جرّ و بحث در ناحق یا امور بی‌ارزش یا جرّ و بحث از روی هوای نفس مثلاً برای غلبه بر طرف یا به رخ کشیدن خود یا از سر خشم است.)
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْإِلْحَاحُ دَاعِيَةُ ٱلْحِرْمَانِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: پافشاری و اصرار بر چیزی، معمولاً به از دست دادنش منجر میگردد.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْقِنْيَةُ يَنْبُوعُ ٱلْأَحْزَانِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معمولاً همراه ثروت و توانگری، درگیری و حُزن هم می‌آید.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمَصَائِبُ مِفْتَاحُ ٱلْأَجْرِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مصیبتها و سختی‌ها، مقدمه و وسیلهٔ تحصیل اجر و ثوابند.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلدُّنْیَا ضُحْكَةُ مُسْتَعْبِرٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا برای کسی که از آن میگذرد و به آن دل نمی‌بندد، اسباب خنده و مزاح است.
قالَ أَمِيرُٱلْمُؤْمِنِين(ع): اَلرِّضَا يَنْفِي ٱلْحَزَنَ. (غررالحکم ج۱ص۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: میخواهی غصه‌ها تمام شود؟ راضی باش!
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَبْدُ حُرٌّ مَا قَنِعَ. اَلْحُرُّ عَبْدٌ مَا طَمِعَ. (غررالحکم ج۱ص۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نخواستن، آدم را از بندگی می‌رهاند و خواسته، آدم را به بند می‌کشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْحِقْدُ شِيمَةُ اَلْحَسَدَةِ. (غررالحکم ج۱ص۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معمولاً دلیل دشمنی با کسی و کینهٔ او را به دل داشتن، حسادت به اوست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْإِعْذَارُ يُوجِبُ اَلاِعْتِذَارَ. (غررالحکم ج۱ص۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی عذرخواهی میکند، تا جایی که میشود باید از او پذیرفت.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكَرِيمُ يَتَغَافَلُ وَ يَنْخَدِعُ. (غررالحکم ج۱ص۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم بزرگوار، گاهی خودش را به تغافل میزند و بی‌خبر نشان میدهد تا طرف شرمنده نشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَيْشُ يَحْلُو وَ يَمُرُّ. (غررالحکم ج۱ص۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اقتضـای دنیا اینسـت که زندگی هم تلخی دارد، هم شیرینی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّوَاضُعُ يَنْشُرُ اَلْفَضِيلَةَ و اَلتَّكَبُّرُ يُظْهِرُ اَلرِّذِيلَةَ (غررالحکم ج۱ص۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تواضع سبب انتشار فضائل شخص میگردد؛ و بعکس، تکبّر رذائل وی را از پرده برون می‌اندازد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَ لذِّكْرُ مِفْتَاحُ اَلْأُنْسِ. اَ لذِّكْرُ نُورٌ وَ رُشـــدٌ. اَ لذِّكْرُ لَذَّةُ اَلْمُحِبِّينَ. اَلذِّكْرُ يَشْرَحُ اَلصَّدْرَ. (غررالحکم ج۱ص۳۷و۳۹و۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ذکر خدا، کلید اُنس با اوست. ذکر نور است و رشـد به همراه دارد. ذکر لذّت عاشقان است. ذکر، شرح صدر میآورد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَللِّئَامُ أَصْـبَرُ أَجْسَـاداً وَ اَلْكِرَامُ أَصْـبَرُ أَنْفَاساً. (غررالحکم ج۱ص۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدمهای پست، بدنشان طاقت و تحمّل بیشتری دارد و آدمهای متعالی، صبر و حوصلهٔ بیشتری دارند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْإِعْجَابُ يَمْنَعُ اَلاِزْدِيَادَ. (غررالحکم ج۱ص۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خود را بزرگ دیدن و به خود نسـبت دادن موفقیت‌ها، مانع تثبیت و ازدیاد آنها میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْهَوَى دَاءٌ دَفِينٌ. (غررالحکم ج۱ص۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خواسـت‌ها و خواهش‌های نفس، دردی است مدفون در وجود آدمی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلنُّصْحُ يُثْمِرُ اَلْمَحَبَّةَ. (غررالحکم ج۱ص۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خیرخواه دیگران بودن، خودبخود ایجاد محبت میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلاِنْفِرَادُ رَاحَةُ اَلْمُتَعَبِّدِينَ. (غررالحکم ج۱ص۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای اهل عبادت، اوقات تنهایی مغتنم است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلسَّهَرُ رَوْضَةُ اَلْمُشْتَاقِينَ. (غررالحکم ج۱ص۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دلِ شب، بهشتِ عاشقان خداست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْخَطُّ لِسَانُ اَلْيَدِ. (غررالحکم ج۱ص۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نوشتن، سخن‌گفتنِ با دست است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلظُّلْمُ يَطْرُدُ اَلنِّعَمَ. (غررالحکم ج۱ص۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معمولاً ظلم است که نعمت را از دست آدم میگیرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْحَقُّ أَقْوَى ظَهِيرٍ. (غررالحکم ج۱ص۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مُحقّ بودن، بهترین پشتیبان است.
(گوییم: چون خدا و جنود خدا پشـتیبان اوست. پس در نهایت حق به حق‌دار می‌رسـد گرچه زمان بسـیاری بگذرد. پس به جای آنکه انسـان تدبیر کند و پشتیبان پیدا کند، سعی کند طرف حق با شد و حق با او با شد. اینطور که شد، هستی با اوست.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْيُمْنُ مَعَ اَلرِّفْقِ. (غررالحکم ج۱ص۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رفق و مدارا، یُمن و مبارکی میاورد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّسَهُّلُ يُدِرُّ اَلْأَرْزَاقَ. (غررالحکم ج۱ص۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آسان گرفتن روزی را به سوی آدم سرازیر میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلظُّلْمُ أَلْأَمُّ اَلرِّذَائِلِ وَ اَلْإِنْصَـــافُ أَفْضَـــلُ اَلْفَضَـــائِلِ (غررالحکم ج۱ص۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: امّ الرذائل، ظلم به دیگران اسـت و أفضلِ فضائل انصاف داشتن در تعامل با دیگران.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْغَفْلَةُ أَضَرُّ اَلْأَعْدَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدمی، دشمنی بدتر از غفلت ندارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلاِحْتِمَالُ يُجِلُّ اَلْقَدَرَ. (غررالحکم ج۱ص۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: صبر داشتن و تحمّل کردن، تقدیر را عوض میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُرِيبُ أَبَداً عَلِيلٌ. (غررالحکم ج۱ص۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم شکّاک و بدگمان همیشه دچار مشکل است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلصِّدْقُ أَشْرَفُ رِوَايَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشـه بهترین روایت از چیزی، مطابق‌ترین با واقع است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْبَغْيُ أَعْجَلُ عُقُوبَةً. (غررالحکم ج۱ص۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سرعتِ عقوبتِ هیچ‌چیزی به پای ستم نمیرسد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّبْذِيرُ عُنْوَانُ اَلْفَاقَةِ. (غررالحکم ج۱ص۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ولخرجی، طلیعهٔ فقر است.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْخَيْرُ لاَ يَفْنَى. اَلْمَعْرُوفُ ذَخِيرَةُ اَلْأَبَـدِ. (غررالحکم ج۱ص۵۱و۵۴)
امیرمؤمنـان(ع) فرمود: خوبی هیچ‌وقت از بین نمیرود. نیکی ذخیرهٔ ابـدیت انسان است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَجَلَةُ تَمْنَعُ اَلْإِصَابَةَ. (غررالحکم ج۱ص۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عجله در کار، باعث میشود نتیجه حاصل نشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَللَّهْوُ قُوتُ اَلْحِمَاقَةِ. (غررالحکم ج۱ص۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زندگی را به لهو و باطل گذراندن، حماقت را در انســان پَروار میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّكَرُّمُ مَعَ اَلاِمْتِنَانِ لُؤْمٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: احترام کردن و منّت نهادن، از پستی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْغَضَبُ نَارُ اَلْقُلُوبِ. (غررالحکم ج۱ص۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غضب، ظهور آتش قلب است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَافِيَةُ أَهْنَأُ اَلنِّعَمِ. (غررالحکم ج۱ص۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عافیت بهترین نعمت است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكَرِيمُ مَنْ بَدَءَ بِإِحْسَانِهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که ابتدا به احسان میکند، کریم است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْقَدَرُ يَغْلِبُ اَلْحَذَرَ. (غررالحکم ج۱ص۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشه تقدیر بر احتیاطِ انسان غالب است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْأَطْرَافُ مَجَالِسُ اَلْأَشْرَافِ. (غررالحکم ج۱ص۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بزرگان در گوشه‌های مجلس می‌نشینند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّكَبُّرُ فِي اَلْوِلاَيَةِ ذُلٌّ فِي اَلْعَزْلِ. (غررالحکم ج۱ص۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: . تکبّر در أیام ریاست، موجب ذلّت پس از عزل است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُلُوكُ لاَ مَوَدَّةَ لَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مقامی دارد، دوستی سرش نمیشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَسْئَلَةُ مِفْتَاحُ اَلْفَقْرِ. (غررالحکم ج۱ص۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خواست، کلید فقر و نیاز است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَغْلُوبُ بِالْحَقِّ غَالِبٌ. اَلْغَالِبُ بِالشَّرِّ مَغْلُوبٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کســی که به حق تمکین کند، گرچه علیه او باشـــد، شکست نخورده بلکه پیروز است. همچنین کسی که از راه شرارت غالب شود، در حقیقت مغلوب شده است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): الْأَعْمَالُ تَسْتَقِيمُ بِالْعُمَّالِ. (غررالحکم ج۱ص۵۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کلید انجام شدن کارها، پیدا کردن آدمِ آن کار است.
(گوییم: یعنی تا آدمِ کاری را آدم نداشـته باشـد، با پول و فکر و وقت، به تنهایی کاری پیش نمیرود.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكَاظِمُ مَنْ أَمَاتَ أَضْغَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹)
امیرمؤم نان(ع) فرمود: کظم غیظ واقعی را کســی کرده که کی نه‌ای هم از دیگران در دل خود نگه ندارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلصِّدْقُ صَلاَحُ كُلِّ شَيْءٍ. اَلصِّدْقُ يُنْجِيكَ وَ إِنْ خِفْتَهُ و اَلْكَذِبُ يُرْدِيكَ وَ إِنْ أَمِنْتَهُ (غررالحکم ج۱ص۵۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: صدق، همه جا بُرّنده‌ترین سلاح است. راستگویی تو را نجات میدهد، از هرچه که از آن می‌ترسـی و و دروغ به تو ضـربه میزند گرچه خیال می‌کنی موجب امان توست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَالِمُ حَيٌّ وَ إِنْ كَانَ مَيِّتاً. (غررالحکم ج۱ص۶۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عالِم همیشـه زنده است، گرچه مدت‌ها پیش زیسـته باشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْوَعْدُ مَرَضٌ وَ اَلْبُرْءُ إِنْجَازُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وعده دادن مرض اســت و تا آن وعده عملی نشـــده، مرض خوب نمیشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِظْهَارُ اَلْغِنَى مِنَ اَلشُّكْرِ. (غررالحکم ج۱ص۶۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اظهار غنیٰ بخشی از شکر است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّسْلِيمُ أَنْ لاَ تَتَّهِمَ. (غررالحکم ج۱ص۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تسـلیم، به خدا نسـبت دادنِ همه‌چیز و کسـی را متّهم نکردن است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَكْرُ بِمَنِ اِئْتَمَنَكَ كُفْرٌ. (غررالحکم ج۱ص۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مکر با کســی که به تو اعتماد کرده، گناهی در حد کفر به خداوند است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلدَّهْرُ مُوَكَّلٌ بِتَشْتِيتِ اَلْأُلاَّفِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: روزگار مأمور است کسانی‌را که با هم الفت و اُنس دارند، پراکنده سازد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلصَّـــا حِبُ كَالرُّقْعَةِ فَاتَّخِذْهُ مُشَـــاكِلاً. (غررالحکم ج۱ص۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معاشـر، مثل وصلهٔ لباس اسـت؛ آنرا همرنگ و شـبیه خود انتخاب کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلاِشْتِغَالُ بِالْفَائِتِ يُضَيِّعُ اَلْوَقْتَ. (غررالحکم ج۱ص۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مشغول شدن به چیزی که رو به نیستی و کاستی دارد، تضییعِ وقت است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُسْتَشِيرُ مُتَحَصِّنٌ مِنَ اَلسَّقَطِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مشورت میکند، از خطا ایمن و بدور میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اِطِّرَاحُ اَلْكُلَفِ أَشْرَفُ قِنْيَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رها کردن تکلّفاتِ زندگی، گرانبهاترین اندوخته است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلدَّوْلَةُ كَمَا تُقْبِلُ تُدْبِرُ. (غررالحکم ج۱ص۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دولت، همانطور که به کسی رو میکند، روزی هم به او پشت میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَجُولُ مُخْطِىءٌ وَ إِنْ مَلَكَ و اَلْمُتَأَنِّي مُصِـــيبٌ وَ إِنْ هَلَكَ. أَصَابَ مُتَأَنٍّ أَوْ كَادَ. أَخْطَأَ مُسْتَعْجِلٌ أَوْ كَادَ (غررالحکم ج۱ص۶۶و۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شـخصـی که عجله میکند، علیه خودش کار میکند، گرچه سوارِ کار با شد و کسی که با تأنّی کار را پیش می‌برد، کار را در ست پیش می‌برد، و اگر به نتیجه نرسد دیگر تقصیر او نیست.
کسی که با تأنّی پیش میرود، رسیده یا میرسد و کسی که با عجله پیش میرود خطا کرده یا خواهد کرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلصَّبْرُ أَعْوَنُ شَيْءٍ عَلَى اَلدَّهْرِ. (غررالحکم ج۱ص۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با هیچ چیز مثل صبر نمیشود حریف دهر شد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلدِّينُ شَـجَرَةٌ أَصْـلُهَا اَلتَّسْـلِيمُ وَ اَلرِّضَـا. (غررالحکم ج۱ص۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دین درختی است که ثمره‌اش تسلیم و رضاست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْبُخْـلُ بِـالْمَوْجُودِ سُـــوءُ اَلظَّنِّ بِـالْمَعْبُودِ. (غررالحکم ج۱ص۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بخلِ به داشته، سوءظن به خداست.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلزُّهْـدُ أَنْ لاَ تَطْلُـبَ اَلْمَفْقُودَ حَتَّى يُعْـدَمَ اَلْمَوْجُودُ. (غررالحکم ج۱ص۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زهد آن اسـت که تا داشـته‌ات تمام نشـــده، در طلب نداشته نیفتی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْفِكْرُ فِي غَيْرِ اَلْحِكْمَةِ هَوَسٌ. (غررالحکم ج۱ص۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فکر در غیر حکمت، پوچ و هوس است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَصَائِبُ بِالسَّوِيَّةِ مَقْسُومَةٌ بَيْنَ اَلْبَرِيَّةِ. (غررالحکم ج۱ص۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مصیبت‌های زندگی به طور یکسان بین بندگان تقسیم شده.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُؤْمِنُ غَرِيزَتُهُ اَلنُّصْحُ وَ سَجِيَّتُهُ اَلْكَظْمُ. (غررالحکم ج۱ص۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مومن ذاتاً خیرخواه دیگران است و نسبت به آنها خشمش را فرو می‌خورد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْأَيَّامُ تُوضِحُ اَلسَّرَائِرَ اَلْكَامِنَةَ. (غررالحکم ج۱ص۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: روزگار تمام رازهای پوشیده را به مرور بیرون می‌کشد و آشکار میسازد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلزُّهْدُ فِي اَلدُّنْيَا اَلرَّاحَةُ اَلْعُظْمَى. (غررالحکم ج۱ص۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زهدِ در دنیا، راحت عظماست.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلاِسْتِهْتَارُ بِالنِّسَاءِ شِيمَةُ اَلنَّوْكَى. (غررالحکم ج۱ص۷۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عشق به زنان و میل زیاد به آنها، شیوهٔ احمقان است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلاِتِّكَالُ عَلَى اَلْقَضَاءِ أَرْوَحُ. (غررالحکم ج۱ص۷۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به قضای الهی تکیه کردن و امید سپردن، آرامبخش‌ترین کار است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُتَجَبِّرُ اَلظَّالِمُ تُوبِقُهُ آثَامُهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ظالمِ زورگو را همان گناهانش از پا درمی‌آورند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلدُّنْيَا حُلُمٌ وَ اَلاِغْتِرَارُ بِهَا نَدَمٌ. (غررالحکم ج۱ص۷۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا رؤیایی بیش نیست و دل‌بستنِ به آن، پشیمانی در پی دارد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْحَظُّ يَسْعَى إِلَى مَنْ لاَ يَخْطُبُهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حظّ دنیا همیشه بسوی کسی روان است که بسویش نرفته و آنرا با اصرار نخواسته.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلرِّزْقُ يَطْلُبُ مَنْ لاَ يَطْلُبُهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رزق بسوی کسی میرود که حریصِ او نبوده.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْحِلْمُ نِظَامُ أَمْرِ اَلْمُؤْمِنِ. (غررالحکم ج۱ص۷۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نظامِ زندگی مؤمن را حلم میسازد.
(گوییم: یعنی صبوری و بردباری، سبب پیوند رشتهٔ کارهای مؤمن است.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَرْأَةُ عَقْرَبٌ حُلْوَةُ اَللَّسْعَةِ. (غررالحکم ج۱ص۷۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زن عقربی است که نیشش شیرین است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلصَّبْرُ يَنْزِلُ عَلَى قَدْرِ اَلْمُصِيبَةِ. (غررالحکم ج۱ص۷۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند که مصیبت میدهد، به قدرش هم صبر نازل میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَالُ دَاعِيَةُ اَلتَّعَبِ وَ مَطِيَّةُ اَلنَّصَبِ. (غررالحکم ج۱ص۷۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مال سختی‌آور است و رنج و زحمت میآفریند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُؤْمِنُ كَثِيرُ اَلْعَمَلِ قَلِيلُ اَلزَّلَلِ. (غررالحکم ج۱ص۷۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن، پُر کار و کم لغزش است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَجْزُ اِشْتِغَالُكَ بِالْمَضْمُونِ لَكَ عَنِ اَلْمَفْرُوضِ عَلَيْكَ وَ تَرْكُ اَلْقَنَاعَةِ بِمَا أُوتِيتَ. (غررالحکم ج۱ص۸۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بیچارگی، رها کردن وظیفه است و مشغول شدن به خواسته است؛ و نیز خواستن بیش از آنچه خدا داده.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكَرِيمُ إِذَا أَيْسَرَ أَسْعَفَ وَ إِذَا أَعْسَرَ خَفَّفَ. (غررالحکم ج۱ص۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کریم، به وقت یُسر، حاجت روا میکند و به وقت عُسر، عطا را سبک‌تر میکند اما ترک نمی‌کند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَللَّجَاجَةُ تُورِثُ مَا لَيْسَ لِلْمَرْءِ إِلَيْهِ حَاجَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: لجاجت، چیزی نصیبت میکند که به دردت نمی‌خورد و به آن نیازی نداری.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكَاتِمُ لِلْعِلْمِ غَيْرُ وَاثِقٍ بِالْإِصَابَةِ فِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مدّعی علمی است و آنرا پنهان میکند، معمولاً علمش بر خطاست.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْفَقْرُ وَ اَلْغِنَى بَعْدَ اَلْعَرْضِ عَلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فقر و غنای واقعی انسان، پس از عرضهٔ اعمال او بر خداوند مشخص میشود.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): الْحَيَاءُ مِنَ اَللَّهِ يَمْحُو كَثِيراً مِنَ اَلْخَطَايَا. (غررالحکم ج۱ص۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حیاء از خدا، بسیاری از خطاهای انسان را خودبخود پاک میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُخَاصَمَةُ تُبْدِي سَفَهَ اَلرَّجُلِ وَ لاَ تَزِيدُ فِي حَقِّهِ. (غررالحکم ج۱ص۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مخاصمه، دلیل احمقی شخص است، نه دلیل آنکه واقعاً ذی‌حق است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلنَّفْسُ اَلْكَرِيمَةُ لاَ تُؤَثِّرُ فِيهَا اَلنَّكَبَاتُ. (غررالحکم ج۱ص۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی آدم کریم و بزرگوار باشد، هیچ نکبتی بر او اثر و او را آلوده نمی‌کند.
(گوییم: دلیل عدم تأثیر سِحر بر مؤمن متّقی، همین حرزِ الهی است که در حدیث به آن اشاره شده. خصوصاً در کریم، دو صفتِ بارز هست که اثر نحوست را بر وی کم کرده و به مرور از بین می‌برد. یکی وارد نشدن به جزئیات و امور ذهنی و موهوم، و دوم، ریزش مدام و خدمت دائم به خلق که صدقهٔ جاریه است.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلنَّفْسُ اَلشَّرِيفَةُ لاَ يَثْقُلُ عَلَيْهَا اَلْمَؤُونَاتُ. (غررالحکم ج۱ص۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی صاحب نَفْسِ شریف و مطمئنه شد، سختی‌های زندگی او را گران‌بار و بی‌تاب نمی‌کند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكِبْرُ دَاعٍ إِلَى اَلتَّقَحُّمِ فِي اَلذُّنُوبِ. (غررالحکم ج۱ص۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر گناهی که شخص به آن آلوده میشود، ریشه‌اش در تکبّر است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُبَادَرَةُ إِلَى اَلْعَفْوِ مِنْ أَخْلاَقِ اَلْكِرَامِ. اَلْمُبَادَرَةُ إِلَى اَلاِنْتِقَامِ مِنْ شِيَمِ اَللِّئَامِ. (غررالحکم ج۱ص۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به بخشیدنِ دیگران و گذشت از آنها، پیش از آنکه تمنّا کنند، سبقت بگیرید؛ که این از اخلاق کریمان است. در مقابل، در انتقام، سرعت و پیشدستی نکنید، که از اخلاقِ لئیمان است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلسَّعِيدُ مَنِ اِسْتَهَانَ بِالْمَفْقُودِ. (غررالحکم ج۱ص۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خوشبخت کسی است که ناداشته‌هایش را همیشه ناچیز شمُرَد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْغَدْرُ لِأَهْلِ اَلْغَدْرِ وَفَاءٌ عِنْدَ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنبال وفا به اهل غَدَر و آدمهای بی‌وفا نباشید، که رها کردنِ آنها، حقّشان است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْفِكْرُ فِي اَلْعَوَاقِبِ يُؤْمِنُ مَكْرُوهَ اَلنَّوَائِبِ. (غررالحکم ج۱ص۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: پیش از کار، به عواقبش فکر کن تا از نوائبش(لطماتش) مصون باشی.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْحَازِمُ مَنْ دَارَى زَمَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عاقل، با روزگار مدارا میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَطَلُ أَحَدُ اَلْمَنْعَيْنِ. (غررالحکم ج۱ص۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تأخیر و تأنّی در برآوردن حاجت کسی، چنان عطا را تلخ میکند که با مَنع فرقی ندارد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُصِيبَةُ وَاحِدَةٌ وَ إِنْ جَزِعْتَ صَارَتِ اِثْنَتَيْنِ. (غررالحکم ج۱ص۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مصیبت، یکی است؛ جَزَع بر آن، دوتایش میکند.
(گوییم: یعنی اگر بر مشکلی صبر نکنی و آزمون صبر را در آن از سر نگذرانی، مشکل دومی هم از راه میرسد که از اولی سخت‌تر است. چنانکه به این معنا در احادیث تصریح شده.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُحْسِنُ مَنْ عَمَّ اَلنَّاسَ بِالْإِحْسَانِ. (غررالحکم ج۱ص۸۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: محسن، کسی است که به همه نیکی کند.
(گوییم: این روایت از بهترین روایات در فهم معنای محسنین است که به نصّ الهی، محبوب خدا هستند و راجع به آنها به کرّات آمده که: إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَعُونَةُ تَنْزِلُ مِنَ اَللَّهِ عَلَى قَدْرِ اَلْمَؤُنَةِ. (غررالحکم ج۱ص۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: یاری خدا، همیشه بقدر مشکلی که بنده را به آن دچار میکند، نازل میشود.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْإِفْرَاطُ فِي اَلْمَلاَمَةِ يَشُبُّ نَارَ اَللَّجَاجَةِ. (غررالحکم ج۱ص۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زیاد کسی را ملامت کردن، آتش لجاجت را در او شعله‌ور میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَعْرُوفُ غُلٌّ لاَ يَفُكُّهُ إِلاَّ شُكْرٌ أَوْ مُكَافَاةٌ. (غررالحکم ج۱ص۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: احسان، چون بندی است که آدم را گرفتار میکند و رهایی از آن با تشکر است یا احسانِ متقابل.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمُؤْمِنُ بَيْنَ نِعْمَةٍ وَ خَطِيئَةٍ لاَ يُصْلِحُهَا إِلاَّ اَلشُّكْرُ وَ اَلاِسْتِغْفَارُ. (غررالحکم ج۱ص۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن همیشه مواجه است با نعمت خدا و کاستی خودش؛ پس باید پیوسته هم شکر کند، هم استغفار.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْحِلْمُ عِنْدَ شِدَّةِ اَلْغَضَبِ يُؤَمِّنُ غَضَبَ اَلْجَبَّارِ. (غررالحکم ج۱ص۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آتشِ غضب خود را فروخوردن، موجب ایمنی از غضب خداوند است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّقَرُّبُ إِلَى اَللَّهِ بِمَسْئَلَتِهِ وَ إِلَى اَلنَّاسِ بِتَرْكِهَا. (غررالحکم ج۱ص۹۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وسیلهٔ مقرّبِ خدا شدن، از او خواستن است و وسیلهٔ مقرّبِ مردم شدن، از آنها نخواستن.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعَطِيَّةُ بَعْدَ اَلْمَنْعِ أَجْمَلُ مِنَ اَلْمَنْعِ بَعْدَ اَلْعَطِيَّةِ. (غررالحکم ج۱ص۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اینکه پس از مدت‌ها منع، عطا کنی بهتر است تا آنکه پس از مدت‌ها عطا، منع کنی.
(گوییم: یعنی منعِ پس از عطای مألوف و همیشگی، زشت و ناپسند است.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعِلْمُ أَكْثَرُ مِنْ أَنْ يُحَاطَ بِهِ فَخُذُوا مِنْ كُلِّ عِلْمٍ أَحْسَنَهُ. (غررالحکم ج۱ص۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: علم، بی‌نهایت است؛ سراغ آنچیزی برو که بدردت می‌خورد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْكَرِيمُ يَجْفُو إِذَا عُنِّفَ وَ يَلِينُ إِذَا اِسْتُعْطِفَ و اَللَّئِيمُ يَجْفُو إِذَا أُسْتُعْطِفَ وَ يَلِينُ إِذَا عُنِّفَ.(غررالحکم ج۱ص۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کریم، وقتی به زور از او چیزی بخواهند، نمیدهد؛ و چون به نرمی بخواهند، نرم میشود و میدهد. اما لئیم، بعکس است: وقتی با ملاطفت می‌خواهند، نمیدهد و تا زور نباشد، چیزی به کسی نمیدهد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْمَحَاسِنُ فِي اَلْإِقْبَالِ هِيَ اَلْمَسَاوِي فِي اَلْإِدْبَارِ. (غررالحکم ج۱ص۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی دلش از تو برگشت، همان‌چیزهایی را که روزی محاسنِ تو می‌دانست، همان‌ها را عیوب تو به حساب میآورد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْعِلْمُ يُرْشِدُ إِلَى مَا أَمَرَكَ بِهِ وَ اَلزُّهْدُ يُسَهِّلُ لَكَ اَلطَّرِيقَ إِلَيْهِ. (غررالحکم ج۱ص۹۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: علم، راهِ خدا را نشانت میدهد و زهد، طی کردن راه را آسان میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَ لذِّكْرُ يُؤْنِسُ اَللُّبَّ وَ يُنِيرُ اَلْقَلْبَ وَ يَسْتَنْزِلُ اَلرَّحْمَةَ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ذکر، کمک کارِ خرد و نورانی‌کنندهٔ دل و موجب نزول رحمت است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلدُّنْيَا سِجْنُ اَلْمُؤْمِنِ وَ اَلْمَوْتُ تُحْفَتُهُ وَ اَلْجَنَّةُ مَأْوَاهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا برای مؤمن مثل زندان است و خداوند مرگ را به عنوان هدیه‌ای، به وقتش، به مؤمن عطا میکند و جای واقعی مؤمن بهشت است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلنَّاسُ كَصُوَرٍ فِي صَحِيفَةٍ كُلَّمَا طُوِيَ بَعْضُهَا نَشَرَ بَعْضُهَا. (غررالحکم ج۱ص۱۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم‌ها مثل نقاشی‌هایی هستند در کتابی مصوّر، هرچه جلو برویم عدّه‌ای ناپدید و عدّهٔ دیگری در صفحهٔ روزگار ظاهر میشوند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَعْمَالُ اَلْعِبَادِ فِي اَلدُّنْيَا نُصْبُ أَعْيُنِهِمْ فِي اَلآخِرَةِ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کارهایی که ما اینجا در دنیا انجام می‌دهیم را در آخرت جلوی چشممان نصب می‌کنند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلتَّوَكُّلُ اَلتَّبَرِّي مِنَ اَلْحَوْلِ وَ اَلْقُوَّةِ وَ اِنْتِظَارُ مَا يَأْتِي بِهِ اَلْقَدَرُ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: توکّل، امیدی به تدبیر و تلاش خود ندا شتن و چشم به راهِ تقدیرِ موافق بودن است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلشَّرَفُ عِنْدَ اَللَّهِ بِحُسْنِ اَلْأَعْمَالِ لاَ بِحُسْنِ اَلْأَقْوَالِ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برتری پیش خدا، به حرف‌های خوب زدن نیست، به کارهای خوب کردن است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلاِسْتِصْلاَحُ لِلْأَعْدَاءِ بِحُسْنِ اَلْمَقَالِ وَ جَمِيلِ اَلْفِعَالِ أَهْوَنُ مِنْ مُلاَقَاتِهِمْ وَ مُغَالَبَتِهِمْ بِمَضَضِ اَلْقِتَالِ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به صلاح آوردن دشمن با گفتار خوب و رفتار نیک، راحتتر و بهتر است تا غلبه بر او در جنگ و درگیری.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلسَّخَاءُ أَنْ تَكُونَ بِمَالِكَ مُتَبَرِّعاً وَ عَنْ مَالِ غَيْرِكَ مُتَوَرِّعاً. (غررالحکم ج۱ص۱۰۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در سخاوت، گرچه از مال خودت به راحتی می‌گذری، اما نسبت به مال دیگران باید دقیق و محتاط باشی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْفَقِيرُ اَلرَّاضِي نَاجٍ مِنْ حَبَائِلِ إِبْلِيسَ وَ اَلْغَنِيُّ وَاقِعٌ فِي حَبَائِلِهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ابلیس برای آدم غنی، دام‌های بسیاری پهن کرده که فقیرِ راضی به تقدیر، از آنها برکنار است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلشِّرْكَةُ فِي اَلرَّأْيِ تُؤَدِّي إِلَى اَلصَّوَابِ وَ فِي اَلْمُلْكِ تُؤَدِّي إِلَى اَلاِضْطِرَابِ (غررالحکم ج۱ص)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مراجعه به آراء و شراکت در رأی، در بدست آوردن نظرِ درست، به صواب میانجامد؛ اما در حکمرانی و ادارهٔ امور، شراکتِ در قدرت، موجب اضطراب و سستی حکومت میگردد.
(گوییم: یعنی برای رسیدن به رأی ثواب، از نظرات مختلف استفاده کردن، بجا و لازم است؛ اما در مقام اجراء، یک نفر باید حرف آخر را بزند و حکمش مُطاع باشد.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَإِنْ أَجَابَهُ وَ إِلاَّ اِرْتَحَلَ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: علم، انسان را به عمل فرامیخواند؛ اگر اجابت ندید، از آن شخص مفارقت میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمَوْتُ أَلْزَمُ لَكُمْ مِنْ ظِلِّكُمْ وَ أَمْلَكُ بِكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مرگ همیشه مثل سایه دنبال شماست و بر شما کاملاً مسلّط و حکمش نافذ است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمُفْلِحُ مَنْ نَهَضَ بِجَنَاحٍ أَوِ اِسْتَسْلَمَ فَأَرَاحَ. (غررالحکم ج۱ص۱۰۹)
امیرمؤمن‌نان(ع) فرمود: اگر بال و پرِ پرواز داری، پرواز کن وگر نه آرام بگیر و خوش باش!
(گوییم: یعنی مطابق امکاناتت از خودت انتظار داشته باش و اگر میتوانی، انجام بده و اگر نمی‌توانی، رها کن و خوش باش و بیجهت خودت و اطرافیانت را رنجه مکن.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْأَمَلُ أَبَداً فِي تَكْذِيبٍ وَ طُولُ اَلْحَيَاةِ لِلْمَرْءِ تَعْذِيبٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آرزو همیشه دروغ است و زندگیِ طولانی، جز عذاب چیزی نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْكَرِيمُ يَرَى مَكَارِمَ أَفْعَالِهِ دَيْناً عَلَيْهِ يَقْضِيهِ وَ اَللَّئِيمُ يَرَى سَوَالِفَ إِحْسَانِهِ دَيْناً لَهُ يَقْتَضِيهِ. (غررالحکم ج۱ص)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم بزرگوار، خوبی‌هایش را بدهکاری خود به هستی میداند که باید پرداخت کند؛ و آدم پست، اگر خوبی کند، آنها را وامی به دیگران میداند که باید پرداخت کنند. یعنی خود را همیشه طلبکار میداند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلسَّخَاءُ مَا كَانَ اِبْتِدَاءً فَإِنْ كَانَ عَنْ مَسْئَلَةٍ فَحَيَاءٌ وَ تَذَمُّمٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سخاوت، بخششی است که ابتداءاً باشد؛ اما وقتی چیزی خواستند، بخشش از روی حیاء یا برای بستن دهن‌هاست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْجَزَعُ عِنْدَ اَلْمُصِيبَةِ يَزِيدُهَا وَ اَلصَّبْرُ عَلَيْهَا يُبِيدُهَا. (غررالحکم ج۱ص۱۱۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشه بی‌صبری و جزع مصیبت را زیاد میکند و صبر، از آن می‌کاهد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْعَاقِلُ يَتَقَاضَى نَفْسَهُ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِ وَ لاَ يَتَقَاضَى لِنَفْسِهِ بِمَا يَجِبُ لَهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم عاقل، مدام در پی وظایفی است که نسبت به دیگران دارد نه در پی وظایفی که دیگران نسبت به او دارند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْفَقْرُ صَلاَحُ اَلْمُؤْمِنِ وَ مُرِيحُهُ مِنْ حَسَدِ اَلْجِيرَانِ وَ تَمَلُّقِ اَلْإِخْوَانِ وَ تَسَلُّطِ اَلسُّلْطَانِ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فقر گاهی به صلاح مومن است: به او حسد نمی‌ورزند؛ برای تملّق دورش جمع نمی‌شوند؛ و سلطان در مال او طمع نمی‌کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَنْ يَنْقَطِعَ اَلْمَزِيدُ مِنَ اَللَّهِ تَعَالَى حَتَّى يَنْقَطِعَ اَلشُّكْرُ مِنَ اَلشَّاكِرِ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تا شکر از طرف بنده، متوقف نشود، زیادی نعمت از طرف خدا متوقف نمیشود و نعمت پیوسته در مَزید است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلذِّكْرُ لَيْسَ مِنْ مَرَاسِمِ اَللِّسَانِ وَ لاَ مِنْ مَنَاسِمِ اَلْفِكْرِ وَ لَكِنَّهُ أَوَّلُ مِنَ اَلْمَذْكُورِ وَ ثَانٍ مِنَ اَلذَّاكِرِ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: منشأ ذکر، نه زبان است، نه فکر؛ منشأ آن خود خداست و از آنجا بر ذاکر افاضه میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلصَّبْرُ عَلَى مَضَضِ اَلْغُصَصِ يُوجِبُ اَلظَّفَرَ بِالْفُرَصِ. (غررالحکم ج۱ص۱۱۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی بر غصه‌ها صبر کرد، توفیق ظفر بر فرصت‌ها خواهد یافت.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمَسْئَلَةُ طَوْقُ اَلْمَذَلَّةِ تَسْلُبُ اَلْعَزِيزَ عِزَّهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خواستن، طوق ذلّت است که عزّت آدم را از او میگیرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمَرْءُ يَتَغَيَّرُ فِي ثَلاَثٍ: اَلْقُرْبِ مِنَ اَلْمُلُوكِ وَ اَلْوِلاَيَاتِ، وَ اَلْغِنَاءُ مِنَ اَلْفَقْرِ، فَمَنْ لَمْ يَتَغَيَّرْ فِي هَذِهِ فَهُوَ ذُو عَقْلٍ قَوِيمٍ وَ خُلُقٍ مُسْتَقِيمٍ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم اگر سه جا تغییر نکرد، عاقل و واجد کمال است: وقتِ نزدیکی به حاکمان، وقتی منصبی میگیرد، و وقتی برای اولین بار ثروت به او رو میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): عَامِلٌ فِي اَلدُّنْيَا لِمَا بَعْدَهَا فَجَائَهُ اَلَّذِي لَهُ بِغَيْرِ عَمَلٍ فَأَحْرَزَ اَلْخَطَّيْنِ مَعاً وَ اَلدَّارَيْنِ جَمِيعاً. (غررالحکم ج۱ص۱۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنکه در دنیا برای آخرت کار میکند، آنچه مقدّرِ او است بدون کار و تلاش به وی میرسد و دنیا و آخرتش با هم آباد است
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْمُؤْمِنُ مَنْ تَحَمَّلَ أَذَى اَلنَّاسِ وَ لاَ يَتَأَذَّى أَحَدٌ بِهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن نه می‌رنجد و نه می‌رنجاند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْكَرِيمُ مَنْ صَانَ عِرْضَهُ بِمَالِهِ. وَ اَللَّئِيمُ مَنْ صَانَ مَالَهُ بِعِرْضِهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم متشخّص، مالش را خرجِ آبرویش میکند و آدم پست، حاضر است بی‌آبرو شود اما پول ندهد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلنَّاسُ مِنْ خَوْفِ اَلذُّلِّ مُتَعَجِّلُوا اَلذُّلِّ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معمولاً آدم از ترس خواری، خودش را پیشتر به خواری میافکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلشُّكْرُ أَعْظَمُ قَدْراً مِنَ اَلْمَعْرُوفِ لِأَنَّ اَلشُّكْرَ يَبْقَى وَ اَلْمَعْرُوفُ يَفْنَى. (غررالحکم ج۱ص۱۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تشکر، از نیکی با ارزشتر است؛ چون نیکی میگذرد و تشکر، تا ابد باقی می‌ماند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْحَازِمُ مَنْ يُؤَخِّرُ اَلْعُقُوبَةَ فِي سُلْطَانِ اَلْغَضَبِ وَ يُعَجِّلُ مُكَافَاةَ اَلْإِحْسَانِ اِغْتِنَاماً لِفُرْصَةِ اَلْإِمْكَانِ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۶)
امیرمؤمن‌نان(ع) فرمود: عاقل، عقوبت را به تأخیر می‌اندازد تا غضبش فروبنشیند؛ اما در پاداش تعجیل میکند، مبادا زمانش بگذرد و بعداً نتواند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلْكَلاَمُ كَا لدَّوَاءِ قَلِيلُهُ يَنْفَعُ وَ كَثِيرُهُ يُهْلِكُ . (غررالحکم ج۱ص۱۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کلام مثل دواست؛ کم‌اش نفع میرساند و زیادش هلاک میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اَلسُّجُودُ فَرَاغُ اَلْقَلْبِ مِنَ اَلْفَانِيَاتِ وَ اَلْإِقْبَالُ بِكُنْهِ اَلْهِمَّةِ عَلَى اَلْبَاقِيَاتِ وَ خَلْعُ اَلْكِبْرِ وَ اَلْحَمِيَّةِ وَ قَطْعُ اَلْعَلاَئِقِ اَلدُّنْيَوِيَّةِ وَ اَلتَّحَلِّي بِالْخَلاَئِقِ اَلنَّبَوِيَّةِ. (غررالحکم ج۱ص۱۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: باطنِ سجده، دل کندن از فانیات و اقبالِ تمام به باقیات و انخلاع از کِبر و خودخواهی و قطع علائق دنیایی و آراستگی به اخلاق انبیاءست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَسْلِمْ تَسْلَمْ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تسلیم شو تا سر به سلامت بری.
(گوییم: تسلیمِ کامل که حقیقت و غایتِ اسلام است، در برابر تقدیر، نامش رضا و در برابر تشریع، نامش تقواست. پس تسلیم محقّق نمیشود الّا به رضا و تقوی.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِلْزَمِ اَلصَّمْتَ يَسْتَنِرْ فِكْرُكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سکوتت را بیشتر کن تا فکرت نورانی شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَحْسِنْ إِلَى اَلْمُسِيءِ تَمْلِكْهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به بدکار خوبی کن تا مالکش شوی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِزْهَدْ فِي اَلدُّنْيَا تَنْزِلْ عَلَيْكَ اَلرَّحْمَةُ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در دنیا زاهد باش تا رحمت بر تو نازل شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أُصْمُتْ دَهْرَكَ يَجِلُّ أَمْرَكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سکوت پیشه‌کن تا کارت بالا بگیرد.
(گوییم: یعنی سکوت، موجب حفاظت، مهابت، و شهرتِ نیک است و هرچه بلا و مهانت و خمول است، از حرفِ بیجاست.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِغْتَفِرْ مَا أَغْضَبَكَ لِمَا أَرْضَاكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در ازای خوبی‌هایی که از هستی دیده‌ای، وقتی چیزی دیدی که ناپسندت بود و تو را عصبانی کرد، از آن بگذر.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِقْصِرْ هَمَّكَ عَلَى مَا يَلْزَمُكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فقط روی چیزی که واقعاً لازم داری، فکر بگذار.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَغْضِ عَلَى اَلْقَذَى وَ إِلاَّ لَمْ تَرْضَ أَبَداً. (غررالحکم ج۱ص۱۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خار و خاشاکِ راه را تحمّل کن و الا هرگز به رضا نمی‌رسی.
(گوییم: یعنی بر مشکلات، خصوصاً مشکلات کوچکی که بطول می‌انجامند، صبر کن که راهِ رسیدن به رضا، صبر کردن و رضا دادن به همین ناملایماتِ کوچک است.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِشْتَغِلْ بِشُكْرِ اَلنِّعْمَةِ عَنِ اَلتَّطَرُّبِ بِهَا. (غررالحکم ج۱ص۱۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بجای شادمانی برای نعمت، مشغول بجا آوردنِ شکرِ آن باش.
(گوییم: یعنی بجای طرب و سرمستی، نعمت را از خدا بدان نه تلاش خودت؛ و به زبان شکر کن؛ و در بندگی کوشا باش؛ و نعمت را در رضای خدا و شادکردن دلها بکار ببند.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِرْضَ بِمَا قُسِمَ لَكَ تَكُنْ مُؤْمِناً. (غررالحکم ج۱ص۱۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: میخواهی مؤمن باشی؟ راضی به سهمِ مقسومت باش!
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَكْرِمْ ضَيْفَكَ وَ إِنْ كَانَ حَقِيراً وَ قُمْ عَنْ مَجْلِسِكَ لِأَبِيكَ وَ مُعَلِّمِكَ وَ إِنْ كُنْتَ أَمِيراً. (غررالحکم ج۱ص۱۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مهمانت را اکرام کن، هر کس که باشد؛ و برای پدرت و معلّمت به پا خیز، هر کس که باشی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَصْلِحْ إِذَا أَنْتَ أَفْسَدْتَ وَ أَتْمِمْ إِذَا أَنْتَ أَحْسَنْتَ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر چیزی را خراب کردی خودت درستش کن و اگر کار درستی می‌کنی آن را تمام کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَخِرْ وَ لاَ تَتَخَيَّرْ فَكَمْ مَنْ تَخَيَّرَ أَمْراً كَانَ هَلاَكُهُ فِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در دو راهی‌ها، دنبال خیر باش و سرخود تصمیم نگیر که گاهی تصمیمی موجب هلاکت توست.
(گوییم: طلبِ خیر یا استخاره، از چند بخش تشکیل شده: دعا و خواستنِ خیر در کاری خاص یا سر دوراهی‌ها از خدا، نیّت خیر داشتن برای بندگان خدا در کارها، مشورت با دوستان خدا برای ارشاد به خیر، صبر کردن تا نشانه‌های الهی نمایان شوند، به خدا سپردن و از اختیار خود دست شستن و انتخاب را به خدا واگذاردن که از متمکّنین در ولایت الهیه برمیآید.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَعْمِلْ مَعَ عَدُوِّكَ مُرَاقَبَةَ اَلْإِمْكَانِ وَ اِنْتِهَازَ اَلْفُرْصَةِ تَظْفَرْ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با دشمنت بی‌گدار درگیر مشو بلکه صبور و مراقب باش تا فرصت مناسب برسد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِضْرِبْ خَادِمَكَ إِذَا عَصَى اَللَّهَ وَ اُعْفُ عَنْهُ إِذَا عَصَاكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگاه زیر دستت، خدا را عصیان کرد، محکم با او برخورد کن و هرگاه تو را عصیان کرد، از او درگذر.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِقِلِ اَلْعَثْرَةَ وَ تَجَاوَزْ عَمَّا لَمْ يُصَرِّحْ لَكَ بِهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از لغزش دیگران و آنچه به صراحت گفته نشده و فقط برداشت است، به راحتی درگذر.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَعْطِ اَلنَّاسَ مِنْ عَفْوِكَ وَ صَفْحِكَ مِثْلَ مَا تُحِبُّ أَنْ يُعْطِيَكَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ وَ عَلَى عَفْوٍ فَلاَ تَنْدَمْ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به همان کیفیتی که دوست داری از عفو و بخشش خدا بهره‌مند شوی، مردم را بهره‌مند ساز و از بخشیدن مردم هرگز پشیمان مباش.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِشْحَنِ اَلْخَلْوَةَ بِالذِّكْرِ وَ اِصْحَبِ اَلنِّعَمَ بِالشُّكْرِ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خلوتت را با ذکر و نعمتت را با شکر پُر کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَكْثِرِ اَلنَّظَرَ إِلَى مَنْ فُضِّلْتَ عَلَيْهِ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ أَبْوَابِ اَلشُّكْرِ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زیاد نگاه کن به آن‌هایی که به آنها کمتر از تو داده‌اند، این خودش نوعی شکر است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِحْتَمِلْ مَا يَمُرُّ عَلَيْكَ فَإِنَّ اَلاِحْتِمَالَ سَتْرُ اَلْعُيُوبِ وَ إِنَّ اَلْعَاقِلَ نِصْفُهُ اِحْتِمَالٌ وَ نِصْفُهُ تَغَافُلٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خیلی جاها تحمّل کن و عکس‌العمل نشان نده که تحمّلِ سِتر عیوب است. عقل نصفش صبر و تحمل است و نصفش تغافل، یعنی ندیدنِ بدی‌ها و دشمنی‌ها.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِعْتَزِمْ بِالشِّدَّةِ حِينَ لاَ يُغْنِي عَنْكَ إِلاَّ اَلشِّدَّةُ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فقط وقتی شدت عمل به خرج بده که چاره‌ای جز آن نباشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَشْعِرْ قَلْبَكَ اَلرَّحْمَةَ لِجَمِيعِ اَلنَّاسِ وَ اَلْإِحْسَانَ إِلَيْهِمْ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قلبت را پر کن از مهربانی نسبت به همهٔ مردم و روش خویش را نیکی به همهٔ آنها قرار بده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَخْلِصْ لِلَّهِ عَمَلَكَ وَ عِلْمَكَ وَ حُبَّكَ وَ بُغْضَكَ وَ أَخْذَكَ وَ تَرْكَكَ وَ كَلاَمَكَ وَ صَمْتَكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای خدا خالص کن، عملت را، محبتت را، بُغضت را، خواستنت و نخواستنت را، کلامت را و سکوتت را.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْعَ فِي كَدْحِكَ وَ لاَ تَكُنْ خَازِناً لِغَيْرِكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای خودت کار کن و خزانه‌دار دیگران مباش.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِجْتَنِبْ مُصَاحَبَةَ اَلْكَذَّابِ فَإِنِ اُضْطُرِرْتَ إِلَيْهِ فَلاَ تُصَدِّقْهُ وَ لاَ تُعْلِمْهُ أَنَّكَ تُكَذِّبُهُ فَإِنَّهُ يَنْتَقِلُ عَنْ وُدِّكَ وَ لاَ يَنْتَقِلُ عَنْ طَبْعِهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با دروغگو مصاحبت مکن و اگر مجبور شدی، فریبش را مخور و خصوصاً نفهمد که دروغگویش می‌دانی، زیرا دشمنی میکند و دست از دروغ هم برنمی‌دارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِحْفَظْ عُمْرَكَ مِنَ اَلتَّضْيِيعِ لَهُ فِي غَيْرِ اَلْعِبَادَةِ وَ اَلطَّاعَاتِ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مباد! که عمرت را در غیر عبادت و طاعت ضایع کنی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَكْذِبِ اَلسِّعَايَةَ وَ اَلنَّمِيمَةَ بَاطِلَةً كَانَتْ أَوْ صَحِيحَةً. (غررالحکم ج۱ص۱۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غیبت و بدگویی را تکذیب کن؛ گرچه راست باشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِجْعَلْ لِنَفْسِكَ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ أَفْضَلَ اَلْمَوَاقِيتِ وَ اَلْأَقْسَامِ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین وقتت را برای انس با خدا بگذار و بهترین کارهایت را برای او انجام بده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَشِرْ أَعْدَائَكَ تَعْرِفْ مِنْ رَأْيِهِمْ مِقْدَارَ عَدَاوَتِهِمْ وَ مَوَاضِعَ مَقَاصِدِهِمْ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به دشمنانت نزدیک شو و با آنها مشورت کن! از نظری که میدهند مقدار دشمنی آنها و مواضع و مقاصدشان بر تو معلوم میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِصْحَبِ اَلسُّلْطَانَ بِالْحَذَرِ وَ اَلصَّدِيقَ بِالتَّوَاضُعِ وَ اَلْبِشْرِ وَ اَلْعَدُوَّ بِمَا تَقُومُ بِهِ عَلَيْهِ حُجَّتُكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با سلطان با رعایت احتیاط معاشرت کن و با دوست با تواضع و خوشرویی و با دشمن به نحوی که حجّت بر او تمام شود و بداند که دشمنی‌اش نابحق است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِحْتَمِلْ دَالَّةَ مَنْ دَلَّ عَلَيْكَ وَ اِقْبَلِ اَلْعُذْرَ مِمَّنِ اِعْتَذَرَ إِلَيْكَ وَ اِغْتَفِرْ لِمَنْ جَنَى عَلَيْكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ناز و عشوهٔ کسی را که برایت ناز میکند بخر و عذرِ عذرخواه را بپذیر و آن کس را که به تو بد کرده ببخش.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِجْعَلْ جَزَاءَ اَلنِّعْمَةِ عَلَيْكَ اَلْإِحْسَانَ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَيْكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به شکرانهٔ نعمت‌هایی که خدا به تو داده، به آنکه به تو بدی میکند نیکی کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اُبْذُلْ مَالَكَ لِمَنْ بَذَلَ لَكَ وَجْهَهُ فَإِنَّ بَذْلَ اَلْوَجْهِ لاَ يُوَازِيهِ شَيْءٌ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که از آبرویش میگذرد و از تو درخواستی میکند، چیز گرانبهایی را به تو باخته؛ پس با پولت اگر میتوانی نیازش را برآور.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِجْعَلْ شَكْوَاكَ إِلَى مَنْ يَقْدِرُ عَلَى غِنَاكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: پیش کسی شکایت کن، که بر حل مشکل تو قادر است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِلْزَمُوا اَلْجَمَاعَةَ وَ اِجْتَنِبُوا اَلْفُرْقَةَ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جمع مؤمنین را دریابید و از تفرقه بپرهیزید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِتَّقُوا ظُنُونَ اَلْمُؤْمِنِينَ فَإِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ أَجْرَى اَلْحَقَّ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنچه را بر ذهن مؤمنین میگذرد و بر زبانشان جاری میشود جدّی بگیرید. چون خداوند حق را بر زبان مؤمنین جاری میسازد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِتَّقُوا دَعْوَةَ اَلْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ يَسْأَلُ اَللَّهَ حَقَّهُ وَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يُسْئَلَ حَقّاً إِلاَّ أَجَابَ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از دعای مظلوم بترسید که مظلوم از خدا حقّش را مطالبه میکند و خداوند کریم‌تر از آن است که حق را از کسی دریغ کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَفِيضُوا فِي ذِكْرِ اَللَّهِ فَإِنَّهُ أَحْسَنُ اَلذِّكْرِ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در ذکر خدا خود را غرقه کنید که بهترین کار است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَحْيُوا اَلْمَعْرُوفَ بِإِمَاتَتِهِ فَإِنَّ اَلْمِنَّةَ تَهْدِمُ اَلصَّنِيعَةَ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با مخفی کردن کار نیک، در کالبدش جان بدمید؛ همانا در بوق کردن و منّت نهادن، نابودش میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَدِيمُوا اَلذِّكْرَ فَإِنَّهُ يُنِيرُ اَلْقَلْبَ وَ هُوَ أَفْضَلُ اَلْعِبَادَةِ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ذکر خدا را برای خود مُدام کنید. چون ذکر مدام، قلب را نورانی میکند و افضلِ عبادات است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِحْتَرِسُوا مِنْ سَوْرَةِ اَلْإِطْرَاءِ وَ اَلْمَدْحِ فَإِنَّ لَهَا رِيحٌ خَبِيثَةٌ فِي اَلْقَلْبِ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مراقب باشید که تحت تأثیر ثناگویی و مدح قرار نگیرید که قلبتان بوی گَندی میگیرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَصْبِحُوا مِنْ شُعْلَةِ وَاعِظٍ مُتَّعِظٍ وَ اِقْبَلُوا نَصِيحَةَ نَاصِحٍ مُتَيَقِّظٍ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: واعظِ مُتَّعِظ، چون آتشِ افروخته‌ای است؛ از نورش بهره ببرید و از ناصحِ بیدار، حرف بشنوید تا هدایت شوید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِقْنَعُوا بِالْقَلِيلِ مِنْ دُنْيَاكُمْ لِسَلاَمَةِ دِينِكُمْ فَإِنَّ اَلْمُؤْمِنَ اَلْبُلْغَةُ اَلْيَسِيرَةُ مِنَ اَلدُّنْيَا تُقْنِعُهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به کمی از دنیا قناعت کنید تا دینتان سالم بماند. همانا مؤمن به کمی از دنیا که به راحتی برایش حاصل شده، قناعت میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ سَكْرَةِ اَلْغِنَى فَإِنَّ لَهُ سَكْرَةً بَعِيدَةَ اَلْإِفَاقَةِ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به خدا پناه برید از مستی ثروت که مستی‌اش عمیق و طولانی و خطرناک است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ لَوَاقِحِ اَلْكِبْرِ كَمَا تَسْتَعِيذُونَ بِهِ مِنْ طَوَارِقِ اَلدَّهْرِ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به خدا پناه ببرید از آنچه شما را آبستنِ کبر میکند، همانگونه که به خدا پناه می‌برید از حوادث موحِش روزگار.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَعْرِضُوا عَنْ كُلِّ عَمَلٍ بِكُمْ غِنًى عَنْهُ وَ اِشْغَلُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ أَمْرِ اَلآخِرَةِ بِمَا لاَ بُدَّ لَكُمْ مِنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اِعراض کنید از کارهایی که واقعاً نیازی به آن ندارید و خودتان را مشغول کنید به امر آخرت که گریزی از آن نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِحْذَرِ اَلْأَحْمَقَ فَإِنَّ مُدَارَاتَهُ تُعْيِيكَ وَ مُوَافَقَتَهُ تُرْدِيكَ وَ مُخَالَفَتَهُ تُؤْذِيكَ وَ مُصَاحَبَتَهُ وَبَالٌ عَلَيْكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۶۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از آدم احمق دور شو؛ مدارا با او سخت است، موافقت با او هلاکت است، مخالفت با او آغاز درگیری است، و مصاحبت با او وبال است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): اِحْذَرْ مُصَاحَبَةَ كُلِّ مَنْ يُقْبَلُ رَأْيُهُ وَ يُنْكَرُ عَمَلُهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۶۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حذر کن از کسی که حرفهایش قشنگ، و کارهایش زشت است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ وَ اَلْجَوْرَ فَإِنَّ اَلْجَائِرَ لاَ يُرِيحُ رَائِحَةَ اَلْجَنَّةِ. (غررالحکم ج۱ص۱۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به جِدّ از ستم دوری کن که ستمگر بوی بهشت را نخواهد شنید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ أَنْ تَتَخَيَّرَ لِنَفْسِكَ فَإِنَّ أَكْثَرَ اَلنُّجْحِ فِيمَا لاَ يُحْتَسَبُ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تا میتوانی از انتخاب در زندگی دست بکش؛ چون بهترین چیزها معمولاً ناخواسته نصیب آدم میشود.
(گوییم: تَخَیُّر یعنی انتخاب کردن و برای خود برگزیدن و ذخیره کردن و دنبال کردن و در یک کلمه: خواستن. وقتی انسان از میان چیزهای بسیار، یکی را انتخاب میکند و برای خود برمی‌گزیند و احتساب میکند و میخواهد، قهراً موارد دیگر را رها میکند، در حالیکه ممکن است آنها به حال او اصلح باشند. پس انسان با خواستن، در حال از دست دادن است؛ درحالیکه با رها کردن و به خدا سپردن، همیشه به بهترین میرسد. بهترینی که گمان آن را هم نداشته.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ وَ اَلتَّجَبُّرَ عَلَى عِبَادِ اَللَّهِ فَإِنَّ كُلَّ مُتَجَبِّرٍ يَقْصِمُهُ اَللَّهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بندگان خدا را به چیزی مجبور و به زور وادار مکن؛ خدا چنین مقدّر کرده که گردن هر جبّاری را بشکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ وَ اَلْفُرْقَةَ فَإِنَّ اَلشَّاذَّ مِنَ اَلنَّاسِ لِلشَّيْطَانِ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از تکروی و جدا شدن از جمع مسلمین بپرهیز، که آدم شاذ و تنها، نصیب شیطان است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ أَنْ تَغْلِبَكَ نَفْسُكَ عَلَى مَا تَظُنُّ وَ لاَ تَغْلِبُهَا عَلَى مَا تَسْتَيْقِنُ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ أَعْظَمِ اَلشَّرِّ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مبادا در آنچه تنها گمان و ظن است، نفست مهار تو را بدست گیرد و به کاری وا دارد. اگر چنین شود شر بسیار خیزد. بعکس، نفس را تو در دست گیر و وادار به کارش کن، در آنجا که یقین به چیزی داری.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ وَ مُلاَبَسَةَ اَلشَّرِّ فَإِنَّكَ تُنِيلُهُ نَفْسَكَ قَبْلَ عَدُوِّكَ وَ تُهْلِكُ بِهِ دِينَكَ قَبْلَ إِيصَالِهِ إِلَى غَيْرِكَ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در جنگ با دشمنت، به کارِ بد متمسّک مشو. چون بدی‌اش پیش از دشمنت، دامنگیر خودت میشود و دین تو را فاسد میسازد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ وَ فُضُولَ اَلْكَلاَمِ فَإِنَّهُ يُظْهِرُ مِنْ عُيُوبِكَ مَا بَطَنَ وَ يُحَرِّكُ عَلَيْكَ مِنْ أَعْدَائِكَ مَا سَكَنَ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از سخنِ زیاده بپرهیز که فقط عیوبت را آشکار میکند و دشمنانت را علیه تو تحریک میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ وَ اَلاِسْتِئْثَارَ بِمَا لِلنَّاسِ فِيهِ أُسْوَةٌ وَ اَلتَّغَابِيَ عَمَّا وَضَحَ لِلنَّاظِرِينَ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اموال عمومی که متعلّق به همهٔ مردم است را هرگز به خود اختصاص مده و آنچه را که برای همه واضح شده است، انکار مکن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): إِيَّاكَ أَنْ تَغْتَرَّ بِغَلْطَةِ شِرِّيرٍ بِالْخَيْرِ وَ إِيَّاكَ أَنْ تَسْتَوْحِشَ مِنْ غَلْطَةِ خَيِّرٍ بِالشَّرِّ. (غررالحکم ج۱ص۱۷۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مبادا خوبی کردنِ آدمِ شرور، تو را فریب دهد! همچنین، مبادا بدی کردن آدم خوب، تو را از وی برماند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): أَضْيَقُ مَا يَكُونُ اَلْحَرَجُ أَقْرَبُ مَا يَكُونُ اَلْفَرَجُ. (غررالحکم ج۱ص۱۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کار که به سخت‌ترین جایش رسید، فَرَج نزدیک است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَحْسَنُ اَلنَّاسِ عَيْشاً مَنْ عَاشَ اَلنَّاسُ فِي فَضْلِهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۹۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین زندگی، زندگی کسی است که دیگران در سایهٔ او زندگی و از سفرهٔ او ارتزاق می‌کنند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالنَّوَالِ أَغْنَاهُمْ عَنِ اَلسُّؤَالِ. (غررالحکم ج۱ص۱۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنکس را که در انفاق، در اولویت قرار بده که سؤال و درخواست نمی‌کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالرَّحْمَةِ أَحْوَجُهُمْ إِلَيْهَا. (غررالحکم ج۱ص۱۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در اولویّت‌ترین شخص برای محبت، کسی است که بیشتر به آن نیاز دارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَصْلُ صَلاَحِ اَلْقَلْبِ اِشْتِغَالُهُ بِذِكْرِ اَللَّهِ و أَصْلُ قُوَّةِ اَلْقَلْبِ اَلتَّوَكُّلُ عَلَى اَللَّهِ. (غررالحکم ج۱ص۱۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اساس اصلاح قلب، اشتغال به ذکر خداست و اساس قوّتِ قلب، سپردن امور به خدا.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَحْزَمُ اَلنَّاسِ مَنِ اِسْتَهَانَ بِأَمْرِ دُنْيَاهُ. (غررالحکم ج۱ص۱۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عاقل‌ترین و دوراندیش‌ترینِ مردم، کسی است که دنیا را آسان میگیرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَحْسَنُ مِنِ اِسْتِيفَاءِ حَقِّكَ اَلْعَفْوُ عَنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معمولاً بهتر است گرفتن حق، گذشتن از حق خود است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَعْلَمُ اَلنَّاسِ بِاللَّهِ أَرْضَاهُمْ بِقَضَائِهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در میان مردم بیشترین معرفت را به خدا کسی دارد که بیشتر به قضاء خدا راضی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِغْبَابُ اَلزِّيَارَةِ أَمَانٌ مِنَ اَلْمَلاَمَةِ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مدام به دیدار کسی نروید تا از شما ملول و خسته نشود.
(گوییم: إغباب در دیدار با کسی، یعنی یکروز در میان یا گاهگاه به دیدار وی آمدن نه هر روز.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَسْرَعُ اَلْمَعَاصِي عُقُوبَةً أَنْ تَبْغِيَ عَلَى مَنْ لاَ يَبْغِي عَلَيْكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی به کسی ستم می‌کنی در حالی که او به تو ستمی روا نداشته، به سرعت عقوبت می‌شوی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَشْقَى اَلنَّاسِ مَنْ بَاعَ دِينَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدبخت‌ترین مردم کسی است که دینش را پای دنیای دیگران بدهد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَمْقَتُ اَلْعِبَادِ إِلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ اَلْفَقِيرُ اَلْمَزْهُوُّ وَ اَلشَّيْخُ اَلزَّانِي وَ اَلْعَالِمُ اَلْفَاجِرُ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دشمن‌ترین مردم پیش خدا فقیر متکبّر است و پیرمرد زناکار و عالم گنه‌کار.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَبْغَضُ اَلْعِبَادِ إِلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ اَلْعَالِمُ اَلْمُتَجَبِّرُ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: منفورترین آدم پیش خدا، عالِمی است که دیگران را مجبور میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَكْثَرُ شَيْءٍ اَلْكِذْبُ وَ اَلْخِيَانَةُ وَ أَقَلُّ شَيْءٍ اَلصِّدْقُ وَ اَلْأَمَانَةُ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شایع‌ترین گناه در بنی‌آدم دروغگویی و خیانت است و نایاب‌ترین فضیلت، صدق و امانت است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَفْضَلُ اَلذِّكْرِ اَلْقُرْآنُ بِهِ تُشْرَحُ اَلصُّدُورُ وَ تَسْتَنِيرُ اَلسَّرَائِرُ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین ذکر، قرآن است؛ با آن سینه‌ها شرح گشته و سرائر نورانی میگردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَوْهَنُ اَلْأَعْدَاءِ كَيْداً مَنْ أَظْهَرَ عَدَاوَتَهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دشمنی که عداوتش را آشکار میکند، کیدش سست است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَعْقَلُ اَلنَّاسِ مَنْ لاَ يَتَجَاوَزُ اَلصَّمْتَ فِي عُقُوبَةِ اَلْجُهَّالِ. (غررالحکم ج۱ص۲۱۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عاقل‌ترین انسان کسی است که در برابر جاهلان و برای کیفر آنها، از سکوت تجاوز نکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَفْضَلُ اَلْمُرُوَّةِ مُوَاسَاةُ اَلْإِخْوَانِ بِالْأَمْوَالِ وَ مُسَاوَاتُهُمْ فِي اَلْأَحْوَالِ . (غررالحکم ج۱ص۲۱۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کار درست و جوانمردانه نسبت به برادران دینی مواسات در اموال و مساوات در احوال است.
(گوییم: مواسات یعنی به انصاف رفتار کردن. یعنی هرچه برای خود می‌پسندیم برای دیگران هم بپسندیم. یعنی خود را جای طرف بگذاریم و ببینیم چقدر ذی‌حق است. مساوات یعنی مساوی و هم اندازه بودن. این روایت میگوید در برخورد با برادران دینی همه را به یک چشم ببین و به همه احترامِ یکسان بگذار؛ اما در انفاق بعضی را بر بعضی، بر مبنای انصاف ترجیح بده. چون بعضی بیش از بعضی نیاز دارند یا بعضی لایق‌تر از بعضی هستند.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَدْرَكُ اَلنَّاسِ لِحَاجَتِهِ ذُو اَلْعَقْلِ اَلْمُتَرَفِّقِ. (غررالحکم ج۱ص۲۱۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در میان مردم، کسی زودتر به حاجتش میرسد که فهمِ رفق با مردم را داشته باشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَعْقَلُ اَلْمُلُوكِ مَنْ سَاسَ نَفْسَهُ لِلرَّعِيَّةِ بِمَا يَسْقُطُ عَنْهَا حُجَّتُهَا وَ سَاسَ اَلرَّعِيَّةَ بِمَا تَثْبُتُ بِهِ حُجَّتُهُ عَلَيْهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۱۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عاقل‌ترین حاکم، آن است که خود را برای رعیّت چنان بنمایاند که حجّت را برای تخلّف از دستشان بگیرد و رعیّت را چنان تربیت کند که حجّت خود را بر آنها ثابت نماید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَبْلَغُ مَا تُسْتَدَرُّ بِهِ اَلرَّحْمَةُ أَنْ تُضْمَرَ لِجَمِيعِ اَلنَّاسِ اَلرَّحْمَةُ. (غررالحکم ج۱ص۲۱۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مهمترین چیزی که رحمت خدا را بر انسان سرازیر میکند، پروراندن رحمت و مهربانی به همهٔ مردم در دل است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَفْضَلُ اَلْفَضَائِلِ صِلَةُ اَلْهَاجِرِ وَ إِينَاسُ اَلنَّافِرِ وَ اَلْأَخْذُ بِيَدِ اَلْعَاثِرِ. (غررالحکم ج۱ص۲۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: افضل فضائل، وصل کردن با کسی است که از انسان جدا شده، و اُنس با کسی که دلش از انسان رمیده، و گرفتن دست کسی که لغزیده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَفْضَلُ تُحْفَةِ اَلْمُؤْمِنِ اَلْمَوْتُ. (غررالحکم ج۱ص۲۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین هدیه‌ای که خدا به مومن میدهد مرگ است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ فِي اَلْخُمُولِ لَرَاحَةً. (غررالحکم ج۱ص۲۱۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: راحتی در گمنامی و خموشی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ كُفْرَ اَلنِّعْمَةِ وَ مُصَاحَبَةَ اَلْجَاهِلِ شُؤْمٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کفران نعمت و مصاحبت با جاهل، شوم است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ يُجْرِي اَلْأُمُورَ عَلَى مَا يَقْتَضِيهِ لاَ عَلَى مَا تَرْتَضِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند امور را به مقتضی و صلاحدید خودش پیش می‌برد نه به خواست و رضایت تو.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ جِدَّ اَلدُّنْيَا هَزْلٌ وَ عِزَّهَا ذُلٌّ وَ عُلُوَّهَا سُفْلٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جدّی دنیا شوخیست و عزّتش، ذلّت است و بزرگی‌اش پستی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ أَحْسَنَ اَلزِّيِّ مَا خَلَطَكَ بِالنَّاسِ وَ جَمَّلَكَ بَيْنَهُمْ وَ كَفَّ أَلْسِنَتَهُمْ عَنْكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین لباس و ظاهر آن است که مانند مردم باشد؛ اما کمی زیباتر، نه بگونه‌ای که راجع به تو سخن گویند و غیبت کنند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَلْمَوَدَّةَ يُعَبِّرُ عَنْهَا اَللِّسَانُ وَ عَنِ اَلْمَحَبَّةِ اَلْعَيَانِ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دوستی را زبان اظهار میکند، ولی محبت را چشمان.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ بِذَوِي اَلْعُقُولِ مِنَ اَلْحَاجَةِ إِلَى اَلْأَدَبِ كَمَا يَظْمَأُ اَلزَّرْعُ إِلَى اَلْمَطَرِ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نیاز عاقل به ادب، مانند نیاز زَرع است به مَطَر.
(گوییم: یعنی ادب، عقل آدم را رشد میدهد.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى يُحِبُّ اَلسَّهْلَ اَلنَّفْسِ اَلسَّمْحَ اَلْخَلِيقَةِ اَلْقَرِيبَ اَلْأَمْرِ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا دوست دارد آن‌هایی را که آسان می‌گیرند و خوش‌خُلق‌اند و کارها را زود انجام میدهند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ كَرَمَ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ لاَ يَنْقُضُ حِكْمَتَهُ فَلِذَلِكَ لاَ يَقَعُ اَلْإِجَابَةُ فِي كُلِّ دَعْوَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مهربانی خدا هرگز حکمتش را نقض نمی‌کند؛ برای همین بسیاری از دعاها مستجاب نمیشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ لِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ شُرُوطاً وَ إِنِّي مِنْ شُرُوطِهَا. (غررالحکم ج۱ص)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تحقّق "لا اله الا الله" شروطی دارد و من از آن شروطم.
(گوییم: یعنی قرآن و مکتب پیامبر اسلام، معلّم میخواهد و آن معلّم منم. و ما به عیان می‌بینیم که قرآن بی‌معلّم، خوارج‌پرور و داعش‌پرور است.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَلدُّنْيَا دَارُ خَبَالٍ وَ لاَ يَفِي سُعُودُهَا بِنُحُوسِهَا وَ لاَ يَقُومُ صُعُودُهَا بِهُبُوطِهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا دار تباهی و فساد است؛ همیشه نحسی‌اش بیش از سعدی، و هبوطش بیش از صعود است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ لِلنَّاسِ عُيُوباً فَلاَ تَكْشِفْ مَا غَابَ عَنْكَ فَإِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ يَحْلُمُ عَلَيْهَا وَ أُسْتُرِ اَلْعَوْرَةَ مَا اِسْتَطَعْتَ يَسْتُرِ اَللَّهُ عَلَيْكَ مَا تُحِبُّ سَتْرَهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مردم همگی پر از عیب‌اند؛ عیب مردم را بپوشان چون خدا با حلمش آنها را پوشانده و بر آنها پرده افکنده. عیب‌پوشِ مردم باش تا خداوند هم عیب‌های تو را بپوشاند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَلْمَرْءَ عَلَى مَا قَدَّمَ قَادِمٌ وَ عَلَى مَا خَلَّفَ نَادِمٌ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم بزودی بر آنچه پیشِ خدا پیش فرستاده درآید؛ و برآنچه در دنیا جاگذاشته و با آن تحصیل آخرت نکرده پشیمان شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ عَظِيمَ اَلْأَجْرِ مَقَارِنٌ عَظِيمَ اَلْبَلاَءِ فَإِذَا أَحَبَّ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ قَوْماً اِبْتَلاَهُمْ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اجر عظیم، لازمه‌اش بلای عظیم است؛ وقتی خدا کسی را دوست داشته باشد مبتلایش میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ بِأَهْلِ اَلْمَعْرُوفِ مِنَ اَلْحَاجَةِ إِلَى اِصْطِنَاعِهِ أَكْثَرُ مِمَّا بِأَهْلِ اَلرَّغْبَةِ إِلَيْهِمْ مِنْهُ. و قال: إِنَّكُمْ إِلَى جَزَاءِ مَا أَعْطَيْتُمْ أَشَدُّ حَاجَةً مِنَ اَلسَّائِلِ إِلَى مَا أَخَذَ مِنْكُمْ. و قال: إِنَّكُمْ أَغْبَطُ بِمَا بَذَلْتُمْ مِنَ اَلرَّاغِبِ إِلَيْكُمْ فِيمَا وَصَلَهُ مِنْكُمْ (غررالحکم ج۱ص۲۲۹و۲۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نیاز توانگر به احسان، بیش از نیاز نیازمند است به آن.
و فرمود: شما به پاداش انفاق‌تان محتاج‌ترید تا سائل به آنچه به او انفاق شده.
و فرمود: نفعی که شما از بذلِ خویش برده‌اید، بیش از کسی است که مشمول بذل شما واقع شده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ لِلَّهِ سُبْحَانَهُ سَطَوَاتٍ وَ نَقِمَاتٍ فَإِذَا نَزَلَتْ بِكُمْ فَادْفَعُوهَا بِالدُّعَاءِ فَإِنَّهُ لاَ يَدْفَعُ اَلْبَلاَءَ إِلاَّ اَلدُّعَاءُ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند سَطَوات و نَقِماتی دارد؛ اگر در زندگی به آنها مواجه شدید، آنها را با دعا از خود دفع کنید که چیزی جز دعا بلا را دفع نمی‌کند.
(گوییم: سَطوتِ خدا، گرفتنِ بنده بخاطر گناه است؛ چنانکه فرموده: فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ [ سوره العنکبوت : ٤٠]. و نقمتِ خدا، ترتّب برخی از آثار افعال بنده است بلکه برگردد؛ چنانچه فرموده: وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ [سوره السجدة : ٢١]. به تفسیر این دو آیه در کتاب تفسیر معنوی مراجعه بفرمایید.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ أَهْلَ اَلْجَنَّةِ لَيَتَرَاؤُونَ مَنَازِلَ شِيعَتِنَا كَمَا يَتَرَائَى اَلرَّجُلُ مِنْكُمُ اَلْكَوَاكِبَ فِي أُفُقِ اَلسَّمَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۲۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اهل بهشت به منازل شیعیان ما می‌نگرند چنانکه به کواکب در افق آسمان می‌نگرند.
(گوییم: شیعه در چنین روایاتی، شیعهٔ واقعی معنا میدهد یعنی کسی که علی گفته و علی جسته و سعی کرده چون علی باشد. در اینکه چنین کسی در اعلا درجهٔ جنّت جای دارد، روایات بسیار است.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَى فِي اَلسَّرَّاءِ نِعْمَةَ اَلْإِفْضَالِ وَ فِي اَلضَّرَّاءِ نِعْمَةَ اَلتَّطْهِيرِ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نعمت خدا به بنده در خوشی، بخشش است و در ناخوشی، تطهیر.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ مَنْ أَعْطَى مَنْ حَرَمَهُ وَ وَصَلَ مَنْ قَطَعَهُ وَ عَفَا عَمَّنْ ظَلَمَهُ كَانَ لَهُ مِنَ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ اَلظَّهِيرُ وَ اَلنَّصِيرُ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسیکه به آنکه محرومش ساخته عطا میکند و به آنکه از او قطع کرده وصل میکند و آنرا که به او ظلم کرده عفو میکند، چنین کسی، همیشه خداوند پشیبان و یاور اوست.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ أَبَى أَنْ يَجْعَلَ أَرْزَاقَ عِبَادِهِ اَلْمُؤْمِنِينَ إِلاَّ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُونَ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند معمولاً ابا دارد که بندگان مؤمنش را روزی دهد، جز از راهی که فکرش را هم نمی‌کرده‌اند.
(گوییم: یعنی اکثر رزق مومن یا بهترین رزق‌های او، رزق لا یُحتَسَب است. یعنی از جایی که فکرش را هم نمی‌کرده و گمانش را نداشته. البته رزق مؤمن منحصر در چنین رزقی نیست، چنانچه از رسول خدا(ص)ست که دعا می‌کرد: خدایا مرا از جایی که گمان می‌کنم و از جایی که گمان نمی‌کنم، روزی برسان. یعنی طالب هر دو نوع روزی بود.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَلْوَعْظَ اَلَّذِي لاَ يَمَجُّهُ سَمْعٌ وَ لاَ يَعْدِلُهُ نَفْعٌ مَا سَكَتَ عَنْهُ لِسَانُ اَلْقَوْلِ وَ نَطَقَ بِهِ لِسَانُ اَلْفِعْلِ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وعظی که قطعاً در گوش فرو میرود و هیچ چیز به پای آن نمیرسد، وعظی است که در عمل و با رفتار باشد نه با زبان.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَلْمِسْكِينَ لَرَسُولُ اَللَّهِ فَمَنْ أَعْطَاهُ فَقَدْ أَعْطَى اَللَّهَ وَ مَنْ مَنَعَهُ فَقَدْ مَنَعَ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مسکین فرستادهٔ خداست؛ هرکه به او عطا کند، به خدا پیشکش کرده؛ و هرکه منعش کند، به خدا پشت کرده.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى يُدْخِلُ بِحُسْنِ اَلنَّيَّةِ وَ صَالِحِ اَلسَّرِيرَةِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ اَلْجَنَّةَ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند بسیاری از بندگانش را فقط به خاطر حسن نیّت و پاکی روح، روانهٔ بهشت میکند.
(گوییم: این باب که به نظر می‌آید از اوسع ابواب جنّت است، همان پاکی روان و عمل بر طبق فطرت است که در اخلاق متجلّی میگردد. به این تقریر، انسانهای متخلّق در هر کجای عالم اگر نسبت به دین حق جحود و عناد نداشته باشند، بهشتی‌اند.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ مَنْ رَزَقَهُ اَللَّهُ عَقْلاً قَوِيماً وَ عَمَلاً مُسْتَقِيماً فَقَدْ ظَاهَرَ لَدَيْهِ اَلنِّعْمَةَ وَ أَعْظَمَ عَلَيْهِ اَلْمِنَّةَ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر خدا به کسی عقلی درست و عملی خداپسندانه عنایت کرده باشد، بزرگترین نعمت را به او داده و عظیم‌ترین منّت را سر او دارد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ فَرَضَ فِي أَمْوَالِ اَلْأَغْنِيَاءِ أَقْوَاتَ اَلْفُقَرَاءِ فَمَا جَاعَ فَقِيرٌ إِلاَّ بِمَا مَنَعَ غَنِيٌّ وَ اَللَّهُ سَائِلُهُمْ عَنْ ذَلِكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند قوت فقراء را در مال اغنیاء قرار داده و واجب ساخته است. اگر فقیری گرسنه ماند به خاطر منع غنی‌ای است و خداوند از آنان حساب خواهد کشید.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ لِلْمِحَنِ غَايَاتٍ لاَ بُدَّ مِنِ اِنْقِضَائِهَا فَنَامُوا إِلَيْهَا أَوْ لَهَا إِلَى حِينِ اِنْقِضَائِهَا فَإِنَّ إِعْمَالَ اَلْحِيلَةِ فِيهَا قَبْلَ ذَلِكَ زِيَادَةٌ لَهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مشکلات زندگی همگی انتهایی دارند که به ناچار باید به آن نقطه برسند و در آن نقطه به پایان خواهند رسید. پس راحت بخوابید و منتظر فرارسیدن آن نقطه باشید؛ که پیش از آن، چاره و تدبیر فقط سختی و رنج را زیاد میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): لاَ تَجُبَّ فَهْمَكَ بِالْإِلْحَاحِ عَلَى قَلْبِكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فهمت را به زور به خورد قلبت مده!
(گوییم: یعنی اگر ذهنت حُکمی داشت و قلبت حُکمی دیگر، آنچه قلبت میگوید را ترجیح ده. چنانکه رسول خدا(ص) فرموده: إستفتِ قلبک و إن أفتاک المُفتون. یعنی از قلبت فتوا بخواه؛ گرچه فتوا دهندگان چیز دیگری بگویند. این ملاک خصوصاً در موارد تعارض اخلاق با حقوق بسیار راهگشاست.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَلتَّقْوَى مُنْتَهَى رِضَا اَللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ وَ حَاجَتُهُ مِنْ خَلْقِهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تقوا، نهایت خواستهٔ خدا از بندگانش و آخرین حدّ رضای او می‌باشد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ أَكْرَمَ اَلْمَوْتِ اَلْقَتْلُ وَ اَلَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأَلْفُ ضَرْبَةٍ بِالسَّيْفِ أَهْوَنُ مِنْ مِيتَةٍ عَلَى اَلْفِرَاشِ. (غررالحکم ج۱ص۲۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین نوع مرگ، کشته شدن است؛ بخدا قسم مرگ در بستر سخت‌تر از هزار ضربهٔ شمشیر است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ إِحْسَانَكَ إِلَى مَنْ كَادَكَ مِنَ اَلْأَضْدَادِ وَ اَلْحُسَّادِ لَأَغْيَظُ عَلَيْهِمْ مِنْ مَوَاقِعِ إِسَاءَتِكَ مِنْهُمْ وَ هُوَ دَاعٍ إِلَى صَلاَحِهِمْ. (غررالحکم ج۱ص۲۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نیکی‌ات در برابر کسی که به تو مکر کرده و حسادت می‌ورزد، برایش سخت‌تر از بدی تو به اوست، با این حال راه اصلاح چنین افرادی همین است.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ رَأْيَكَ لاَ يَتَّسِعُ لِكُلِّ شَيْءٍ فَفَرِّغْهُ لِلْمُهِمِّ. (غررالحکم ج۱ص۲۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به راستی که رأی و اندیشهٔ تو گنجایش همه چیز را ندارد، پس آن را به چیزهای مهم اختصاص بده.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَلدُّنْيَا كَالْغُولِ تُغْوِي مَنْ أَطَاعَهَا وَ تُهْلِكُ مَنْ أَجَابَهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا مثل دیو است؛ می‌فریبد آن را که اطاعتش کند و هلاک میکند آن را که اجابتش کند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَلدُّنْيَا لاَ تَفِي لِصَاحِبٍ وَ لاَ تَصْفُو لِشَارِبٍ نَعِيمُهَا يَنْتَقِلُ وَ أَحْوَالُهَا تَتَبَدَّلُ وَ لَذَّاتُهَا تَفْنَى وَ تَبِعَاتُهَا تَبْقَى فَأَعْرِضْ عَنْهَا قَبْلَ أَنْ تُعْرِضَ عَنْكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا برای کسی نمی‌ماند و از گلوی کسی پایین نمیرود؛ نعمتش دست به دست می‌چرخد و احوالش پیوسته دگرگون میشود؛ لذّاتش به پایان میرسد و تبعاتش باقی می‌ماند. پس پیش از آنکه از تو رو بگرداند، تو از آن روی‌گردان شو!
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَلدُّنْيَا دَارُ صِدْقٍ لِمَنْ صَدَّقَهَا وَ دَارُ غِنًى لِمَنْ تَزَوَّدَ مِنْهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای کسی که با صداقت باشد، دنیا هم صادق است و می‌گذارد که از او برای آخرتش توشه برچیند.
(گوییم: یعنی دنیا، صادق را فریب نمیدهد و حقیقت خودش را به او نشان میدهد و برکاتش را در اختیار او می‌گذارد تا در بسترش تعالی پیدا کند و برای آخرت توشه برچیند.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى جَعَلَ اَلدُّنْيَا لِمَا بَعْدَهَا وَ اِبْتَلاَ فِيهَا أَهْلَهَا لِيَعْلَمَ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ لَسْنَا لِلدُّنْيَا خُلِقْنَا وَ لاَ بِالسَّعْيِ لَهَا أُمِرْنَا وَ إِنَّمَا وُضِعْنَا فِيهَا لِنُبْتَلَى بِهَا وَ نَعْمَلَ فِيهَا لِمَا بَعْدَهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا دنیا را برای بعدش آفریده و اهل دنیا را پیوسته مبتلا میکند تا آنها که بهترین عمل را دارند، معلوم شوند. ما برای دنیا خلق نشده‌ایم و به تلاش در آن مأمور نیستیم. ما را به دنیا آورده‌اند تا ما را با آن امتحان کنند و در آن تلاش کنیم برای بعد از آن.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ يُحِبُّ أَنْ تَكُونَ نِيَّةُ اَلْإِنْسَانِ لِلنَّاسِ جَمِيلَةً كَمَا يُحِبُّ أَنْ تَكُونَ نِيَّتُهُ فِي طَاعَتِهِ قَوِيَّةً غَيْرَ مَدْخُولَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۲۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند دوست دارد که نیّت انسان راجع به دیگران خیر باشد؛ چنانکه دوست دارد نیّتش در طاعت خدا، مصمّم و خالص باشد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّ اَللَّيْلَ وَ اَلنَّهَارَ يَعْمَلاَنِ فِيكَ فَاعْمَلْ فِيهِمَا وَ يَأْخُذَانِ مِنْكَ فَخُذْ مِنْهُمَا. (غررالحکم ج۱ص۲۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شب و روز پیوسته در تو کارگرند و از تو سهمشان را می‌برند، تو نیز در آنها کار کن و سهم آخرتت را برچین.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنْ عَقَدْتَ إِيمَانَكَ فَارْضَ بِالْمَقْضِيِّ عَلَيْكَ وَ لَكَ وَ لاَ تَرْجُ أَحَداً إِلاَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ اِنْتَظِرْ مَا أَتَاكَ بِهِ اَلْقَدَرُ. (غررالحکم ج۱ص۲۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ایمان واقعی میخواهی؟ به قضاء الهی راضی باش و جز به خدا امید مبند و مدام چشم به راه قَدَر باش.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنْ رَأَيْتَ مِنْ نِسَائِكَ رِيبَةً فَاجْعَلْ لَهُنَّ اَلنَّكِيرَ عَلَى اَلْكَبِيرِ وَ اَلصَّغِيرِ وَ إِيَّاكَ وَ أَنْ تُكَرِّرَ اَلْعَتْبَ فَإِنَّ ذَلِكَ يُغْرِي بِالذَّنْبِ وَ يُهَوِّنُ اَلْعَتْبَ. (غررالحکم ج۱ص۲۵۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر به یکی از زنان منزلت شک کردی، نگهبانی برای کل منزل بگمار، نه بر آن شخص خاص. و مراقب باش که تکرار عتاب در هر چیزی، خودش به لجاجت و گناه می‌کشاند و عتاب را بی‌اثر میسازد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): قِيلَ لَهُ: إِنَّ أَهْلَ الْكُوفَةِ لاَ يُصْلِحُهُمْ إِلاَّ السَّيْفُ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: إِنْ لَمْ يُصْلِحْهُمْ إِلاَّ إِفْسَادِي فَلاَ أَصْلَحَهُمُ اَللَّهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۰)
به امیرمؤمنان(ع) گفتند: اهل کوفه را جز شمشیر به راه نمی‌آورد! فرمود: اگر به راه نمی‌آیند جز آنکه خودم فاسد شوم، رهایشان کن و بگذار به راه نیایند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): أَنَا مُخَيَّرٌ فِي اَلْإِحْسَانِ إِلَى مَنْ لَمْ أُحْسِنْ إِلَيْهِ وَ مُرْتَهَنٌ بِإِتْمَامِ اَلْإِحْسَانِ إِلَى مَنْ أَحْسَنْتُ إِلَيْهِ لِأَنِّي إِذَا أَتْمَمْتُهُ فَقَدْ حَفِظْتُهُ وَ إِذَا قَطَعْتُهُ فَقَدْ أَضَعْتُهُ وَ إِذَا أَضَعْتُهُ فَلِمَ فَعَلْتُهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: من تا به کسی احسان نکرده‌ام، در احسان کردن یا نکردن، مخیّرم؛ اما وقتی به کسی شروع به احسان کردم، در رهن احسانم و باید آنرا تمام کنم. چون احسان به اتمام است و نیمه‌کاره رها کردنش، ضایع کردنِ آن است و اگر می‌خواستم کاری را ضایع کنم، پس چرا آغازش کردم؟!
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَكَ وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَكَ فَاتَّقِ اَللَّهَ وَ أَجْمِلْ فِي اَلطَّلَبِ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قرار نیست در دنیا به آرزوهایت برسی اما قرار است در زمان مشخصی بمیری! پس تقوا پیشه کن و در طلب دنیا، کوتاه بیا.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكَ إِنْ أَقْبَلْتَ عَلَى اَلدُّنْيَا أَدْبَرَتْ و إِنْ أَدْبَرَتْ عَنِ اَلدُّنْيَا أَقْبَلَتْ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۶)
إِذَا رَأَيْتَ مِنْ غَيْرِكَ خُلْقاً ذَمِيماً فَتَجَنَّبْ مِنْ نَفْسِكَ أَمْثَالَهُ
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا جوری است که اگر آنرا بخواهی، از تو می‌گریزد و اگر آنرا نخواهی، به تو رو میکند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكُمْ إِلَى اَلْعَمَلِ بِمَا عَلِمْتُمْ أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَى تَعَلُّمِ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ و إِنَّكُمْ إِلَى إِنْفَاقِ مَا اِكْتَسَبْتُمْ أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَى اِكْتِسَابِ مَا تَجْمَعُونَ (غررالحکم ج۱ص۲۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: انسان همیشه به عمل به آنچه میداند محتاج‌تر است تا آموختن آنچه نمی‌داند. و به انفاقِ آنچه دارد محتاج‌تر است تا به چنگ آوردن آنچه ندارد.
(گوییم: یعنی انسان همیشه آنچه باید بداند، میداند و آنچه باید داشته باشد، دارد. پس همّش را مصروف کند در عمل به آنچه میداند و در خوبی با آنچه دارد.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكُمْ إِلَى اَلْقَنَاعَةِ بِيَسِيرِ اَلرِّزْقِ أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَى اِكْتِسَابِ اَلْحِرْصِ فِي اَلطَّلَبِ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شما به قناعت به آنچه دارید محتاج‌ترید تا کسبِ حریصانهٔ آنچه ندارید.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكُمْ إِلَى اِصْطِنَاعِ اَلرِّجَالِ أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَى جَمْعِ اَلْأَمْوَالِ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شما به نیکی به مردمان محتاج‌ترید تا جمع اموال.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكُمْ إِنِ اِغْتَرَزْتُمْ بِالآمَالِ تَخَرَّمَتْكُمْ بِاَلآجَالِ. (غررالحکم ج۱ص۲۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر فریفتهٔ آرزوها شوید، با تیغ اجل هلاک خواهید گشت.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكُمْ إِنْ رَضِيتُمْ بِالْقَضَاءِ طَابَتْ عِيشَتُكُمْ وَ فُزْتُمْ بِالْغَنَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر به قضاء رضا دهید، خوشیِ زندگی را تجربه خواهید کرد و از درون به بی‌نیازی خواهید رسید.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّكُمْ إِنْ أَقْبَلْتُمْ عَلَى اَللَّهِ أَقْبَلْتُمْ وَ إِنْ أَدْبَرْتُمْ عَنْهُ أَدْبَرْتُمْ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر به خدا رو کنید، خدا هم به شما رو میکند و اگر به او پشت کنید، او هم به شما پشت خواهد کرد.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّمَا اَلْمَرْأَةُ لُعْبَةٌ فَمَنِ اِتَّخَذَهَا فَلْيُغَطِّهَا . . (غررالحکم ج۱ص۲۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زن، مثل عروسکِ بازی است که هرکس می‌بیندش دوست دارد دستمالی و با آن بازی کند، پس زن را بپوشانید و مراقبش باشید.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّمَا زَهَّدَ اَلنَّاسَ فِي طَلَبِ اَلْعِلْمِ كَثْرَةُ مَا يَرَوْنَ مِنْ قِلَّةِ عَمَلِ مَنْ عَمِلَ بِمَا عَلِمَ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دلیل بی‌رغبتی مردم به علم دین، کثرت وجود عالمانی است که به علمشان عمل نمی‌کنند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّمَا يَنْبَغِي لِأَهْلِ اَلْعِصْمَةِ وَ اَلْمَصْنُوعِ إِلَيْهِمْ فِي اَلسَّلاَمَةِ أَنْ يَرْحَمُوا أَهْلَ اَلْمَعْصِيَةِ وَ اَلذُّنُوبِ وَ أَنْ يَكُونَ اَلشُّكْرُ عَلَى مُعَافَاتِهِمْ هُوَ اَلْغَالِبُ عَلَيْهِمْ وَ اَلْحَاجِزُ لَهُمْ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنها که از معصیت نگهشان داشته‌اند و در سلامت‌اند، باید پیوسته ممنونِ خدا بوده و به شکرانهٔ این عصمت، با اهل معصیت مهربان باشند و بر آنها ترحّم کنند.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): إِنَّمَا حُضَّ عَلَى اَلْمُشَاوَرَةِ لِأَنَّ رَأْيَ اَلْمُشِيرِ صِرْفٌ وَ رَأْيَ اَلْمُسْتَشِيرِ مَشُوبٌ بِالْهَوَى. (غررالحکم ج۱ص۲۷۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اینکه به مشورت توصیه شده، به این جهت است که رأی طرف مشورت، ناب و خالص است و رأی کسی که طالب مشورت است، آلوده به هویٰ.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): آفَةُ اَلدِّينِ سُوءُ اَلظَّنِّ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آفت دین، سوء ظن به مردم است.
(گوییم: یعنی متدیّنان بیشتر در معرض سوء ظن به مردم‌اند و این سوء ظن موجب منقصتِ درجهٔ ایمان آنها میگردد.)
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): آفَةُ اَلْمُشَاوَرَةِ اِنْتِقَاضُ اَلآرَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آفت مشاورهٔ زیاد، شکسته شدن رأی‌هاست.
قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِين(ع): آفَةُ اَلْعَطَاءِ اَلْمَطَلُ. (غررالحکم ج۱ص۲۷۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آفت عطاء، دست‌دست کردن است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): آفَةُ اَلْجُودِ اَلتَّبْذِيرُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آفت جود، اسراف است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا صَنَعْتَ مَعْرُوفاً فَاسْتُرْهُ و إِذَا صُنِعَ إِلَيْكَ مَعْرُوفٌ فَانْشُرْهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کار خوب خودت را بپوشان و کار خوب دیگران راجع به خودت را منتشر ساز.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا مَدَحْتَ فَاخْتَصِرْ و إِذَا ذَمَمْتَ فَاقْتَصِرْ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی یا چیزی را، مدح یا ذمّ می‌کنی، مختصر و به اشاره باشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا مَلَكْتَ فَأَعْتِقْ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدست که آوردی، رهایش کن یا رهایش باش.
(گوییم: یعنی بدست آوردن و مالک شدن، تو را اسیر چیزی نکند و همیشه از همه‌چیز آزاد باش.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا تَأَكَّدَ اَلْإِخَاءُ سَمُجَ اَلثَّنَاءُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هنگامی که برادری محکم شد، دیگر مدح و ثنا گفتن از هم زیبنده نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا كَثُرَتِ اَلْقُدْرَةُ قَلَّتِ اَلشَّهْوَةُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: توانایی بر کاری که زیاد شود، میل به آن کم میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا فَسَدَتِ اَلنِّيَّةُ وَقَعَتِ اَلْبَلِيَّةُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نیّت آدم که خراب میشود، بلاء مقدّر میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا خِفْتَ اَلْخَالِقَ فَرَرْتَ إِلَيْهِ حيث لا مفرَّ الاَّ إِلیهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از خدا که ترسیدی، به سمت خودش بگریز و به خودش پناه ببر.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا رَأَيْتَ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ يُؤْنِسُكَ بِذِكْرِهِ فَقَدْ أَحَبَّكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی می‌بینی خداوند تو را با ذکرش مأنوس کرده، یقین کن که تو را دوست دارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا رَأَيْتَ عَالِماً فَكُنْ لَهُ خَادِماً. (غررالحکم ج۱ص۲۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر به عالم واقعی برخورد کردی، به او خدمت کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى اَلصَّلاَةِ فَلْيُصَلِّ صَلاَةَ مُوَدِّعٍ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نماز خواندن شما نماز خواندن کسی باشد که‌گویا آخرین نمازش را در زندگی دارد می‌خواند و دارد با نماز وداع میکند.
(گوییم: یعنی با نماز عشق بازی کنید و از آن لذّت ببرید.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُطَاعَ فَاسْئَلْ مَا يُسْتَطَاعُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر میخواهی به حرفت گوش کنند، چیزی بخواه که بتوانند انجام دهند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا قَوِيَتِ اَلْأَمَانَةُ كَثُرَ اَلصِّدْقُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: امانت‌دار معمولاً راستگو هم هست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا لَمْ يَكُنْ مَا تُرِيدُ فَأَرِدْ مَا يَكُونُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی آنچه میخواهی نیست، آنچه را هست بخواه.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا لَمْ يَكُنْ مَا تُرِيدُ فَلاَ تُبَالِ كَيْفَ كُنْتَ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی اوضاع آنگونه نشد که تو میخواهی، سخت نگیر.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا هَرَبَ اَلزَّاهِدُ مِنَ اَلنَّاسِ فَاطْلُبْهُ و إِذَا طَلَبَ اَلزَّاهِدُ اَلنَّاسَ فَاهْرُبْ مِنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زاهدی که از مردم گریزان است، ارزش نشست و برخاست دارد. اما اگر دیدی زاهدی در طلبِ مردم است، از او بگریز.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا أَكْرَمَ اَللَّهُ عَبْداً شَغَلَهُ بِمَحَبَّتِهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا که کسی را دوست داشته باشد، او را مشغولِ محبتِ خود میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا رَأَيْتَ رَبَّكَ يُوَالِي عَلَيْكَ اَلْبَلاَءَ و إِذَا رَأَيْتَ رَبَّكَ يُتَابِعُ عَلَيْكَ اَلنِّعَمَ فَاحْذَرْهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی می‌بینی خداوند پی در پی بلا به سویت می‌فرستد، ممنونش باش و وقتی می‌بینی پی در پی نعمت نثارت میکند، حذر کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا ضَلَلْتَ عَنْ حِكْمَةِ اَللَّهِ فَقِفْ عِنْدَ قُدْرَتِهِ فَإِنَّهُ إِنْ فَاتَكَ مِنْ حِكْمَتِهِ مَا يَشْفِيكَ فَلَنْ يَفُوتَكَ مِنْ قُدْرَتِهِ مَا يَكْفِيكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر در ماجرایی به حکمت خدا پی نبردی، در برابر قدرت او تسلیم باش و خودت را به او بسپار. تسلیم قدرت او بودن تو را کفایت میکند از اینکه حکمت او را ندانسته و دلت در اضطراب و حیرت باشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا رَأَيْتَ مِنْ غَيْرِكَ خُلْقاً ذَمِيماً فَتَجَنَّبْ مِنْ نَفْسِكَ أَمْثَالَهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی در کسی خُلق زشتی دیدی، در خودت بگرد و امثال آن را از خودت زائل کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا خِفْتَ صُعُوبَةَ أَمْرٍ فَاصْعُبْ لَهُ يَذِلَّ لَكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۸۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی از سختی کاری ترسیدی یا با کاری سخت روبرو شدی، در برابرش سختی و استقامت نشان بده، رامِ تو میگردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ لاَ يَسْئَلَ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ شَيْئاً إِلاَّ أَعْطَاهُ فَلْيَيْأَسْ مِنَ اَلنَّاسِ وَ لاَ يَكُنْ لَهُ رَجَاءٌ إِلاَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۲۹۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر کسی میخواهد دعایش پیش خدا مستجاب باشد و آنچه میخواهد را خداوند به او عطا کند، پس از مردم مأیوس باشد و جز به خدا امید نبندد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا زَادَكَ اَلسُّلْطَانُ تَقْرِيباً فَزِدْهُ إِجْلاَلاً و إِذَا زَادَكَ اَللَّئِيمُ إِجْلاَلاً فَزِدْهُ إِذْلاَلاً. (غررالحکم ج۱ص۲۹۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرچه بیشتر سلطان تو را به خودش نزدیک میکند، تو هم بیشتر احترامش کن. اما آدم فرومایه: هرچه بیشتر تو را احترام میکند، او را بیشتر از خود بران.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا كَانَ فِي اَلرَّجُلِ خَلَّةٌ رَائِقَةٌ فَانْتَظِرْ مِنْهُ أَخَوَاتِهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی در کسی خصلتی نیکو یافتی، منتظر خصلت‌های مشابهش هم باش.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا دَعَاكَ اَلْقُرْآنُ إِلَى خَلَّةٍ جَمِيلَةٍ فَخُذْ نَفْسَكَ بِأَمْثَالِهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی قرآن شما را به صفتی نیکو راهنمایی میکند، پیِ مطلب را بگیرید و بدنبال صفت‌های مشابهش هم باشید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا أَتَتْكَ اَلْمِحَنُ فَاقْعُدْ لَهَا فَإِنَّ قِيَامَكَ فِيهَا زِيَادَةٌ لَهَا. (غررالحکم ج۱ص۲۹۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: محنت‌ها که آمد، سریع بنشینید که در مقابل آنها ایستادن، فقط رنج را بیشتر میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا غَلَبَتْ عَلَيْكَ اَلشَّهْوَةُ فَاغْلِبْهَا بِالِاخْتِصَارِ. (غررالحکم ج۱ص۲۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی شهوتی بر تو مستولی میگردد، به اختصار برقرارش کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا سَمِعْتَ مِنَ اَلْمَكْرُوهِ مَا يُؤْذِيكَ فَتَطَأْطَأْ لَهُ يُخْطِكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی چیزی به تو می‌گویند که خوش نداری، سرت را پایین بینداز تا تحملش بر تو آسان شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا كَتَبْتَ كِتَاباً فَأَعِدْ فِيهِ اَلنَّظَرَ قَبْلَ خَتْمِهِ فَإِنَّمَا تَخْتِمُ عَلَى عَقْلِكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی نوشته‌ای می‌نویسی، پیش از فرستادنش آن را با دقّت مرور و تصحیح کن؛ چون نوشتهٔ تو نمودارِ عقل توست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا طَابَقَ اَلْكَلاَمُ نِيَّةَ اَلْمُتَكَلِّمِ قَبِلَهُ اَلسَّامِعُ وَ إِذَا خَالَفَ نِيَّتَهُ لَمْ يَحْسُنْ مَوقِعُهُ فِي قَلْبِهِ. (غررالحکم ج۱ص۲۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کلام با قصد متکلّم مطابق باشد، بر دل مستمع می‌نشیند و الا دلچسبش نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا كَثُرَ اَلنَّاعِي إِلَيْكَ قَامَ اَلنَّاعِي بِكَ. (غررالحکم ج۱ص۲۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی خبر مرگ‌های بسیاری به تو میرسد، مرگ خودت هم نزدیک است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِالْإِقْبَالِ تُطْرَدُ اَلنُّحُوسُ. (غررالحکم ج۱ص۳۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با خوشرویی، نحوست رفع میگردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِإِغَاثَةِ اَلْمَلْهُوفِ يَكُونُ لَكَ مِنْ عَذَابِ اَللَّهِ حِصْنٌ. (غررالحکم ج۱ص۳۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به فریاد مردم رسیدن، حِصنی از عذاب خدا برای انسان ایجاد میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِالْعَفْوِ تُسْتَنْزَلُ اَلرَّحْمَةُ. (غررالحکم ج۱ص۳۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با عفو و گذشت نسبت به مردم، رحمت خدا بر انسان نازل میگردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِالطَّاعَةِ يَكُونُ الْإِقْبَالُ. (غررالحکم ج۱ص۳۰۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: طاعت خدا درِ بخت و اقبال را بر انسان می‌گشاید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِالْأَدَبِ تُشْحَذُ اَلْفِطَنُ. (غررالحکم ج۱ص۳۰۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شمشیر فتنه را همیشه با ادب تیز می‌کنند.
(گوییم: یعنی وقتی قصد فریب انسان و افکندن او در دامی دارند، معمولاً ابتدا به زبان ادب با احترام از او چیزهایی درخواست می‌کنند و امضاء و امتیاز می‌گیرند.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِالرِّفْقِ تُدْرَكُ الْمَقَاصِدُ. (غررالحکم ج۱ص۳۰۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با رفق و مدارا، معمولاً میشود به مقاصد رسید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِئْسَ اَلْغَرِيمُ اَلنَّوْمُ يُفْنِي قَصِيرَ اَلْعُمْرِ وَ يُفَوِّتُ كَثِيرَ اَلْأَجْرِ. (غررالحکم ج۱ص۳۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بد خسارتی است خوابِ زیاد؛ عمر که خودش کوتاه است را کوتاه‌تر میکند و از اجر آخرتِ انسان می‌کاهد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِرُّ اَلْوَالِدَيْنِ أَكْبَرُ فَرِيضَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۱۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مهمترین فریضه در شریعتِ الهی نیکی به پدر و مادر است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بَلاَءُ اَلْإِنْسَانِ فِي لِسَانِهِ. (غررالحکم ج۱ص۳۱۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر بلایی سر آدم می‌آید از زبان اوست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بِنَا يَدْفَعُ اَللَّهُ اَلزَّمَانَ اَلْكَلِبَ. (غررالحکم ج۱ص۳۱۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به برکت ما، خداوند شما را از روزگارِ گزنده نگه میدارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَأْخِيرُ اَلْعَمَلِ عُنْوَانُ اَلْكَسَلِ. (غررالحکم ج۱ص۳۱۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تأخیر در عمل، ایجاد کسالت میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَوَلِّي اَلْأَرْذَالِ وَ اَلْأَحْدَاثِ دَلِيلُ اَلدُّوَلِ اِنْحِلاَلِهَا وَ إِذْبَارِهَا. (غررالحکم ج۱ص۳۲۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سپردن امور به فرصت‌طلبان و جوانان، دلیل ضعف حکومت و حرکتش به سمت سقوط است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَدَارَكْ فِي آخِرِ عُمُرِكَ مَا أَضَعْتَهُ فِي أَوَّلِهِ تَسْعَدْ بِمُنْقَلَبِكَ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرچه را در اوایل عمرت ضایع کردی، در اواخر آن جبران کن تا به سعادت ابدی برسی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَزْكِيَةُ اَلْأَشْرَارِ مِنْ أَعْظَمِ اَلْأَوْزَارِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: پاک دانستن اشرار و خوب جلوه دادن آنها از گناهان بزرگ است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَكَبُّرُكَ بِمَا لاَ يَبْقَى لَكَ وَ لاَ تَبْقَى لَهُ مِنْ أَعْظَمِ اَلْجَهْلِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تفاخر و تکبّر به آنچه برایت نمی‌ماند و برایش نمی‌مانی جهلی بزرگ است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَعْجِيلُ اَلْيَأْسِ أَحَدُ اَلظَّفَرَيْنِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به صراحت اعلام کردن و مأیوس کردن کسی که قصد برآوردن حاجتش را نداری، بهترین کار است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَجَنَّبُوا اَلْمُنَى فَإِنَّهَا تَذْهَبُ بِبَهْجَةِ نِعَمِ اَللَّهِ عِنْدَكُمْ وَ تَلْزِمُ اِسْتِصْغَارَهَا لَدَيْكُمْ وَ عَلَى قِلَّةِ اَلشُّكْرِ مِنْكُمْ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دست از خواسته‌ها و آرزوها بردارید که بهجت نعمت‌های خدا را پیش شما کمرنگ کرده، نعمت‌ها را کوچک دیده و در شکر کوتاهی می‌کنید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَمَرَةُ اَلْمُقْتَنَيَّاتِ اَلْحُزْنُ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ثمرهٔ اندوخته‌ها، حزن است.
(گوییم: القُنیة در کلام علی(ع) مُکتَسَب و اندوختهٔ دنیوی معنا میدهد و در چندین حدیث به الفاظ مختلف، تصریح شده که این اندوخته، حُزن‌آفرین است. چون دلبستگی میآورد و تدبیر و حراستش آسان نیست و خرج کردنش لهوآور است.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَمَرَةُ اَلْقَنَاعَةِ اَلْإِجْمَالُ فِي اَلْمُكْتَسَبِ وَ اَلْعُزُوفُ عَنِ اَلطَّلَبِ و ثَمَرَةُ اَلزُّهْدِ اَلرَّاحَةُ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۷ و ۳۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ثمرهٔ قناعت اِجمال در کسب و رهایی از خواسته‌ها و ثمرهٔ زهد راحتی است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَمَرَةُ طُولِ اَلْحَيَاةِ اَلسُّقْمُ وَ اَلْهَرَم. (غررالحکم ج۱ص۳۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ثمرهٔ عمر، دراز بیماری و پیریست.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَمَرَةُ اَلذِّكْرِ اِسْتِنَارَةُ اَلْقُلُوبِ. (غررالحکم ج۱ص۳۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ثمرهٔ ذکر، شعله‌ور گشتن دل و نورانیت آن است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثٌ مُهْلِكَاتٌ طَاعَةُ اَلنِّسَاءِ وَ طَاعَةُ اَلْغَضَبِ وَ طَاعَةُ اَلشَّهْوَةِ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز انسان را به هلاکت می‌کشاند: اطاعت از زن، استیلای غضب، غلبهٔ شهوت.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثٌ لاَ يُسْتَحْيَى مِنْهُنَّ خِدْمَةُ اَلرَّجُلِ ضَيْفَهُ وَ قِيَامُهُ عَنْ مَجْلِسِهِ لِأَبِيهِ وَ مُعَلِّمِهِ وَ طَلَبُ اَلْحَقِّ وَ إِنْ قَلَّ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از سه چیز هرگز شرم نکنید: خدمت به مهمان؛ برخاستن برای پدر و معلم؛ و مطالبهٔ حق(ولو حق خود) گرچه اندک باشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثٌ هُنَّ جِمَاعُ اَلْمُرُوَّةِ عَطَاءٌ مِنْ غَيْرِ مَسْئَلَةٍ وَ وَفَاءٌ مِنْ غَيْرِ عَهْدٍ وَ جُودٌ مَعَ إِقْلاَلٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز در کسی با شد جوانمرد است: مدام عطا کند گرچه کسی از او چیزی نخواسته باشد، بدون آنکه عهدی در میان باشد به دوستان وفادار باشد، در عینِ نداری کریم و بخشنده باشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ رُزِقَ مِنْ خَيْرِ اَلدُّنْيَا وَ اَلآخِرَةِ هُنَّ اَلرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلْبَلاَءِ وَ اَلشُّكْرُ فِي اَلرَّخَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز در کسی با شد، به خیر دنیا و آخرت میرسد: به تصمیم و تقدیر خدا راجع به زندگی‌اش راضی باشد، بر آنچه به او میرسد صبوری کند، در آنچه دارد شاکر باشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ فَقَدْ أَكْمَلَ اَلْإِيمَانَ: اَلْعَدْلُ فِي اَلْغَضَبِ وَ اَلرِّضَا وَ اَلْقَصْدُ فِي اَلْفَقْرِ وَ اَلْغِنَاءِ وَ اِعْتِدَالُ اَلْخَوْفِ وَ اَلرَّجَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز در کسی باشد ایمانش کامل است: خوشحالی و ناراحتی، او را از انصاف و عدالت خارج نکند؛ در دارایی و نداری، مقتصد و میانه رو باشد و از اسراف یا بخل حذر کند؛ ترسش از خدا و امیدش به او برابر باشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثَةٌ هُنَّ مِنْ جِمَاعُ اَلْخَيْرِ إِسْدَاءُ اَلنِّعَمِ وَ رِعَايَةُ اَلذِّمَمِ وَ صِلَةُ اَلرَّحِمِ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه خصلتند که همیشه برای انسان خیر به ارمغان می‌آورند: از نعمتِ خداداده، ریزش داشتن و آنرا در میان مردم پراکندن؛ رعایت حقوق مردم؛ و صله کردن با ارحام و هوای آنها را داشتن.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثَةٌ يُوجِبْنَ اَلْمَحَبَّةَ اَ لدِّينُ وَ اَلتَّوَاضُعُ وَ اَلسَّخَاءُ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که میخواهد محبوب باشد لااقل یکی از این سه چیز را باید داشته باشد: دیانت، فروتنی، و سخاوت.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَلاَثَةٌ تَدُلُّ عَلَى عُقُولِ أَرْبَابِهَا اَلرَّسُولُ وَ اَلْكِتَابُ وَ اَلْهَدِيَّةُ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیزند که بر میزان عقل شخص دلالت دارند: فرستادهٔ شخص، نوشتهٔ شخص، و هدیه‌ای که به دیگران میدهد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثَوَابُ عَمَلِكَ أَفْضَلُ مِنْ عَمَلِكَ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ثواب عمل تو، ابدی و بسیار بیش از عمل است.
(گوییم: این خصلت دنیاست که در آن می‌توان کارهای خوبی کرد که تا ابد برکاتش بر انسان جاری با شد. آری انسان تا ابد سرِ سفرهٔ کارهای نیکی است که در این مدت کوتاه در دنیا کرده.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ثِيَابُكَ عَلَى غَيْرِكَ أَبْقَى مِنْهَا عَلَيْكَ. (غررالحکم ج۱ص۳۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جامه‌ای که بر تن دیگری می‌پوشانی، برایت بیشتر می‌ماند تا آنچه خود پوشیده‌ای.
(گوییم: چون ثوابش ابدی است و تا ابد تو را می‌پوشاند.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): جَعَلَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ حُقُوقَ عِبَادِهِ مُقَدِّمَةً لِحُقُوقِهِ فَمَنْ قَامَ بِحُقُوقِ عِبَادِ اَللَّهِ كَانَ ذَلِكَ مُؤَدِّياً إِلَى اَلْقِيَامِ بِحُقُوقِ اَللَّهِ. (غررالحکم ج۱ص۳۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند رعایت حقوق مردم را مقدمهٔ رعایت حقوق خودش قرار داده. هرکس حقوق مردم را رعایت کند، روزی موفق به رعایت حقوق الهی خواهد شد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): حُسْنُ اَلصَّبْرِ طَلِيعَةُ اَلنَّصْرِ. (غررالحکم ج۱ص۳۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خوب صبر کردن یعنی صبرِ نیکو، طلیعهٔ خلاصی از مشکلات است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): حُبُّ اَلنَّبَاهَةِ رَأْسُ كُلِّ بَلِيَّةٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: میل به شهرت، ریشهٔ گرفتاری‌های بسیار است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): حَقُّ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ عَلَيْكُمْ فِي اَلْيُسْرِ اَلْبِرُّ وَ اَلشُّكْرُ وَ فِي اَلْعُسْرِ اَلرِّضَا وَ اَلصَّبْرُ. (غررالحکم ج۱ص۳۵۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حق خدا بر شما در یُسر، نیکی و شکر است و در عُسر، رضا و صبر.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): حِرَاسَةُ اَلنِّعَمِ فِي صِلَةِ اَلرَّحِمِ. (غررالحکم ج۱ص۳۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: صلهٔ رحم موجب حفظ و حراستِ نعمت‌هاست.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): حَدِيثُ كُلِّ مَجْلِسٍ يُطْوَى مَعَ بِسَاطِهِ. (غررالحکم ج۱ص۳۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ماجراها و حرف‌های هر مجلس با جمع شدن فرشش باید جمع شود و مستور بماند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَ سُئِلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ الْجِمَاعِ فَقَالَ: حَيَاءٌ يَرْتَفِعُ وَ عَوْرَاتٌ تَجْتَمِعُ أَشْبَهُ شَيْءٍ بِالْجُنُونِ اَلْإِصْرَارُ عَلَيْهِ هَرَمٌ وَ اَلْإِفَاقَةُ مِنْهُ نَدَمٌ ثَمَرَةُ حَلاَلِهِ اَلْوَلَدُ إِنْ عَاشَ فَتَنَ وَ إِنْ مَاتَ حَزَنَ. (غررالحکم ج۱ص۳۵۳)
نظر امیرمؤمنان(ع) را راجع به جِماع(نزدیکی) پرسیدند، فرمود: چیز خاصی نیست؛ وقتی حیاء از طرفین مفارقت میکند رخ میدهد؛ عورت‌ها با هم جمع میشوند و کاری شبیه به جنون رخ میدهد. زیادیِ آن پیری میآورد و همیشه ندامت در پی دارد. ثمرهٔ حلالش فرزند است، که اگر بماند فتنه انگیزد و اگر بمیرد محزون سازد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خَيْرُ مَا اُسْتُنْجِحَتْ بِهِ اَلْأُمُورُ ذِكْرُ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۳۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین گره گشای همه چیز، یاد خداست.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خَيْرُ اَلْإِخْوَانِ مَنْ لَمْ يَكُنْ عَلَى إِخْوَانِهِ مُسْتَقْصِياً. (غررالحکم ج۱ص۳۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دوست خوب کسی است که در کار دوستش کنجکاوی بیجا نمی‌کند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خَوَرُ اَلسُّلْطَانِ عَلَى اَلرَّعِيَّةِ أَشَدُّ مِنْ جَوْرِ اَلسُّلْطَانِ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سستی و بی‌عرضگی سلطان، بیش از جور او به رعیت ضرر میرساند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خُلْطَةُ أَبْنَاءِ اَلدُّنْيَا رَأْسُ اَلْبَلْوَى وَ فَسَادُ اَلتَّقْوَى و هِيَ تُضَعِّفُ اَلْيَقِينَ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معاشرت با ابناء دنیا، ریشهٔ گرفتاری و عامل تباه شدن تقوای انسان است و یقین را از آدم میگیرد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خُضِ اَلْغَمَرَاتِ إِلَى اَلْحَقِّ حَيْثُ كَانَ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به دنبال حق باشید و برای حق، خود را به گرداب‌های بلا بزنید و نترسید.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خَوْضُ اَلنَّاسِ فِي شَيْءٍ مُقَدِّمَةُ اَلْكَائِنِ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مشغول شدن ذهن و زبان مردم به چیزی، مقدمهٔ تحقّق آن است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خِيَانَةُ اَلْمُسْتَسْلِمِ وَ اَلْمُسْتَشِيرِ مِنْ أَفْظَعِ اَلْأُمُورِ وَ أَعْظَمِ اَلشُّرُورِ وَ مُوجِبُ عَذَابِ اَلسَّعِير. (غررالحکم ج۱ص۳۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غدر زدن و خیانت کردن به کسی که تسلیم شده یا از آدم مشورت میخواهد، از زشت‌ترینِ کارها و بزرگترینِ شرور و موجب عذاب جهنم است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خُذِ اَلْعَفْوَ مِنَ اَلنَّاسِ وَ لاَ تَبْلُغْ مِنْ أَحَدٍ مَكْرُوهَهُ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مردم را ببخش و سعی کن با کسی کاری نکنی که برنجد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): خَيْرُ كُلِّ شَيْءٍ جَدِيدُهُ وَ خَيْرُ اَلْإِخْوَانِ أَقْدَمُهُمْ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غیر از دوست که قدیمی‌اش بهتر است؛ در همه چیز به دنبال جدیدش باش.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ذِكْرُ اَللَّهِ قُوتُ اَلنُّفُوسِ وَ مُجَالَسَةُ اَلْمَحْبُوبِ. (غررالحکم ج۱ص۳۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ذکر خدا، خوراک جان و موجب مجالست با خداست که محبوب واقعی انسان است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ذِكْرُ اَللَّهِ مَسَرَّةُ كُلِّ مُتَّقٍ وَ لَذَّةُ كُلِّ مُوقِنٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ذکر خدا باعث مسرّت متّقین و لذّت موقنین است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبَّ كَلِمَةٍ سَلَبَتْ نِعْمَةً. (غررالحکم ج۱ص۳۷۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چه بسیار کلمه‌ای، نعمتی را سلب کرده.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبَّ سَاعٍ فِيمَا يَضُرُّهُ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خیلی وقت‌ها شخص تلاش میکند برای چیزی که نهایتاً به ضرر اوست.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبَّ فِتْنَةٍ أَثَارَهَا قَوْلٌ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چه بسیار حرفی، فتنه‌ای بزرگ انگیزد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبَّ صَلَفٍ أَوْرَثَ تَلَفاً. (غررالحکم ج۱ص۳۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: لاف زدن معمولاً محرومیت میآورد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبَّ صَبَابَةٍ غُرِسَتْ مِنْ لَحْظَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مراقب نگاهت باش که گاهی لحظه‌ای نگاه، درختِ وابستگی و تعلّق در دل می‌نشاند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبَّ حَزْبٍ أَعْوَدُ مِنْ سِلْمٍ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: گاهی جنگ نفعش از صلح بیشتر است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رُبِّ مُحْتَالٍ صَرَعَتْهُ حِيلَتُهُ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بسا حیله‌گری که حیله‌گری‌اش باعث نابودی خودش شده.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رَدُّ اَلشَّهْوَةِ أَقْضَى لَهَا وَ قَضَاؤُهَا أَشَدُّ لَهَا. (غررالحکم ج۱ص۳۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دست رد به سینهٔ شهوت زدن، همیشه راحتتر و بهتر است تا برآوردنش.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رِضَا اَللَّهِ سُبْحَانَهُ أَقْرَبُ غَايَةٍ تُدْرَكُ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشه رضای خدا راحت‌ترین و دردسترس‌ترین چیز برای انسان است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): رَحْمَةُ مَنْ لاَ يَرْحَمُ تَمْنَعُ اَلرَّحْمَةَ وَ اِسْتِبْقَاءُ مَنْ لاَ يَبْقَى يُهْلِكُ اَلْأُمَّةَ. (غررالحکم ج۱ص۳۸۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رَحمِ بیجا به کسی که به دیگران رحم نمی‌کند، مانع شمول رحمت خدا به انسان می شود و باقی گذاشتن کسی که قصدش ریشه کن کردن دیگران است، موجب هلاک امت است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): زُرْ فِي اَللَّهِ أَهْلَ طَاعَتِهِ وَ خُذِ اَلْهِدَايَةَ مِنْ أَهْلِ وَلاَيَتِهِ. (غررالحکم ج۱ص۳۹۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای خدا با اهل طاعتش معاشرت و آنها را زیارت کن و از اهل ولایتش، اخذِ هدایت کن.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): زُورُوا فِي اَللَّهِ وَ أَعْطُوا فِي اَللَّهِ وَ اِمْنَعُوا فِي اَللَّهِ. (غررالحکم ج۱ص۳۹۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: برای خدا یکدیگر را زیارت کنید و برای خدا بخشش کنید و برای خدا منع کنید.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): سَامِعُ ذِكْرِ اَللَّهِ ذَاكِرٌ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شنیدن ذکر خدا هم خودش ذکر است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): سَاعِدْ أَخَاكَ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ زُلْ مَعَهُ حَيْثُ مَا زَالَ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با برادر دینی‌ات مساعدت کن و هرجا ناتوان شد و نشست، همراهش بنشین.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): سِتَّةٌ تُخْتَبَرُ بِهَا عُقُولُ اَلنَّاسِ: اَلْحِلْمُ عِنْدَ اَلْغَضَبِ، وَ اَلْقَصْدُ عِنْدَ اَلرَّغَبِ، وَ اَلصَّبْرُ عِنْدَ اَلرَّهَبِ، وَ تَقْوَى اَللَّهِ فِي كُلِّ حَالٍ، وَ حُسْنُ اَلْمُدَارَاةِ، وَ قِلَّةُ اَلْمُمَارَاةِ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عاقل شش علامت دارد: حلم به وقت غضب، میانه‌روی هنگام رغبت، صبر در نداری، تقوا در همه حال، حُسن مدارا و جر و بحث نکردن با مردم.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): سِرُّكَ سُرُورٌ إِنْ كَتَمْتَهُ وَ إِنْ أَذَعْتَهُ كَانَ ثُبُورَكَ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: راز تو، موجب سرور توست اگر مستورش داری و موجب بدبختیت اگر منتشرش سازی.
(گوییم: این حدیث صراحت دارد که پر سخنی و از خود گفتن موجب حزن است و توداری به سرور میانجامد.)
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): سَاهِلِ اَلدَّهْرَ مَا ذَلَّ لَكَ قُعُودُهُ وَ لاَ تُخَاطِرْ بِشَيْءٍ رَجَاءَ أَكْثَرَ مِنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تا جاییکه روزگار با تو رام است، تو نیز آسان بگیر و راضی باش و برای بیش از آنچه برایت مهیّا کرده، خود را به خطر نیانداز.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): سَلِ اَلْمَعْرُوفَ مِمَّنْ یَنْسَاهُ وَ اِصْطَنِعْهُ إِلَی مَنْ یَذْكُرُهُ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: احسان را از کسی بخواه که یادش میرود به تو احسان کرده و احسان را به کسی بکن که یادش نمیرود به او احسان کرده‌ای.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): سِتَّةٌ لاَ یُمَارَوْنَ: اَلْفَقِیهُ، وَ اَلرَّئِیسُ، وَ اَلدَّنِيُّ، وَ اَلْبَذِيُّ، وَ اَلْمَرْأَةُ، وَ اَلصَّبِيُّ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با شش نفر بحث مکن: فقیه، رئیس، آدم پست، آدم بی‌چاک و دهن، زن، و بچه.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ مَا سَكَنَ اَلْقَلْبَ اَلْحِقْدُ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین چیزی که در دل لانه میکند، کینه و دشمنی است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلْأَمْوَالِ مَالٌ لَمْ یُغْنِ عَنْ صَاحِبِهِ. (غررالحکم ج۱ص۴۰۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین مال، مالی است به داد صاحبش نرسد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلزَّوْجَاتِ مَنْ لاَ تُوَاتِي. (غررالحکم ج۱ص۴۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین زن، زنی است که به همبستری با شوهرش تن ندهد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلنَّاسِ مَنْ یَرَی أَنَّهُ خَیْرُهُمْ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین آدم کسی است که خود را از دیگران بهتر میداند.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلْأُمُورِ أَكْثَرُهَا شَكّاً. (غررالحکم ج۱ص۴۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین کارها کاریست که پر از شک و تردید است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلرُّؤْیَا أَكْثَرُهَا إِفْكاً. (غررالحکم ج۱ص۴۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین خواب‌ها خوابیست که پر از تهمت به مردم است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلنَّاسِ مَنْ یَخْشَی اَلنَّاسَ فِي رَبِّهِ وَ لاَ یَخْشَی رَبَّهُ فِي اَلنَّاسِ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترینِ مردم کسی است که در طاعت خدا از مردم می‌ترسد اما در امور راجع به مردم از خدا نمی‌ترسد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلْأُمُورِ اَلسَّخَطُ لِلْقَضَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترین چیز، ناراضی بودن به قضاء الهی است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرُّ اَلنَّاسِ مَنْ یَتَّقِیهِ اَلنَّاسُ مَخَافَةَ شَرِّهِ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدترینِ مردم کسی است که از ترس شرّش احترامش می‌کنند.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَفِیعُ اَلْمُجْرِمِ خُضُوعُهُ بِالْمَعْذِرَةِ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خضوع مجرم و معذرت خواهی‌اش، شفیع اوست.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَیْئَانِ لاَ یُوَفَّنُ مِنْهُمَا اَلْمَرَضُ وَ ذُو اَلْقَرَابَةِ اَلْمُفْتَقِرُ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از دو چیز هرگز نباید شرمنده بود و خجالت کشید: بیماری و فامیلِ فقیر.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): شَرْطُ اَلْمُصَاحَبَةِ قِلَّةُ اَلْمُخَالَفَةِ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شرط دوام مصاحبت، کمیِ مخالفت است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): صَلاَحُ اَلْبَدَنِ اَلْحِمْیَةُ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سلامت بدن در پرهیز و کم خوردن است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): صَلاَحُ ذَاتِ اَلْبَیْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ اَلصَّلاَةِ وَ اَلصِّیَامِ. (غررالحکم ج۱ص۴۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اصلاحِ میان دو نفر، از یک سال نماز و روزه افضل است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): ضَالَّةُ اَلْجَاهِلِ غَیْرُ مَوْجُودَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۴۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جاهل همیشه دنبال چیزی میگردد که نیست.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): ظَنُّ اَلْمُؤْمِنِ كِهَانَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۴۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: گمان مؤمن، اِخبارِ از غیب است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): ظُلاَمَةُ اَلْمَظْلُومِینَ یُمْهِلُهَا اَللَّهُ وَ لاَ یُهْمِلُهَا. (غررالحکم ج۱ص۴۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا به ظالم مهلت میدهد، اما رهایش نمی‌کند.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَیْكَ بِالسَّكِینَةِ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ زِینَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۴۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آرامش برترین زینت آدم است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَیْكَ بِإِذْمَانِ اَلْعَمَلِ فِي اَلنَّشَاطِ وَ اَلْكَسَلِ. (غررالحکم ج۱ص۴۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عملِ شایسته را چه در نشاط و چه در کسالت ترک مکن.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَیْكَ بِالْقَصْدِ فَإِنَّهُ أَعْوَنُ شَيْءٍ عَلَی حُسْنِ اَلْعَیْشِ وَ لَنْ یَهْلِكَ اِمْرُءٌ حَتَّی یُوثِرَ شَهْوَتَهُ عَلَی دِینِهِ. (غررالحکم ج۱ص۴۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشه میانه‌رو باش که هیچ چیز مثل آن زندگی را گوارا نمی‌کند. آدم هلاک نمی شود جز وقتی که شهوتش بر دینش غالب شده باشد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَیْكَ بِالصَّدَقَةِ تُنْجَ مِنْ دَنَاءَةِ اَلشُّحِّ. (غررالحکم ج۱ص۴۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مدام انفاق کن تا از پستی خود نجات پیدا کنی.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَیْكَ بِالسَّعْيِ وَ لَیْسَ عَلَیْكَ بِالنُّجْحِ. (غررالحکم ج۱ص۴۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تلاش کن و به نتیجه کاری نداشته باش.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَی قَدْرِ اَلنَّعْمَاءِ یَكُونُ مَضَضُ اَلْبَلاَءِ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به قدری که خداوند در زندگی به کسی نعمت میدهد، تلخی بلا را هم می‌چشاند.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَی قَدْرِ اَلنِّیَّةِ تَكُونُ مِنَ اَللَّهِ اَلْعَطِیَّةُ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ثواب و جزایی که خدا به آدم‌ها میدهد به اندازه نیّت آنهاست، نه حجم کارهایی که انجام داده‌اند.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلَی اَلْمُشِیرِ اَلاِجْتِهَادُ فِي اَلرَّأْيِ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ ضَمَانُ اَلنُّجْحِ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که با او مشورت میشود، باید نظرش را بگوید و اینکه نتیجه چه میشود به او مربوط نیست.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عِنْدَ اَلصَّدْمَةِ اَلْأُولَی یَكُونُ صَبْرُ اَلنُّبَلاَءِ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ابتدای هر واقعه یا بلایی برای عاقل سخت است و به صبر نیاز دارد، بعدش عادی میشود.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عِنْدَ تَعَاقُبِ اَلشَّدَائِدِ تَظْهَرُ فَضَائِلُ اَلْإِنْسَانِ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سختی‌ها وقتی پی در پی می‌آیند، فضائل از درون انسان متولّد میگردد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عِنْدَ فَسَادِ اَلنِّیَّةِ تُرْتَفَعُ اَلْبَرَكَةُ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نیّت که خراب شود، برکت میرود.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَوِّدْ نَفْسَكَ اَلسَّمَاحَ وَ تَجَنَّبْ اَلْإِلْحَاحِ یَلْزُمْكَ اَلصَّلاَحُ. (غررالحکم ج۱ص۴۵۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خودت را عادت بده به بی‌نیازی از دیگران و اصرار نکردن به آنها، تا امورت درست شوی.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَجِبْتُ لِمَنْ عَلِمَ أَنَّ اَللَّهَ قَدْ ضَمِنَ اَلْأَرْزَاقَ وَ قَدَّرَهَا وَ أَنَّ سَعْیَهُ لاَ یَزِیدُهُ فِیمَا قُدِّرَ لَهُ مِنْهَا وَ هُوَ حَرِیصٌ دَائِبٌ فِي طَلَبِ اَلرِّزْقِ. (غررالحکم ج۱ص۴۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عجب از کسی که میداند خدا ارزاق را ضمانت کرده و برای هرکس مقدارش را مشخص نموده و میداند که تلاشش بر روزی‌اش نمی‌افزاید، با این حال حریص است و بدنبال روزی، خود را خسته میکند.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَجِبْتُ لِمَنْ یُقَالُ لَهُ الشَّرُّ الَّذِی یَعْلَمُ أَنَّهُ فِیهِ كَیْفَ یَسْخَطُ. (غررالحکم ج۱ص۴۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در عجبم از آدم، وقتی به او می‌گویند در او رفتار یا خصلت بدی هست و خودش هم میداند، پس چرا عصبانی میشود؟!
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عُرِفَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ بِفَسْخِ اَلْعَزَائِمِ وَ حَلِّ اَلْعُقُودِ وَ كَشْفِ اَلْبَلِیَّةِ عَمَّنْ أَخْلَصَ اَلنِّیَّةَ. (غررالحکم ج۱ص۴۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا را میشود شناخت در فسخ امور محکم شده و حل گره‌های ناگشودنی و کشف بلا از کسی که نیّتش برای خدا خالص است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَامِلْ سَائِرَ اَلنَّاسِ بِالْإِنْصَافِ وَ عَامِلِ اَلْمُؤْمِنِینَ بِالْإِیثَارِ. (غررالحکم ج۱ص۴۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با همه، طبق انصاف و با مؤمنین با ایثار رفتار کن.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): عَلاَمَةُ رِضَا اَللَّهِ سُبْحَانَهُ عَنِ اَلْعَبْدِ رِضَاهُ بِمَا قَضَی بِهِ سُبْحَانَهُ لَهُ وَ عَلَیْهِ. (غررالحکم ج۱ص۴۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: علامت راضی بودن خدا از بنده، راضی بودن بنده به قضاء و قدر خداوند است در حق وی.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): غَایَةُ اَلدِّینِ اَلرِّضَا. (غررالحکم ج۱ص۴۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غایت دین رضاست به حکم خدا در تشریع و تقدیر.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): غِلَظُ اَلْإِنْسَانِ فِیمَنْ یَنْبَسِطُ عَلَیْهِ أَخْطَرُ شَيْءٍ. (غررالحکم ج۱ص۴۷۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بد اخلاقی انسان با کسی که به او اقبال کرده و روی خوش نشان میدهد، خیلی خطرناک است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): غُضُّوا اَلْأَبْصَارَ فِي اَلْحُرُوبِ فَإِنَّهُ أَرْبَطُ لِلْجَأْشِ وَ أَسْكَنُ لِلْقُلُوبِ. (غررالحکم ج۱ص۴۷۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در جنگ متمرکز کارتان باشید و به این سو و آن سو توجه نکنید تا دلتان پریشان نشود و آرامشتان حفظ شود.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): فِي اَلْمَوْتِ غِبْطَةٌ أَوْ نَدَامَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۴۷۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی می‌میرد دو حال بیشتر ندارد: یا به سعادت میرسد و باید به حالش غبطه خورد؛ یا گرفتار است و در ندامت غوطه می‌خورد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): فِي كُلِّ شَيْءٍ یُذَمُّ اَلسَّرَفُ إِلاَّ فِي صَنَایِعِ اَلْمَعْرُوفِ وَ اَلْمُبَالَغَةِ فِي اَلطَّاعَةِ. (غررالحکم ج۱ص۴۸۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زیاده‌روی همه جا مذموم است؛ جز در نیکی و عبادت.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): فَوْتُ اَلْغِنَی غَنِیمَةُ اَلْأَكْیَاسِ وَ حَسْرَةُ اَلْحَمْقَی. (غررالحکم ج۱ص۴۸۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: .
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قَدْ أَفْلَحَ اَلتَّقِيُّ اَلصَّمُوتُ. (غررالحکم ج۱ص۴۹۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که هم متّقی با شد و هم خاموش، قطعاً رستگار است.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قَدْ وَضَحَتْ مَحَجَّةُ اَلْحَقِّ لِطُلاَّبِهَا. (غررالحکم ج۱ص۴۹۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حق و راه حق برای کسی که جویای آن باشد، روشن میشود.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قَدْ تَوَرَّثَ اَللَّجَاجَةُ مَا لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَیْهِ حَاجَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۴۹۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: لجاجت چیزی نصیب انسان میکند که حقیقتاً به آن نیاز ندارد.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قُرِنَتِ اَلْحِكْمَةُ بِالْعِصْمَةِ. (غررالحکم ج۱ص۴۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حکمت و عصمت همیشه با هم‌اند.
(گوییم: یعنی هرچه آدم پاک‌تر شود، حکیم‌تر میگردد.)
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قُرِنَ اَلْإِكْثَارُ بِالْمَلَلِ. (غررالحکم ج۱ص۴۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کثرت و پراکندگی معمولاً به ملال ختم میشود.
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قَلَّ مَا یُنْصِفُ اَللِّسَانُ فِي نَشْرِ قَبِیحٍ أَوْ إِحْسَانٍ. (غررالحکم ج۱ص۴۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معمولاً آدم‌ها نه در نشر زشتی‌ها انصاف را رعایت می‌کنند، نه در نشر خوبی‌ها.
(گوییم: یعنی در بیان بدی یا خوبی اشخاص یا اشیاء اغراق می‌کنند)
قالَ أَمِیرُاَلْمُؤْمِنِینَ(ع): قَلِیلُ اَلْحَقِّ یَدْفَعُ كَثِیرَ اَلْبَاطِلِ كَمَا أَنَّ اَلْقَلِیلَ مِنَ اَلنَّارِ یُحْرِقُ كَثِیرَ اَلْحَطَبِ. (غررالحکم ج۱ص۴۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کمی حق، بسیاری از باطل را نابود میسازد؛ مثل آتش که چون در کوه هیزم افتد، همه را بسوزاند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): قُلُوبُ اَلْعِبَادِ اَلطَّاهِرَةُ مَوَاضِعُ نَظَرِ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى فَمَنْ طَهَّرَ قَلْبَهُ نَظَرَ اَللَّهُ إِلَيْهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دل پاکِ بندگان، مواضع نظر خداوند است؛ هرکه دلش را پاک کند، خدا به آن نظر کند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): فَوَ الله مَا أَتْلَفَ النّاسَ إِلاَّ الْعُلَمَاءُ الطّمَاعُونَ، وَ الزُّهّادُ الرّاغِبُونَ، وَ التُّجّارُ الْخَائِنُونَ، وَ الْغُزَاةُ الْمُرَاؤُونَ، وَ الْحُکّامُ الْجَائِرُونَ. (غررالحکم ج۱ص۵۰۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عامل فساد تودهٔ مردم و تلف شدن آنها علماء طمّاع است و زُهّاد راغب به دنیا و تُجّار دغلباز و لشکریان خودنما و حاکمان ستمگر.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلُّ مَخْلُوقٍ يَجْرِي إِلَى مَا لاَ يَدْرِي. (غررالحکم ج۱ص۵۰۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ مخلوقی فردایش را نمی‌داند و روان است به سوی آینده‌ای که برایش مجهول است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلُّ شَيْءٍ لاَ يَحْسُنُ نَشْرُهُ أَمَانَةٌ وَ إِنْ لَمْ يُسْتَکْتَمْ. (غررالحکم ج۱ص۵۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر چیزی راجع به مردم که گفتنش زشت با شد، امانت است پیش آدم و باید آن را پوشیده داشت.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلُّ يَسَارِ اَلدُّنْيَا إِعْسَارٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا، یُسر و راحتی‌اش هم عُسر و سختی است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلُّ نِعْمَةٍ أُنِيلَ مِنْهَا اَلْمَعْرُوفُ فَإِنَّهَا مَأْمُونَةُ اَلسَّلْبِ مُحَصَّنَةٌ مِنَ اَلْغِيَرِ. (غررالحکم ج۱ص۵۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر نعمتی که با آن خوبی و از آن انفاق شود، از زوال و سلب و تغییر، مصون میگردد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلُّ مَوَدَّةٍ مَبْنِيَّةٍ عَلَى غَيْرِ ذَاتِ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ ضَلاَلٌ وَ اَلاِعْتِمَادُ عَلَيْهَا مُحَالٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر دوستی‌ای که برای خدا بنا نشده باشد، آخرش گمراهیست و اعتماد برش نشاید.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَمْ مِنْ صَعْبٍ يَسْهَلُ بِالرِّفْقِ. (غررالحکم ج۱ص۵۱۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خیلی از کارهای سخت، با رفق آسان میشود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَمْ مِنْ ضَلاَلَةٍ زُخْرُفَتْ بِآيَةٍ مِنْ کِتَابِ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۱۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: گاهی ضلالت را با آیات کتاب خدا می‌آرایند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَثْرَةُ اَلْإِلْحَاحِ يُوجِبُ اَلْمَنْعَ. (غررالحکم ج۱ص۵۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: الحاح و ا صرار زیاد بر چیزی، نتیجهٔ عکس دارد و مانع داشتن آنچیز میشود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَثْرَةُ اَلسُّؤَالِ يُورِثُ اَلْمَلاَلَ. (غررالحکم ج۱ص۵۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خواسته‌های زیاد، خستگی و حزن میآورد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَثْرَةُ إِلْحَاحِ اَلرَّجُلِ يُوجِبُ حِرْمَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اصرار زیاد و پافشاری آدم، بجای آنکه فایده داشته باشد، بعکس، موجب ناکامی میشود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَثْرَةُ اَلتَّقْرِيعِ يُوغِرُ اَلْقُلُوبَ وَ يُوحِشُ اَلْأَصْحَابَ. (غررالحکم ج۱ص۵۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: انتقاد و سرزنشِ زیاد، کینه پدید میآورد و دوستان را می‌رَماند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَثْرَةُ اَلْکَلاَمِ يَبْسُطُ حَوَاشِيهِ وَ يَنْقُصُ مَعَانِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زیاد توضیح دادن، حواشی پدید میآورد و از معنا دور میکند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُنْ رَاضِياً تَکُنْ مَرْضِيّاً. (غررالحکم ج۱ص۵۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: راضی باش تا از تو راضی باشند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلَّمَا زَادَ عَقْلُ اَلرَّجُلِ قَوِيَ أَيْمَانُهُ بِالْقَدَرِ وَ اِسْتَخَفَّ الْعِبَرُ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرچه عقل آدم بیشتر شود، ایمانش به آنکه سرنوشتش را خدا نوشته و همانکه خدا میخواهد میشود، بیشتر شده و حوادث روزگار برایش کوچک میگردد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلَّمَا فَاتَکَ مِنَ اَلدُّنْيَا شَيْءٌ فَهُوَ غَنِيمَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرچه را که دنیا از دستت به درآورد، نه تنها ناخرسند مباش بلکه غنیمت بدان!
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَمَا تَدِينُ تُدَانُ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر طور رفتار کنی، همانطور با تو رفتار میشود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَسْبُ اَلْحِکْمَةِ إِجْمَالُ اَلنُّطْقِ وَ اِسْتِعْمَالُ اَلرِّفْقِ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خلاصه و ثمرهٔ حکمت، یکی کم گویی است و دوم، رفیق بودن با مردم.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَافِلُ دَوَامِ اَلْغِنَى وَ اَلْإِمْکَانِ إِتِّبَاعُ اَلْإِحْسَانِ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ضامنِ ثروتمند ماندن و مُتمَکّن بودن، احسان کردن است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کُلُّکُمْ عِيَالُ اَللَّهِ وَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ کَافِلُ عِيَالِهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ما همگی عیال خداییم و خداوند عیالش را رتق و فتق میکند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): کَافِرُ اَلنِّعْمَةِ کَافِرُ فَضْلِ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کافر نعمت، کافر و مُعرض از فضل خداست.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِکُلِّ اِمْرِیءٍ يَوْمٌ لاَ يَعْدُوهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر کسی را روزی است که در آن اجلش نشسته و از آن روز تجاوز نکند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِکُلِّ مُثْنٍ عَلَى مَنْ أَثْنَى عَلَيْهِ مَثُوبَةٌ مِنْ جَزَاءٍ أَوْ عَارِفَةٌ مِنْ عَطَاءٍ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی از کسی تعریف میکند، تعریف‌کننده ذی حق میشود و آنکه از او تعریف شده، باید به وی عطایی یا جزایی یا لااقل تعریفی نثار کند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِکُلِّ دَاخِلٍ دَهْشَةٌ فَابْدَؤُوا بِالسَّلاَمِ. لِکُلِّ قَادِمٍ حَيْرَةٌ فَابْسُطُوهُ بِالْکَلاَمِ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی وارد جایی می شود، غریبی میکند و کمی مضطرب است؛ لذا به او سلام کنید تا آرام گیرد. همینطور، تازه وارد اوّلش حیران است؛ پس شما سخن را آغاز کنید و او را شاد نمایید.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِلْعَادَةِ عَلَى کُلِّ إِنْسَانٍ سُلْطَانٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عادت بر انسان، سلطان است.
(گوییم: یعنی ا سم " سلطان" خدا در عادات، تجلّی کرده و عادات، مظهر ا سم سلطانِ حق‌اند. برای همین تا خود خدا نخواهد، نجات از عادات و ترک اعتیادات، ناممکن است. از امور جزیی مثل سیگار گرفته تا رفتارهایی مثل پرخوری تا اخلاقی مثل تندمزاجی.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِلْإِنْسَانِ فَضِيلَتَانِ عَقْلٌ وَ مَنْطِقٌ فَبِالْعَقْلِ يَسْتَفِيدُ وَ بِالْمَنْطِقِ يُفِيدُ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: انسان دو ویژگی ممتاز دارد: یکی عقل که با آن، درست را میفهمد و دوم قدرت بیان که با آن درست را می‌فهماند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِيَکُنِ اَلشُّکْرُ شَاغِلاً لَکَ عَلَى مُعَافَاتِکَ عَمَّا أُبْتُلِيَ غَيْرُکَ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی ابتلائات مردم را می‌بینی، مدام شکر کن که آن بلاها سرت نیامده.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِيَکُنْ مَسْئَلَتُکَ عَنِ اَللَّهِ تَعَالَى مِمَّا يَبْقَى لَکَ جَمَالُهُ وَ يُنْفَى عَنْکَ وَبَالُهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چیزی از خدا بخواه که برکت و حُسنش برایت می‌ماند و وبالی ندارد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لِيَکُنْ مَوْئِلُکَ إِلَى اَلْحَقِّ فَإِنَّ اَلْحَقَّ أَقْوَى مُعِينٍ. (غررالحکم ج۱ص۵۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشه تکیه‌گاهت حق با شد؛ چون حق قوی‌ترین یاور است.
(گوییم: یعنی حق بگو و حق بخواه و از حق دفاع کن و با حق باش؛ تا همیشه در حصن خدا و در مدار بقاء و ترقّی باشی.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَنْ يُثْمِرَ اَلْعِلْمُ حَتَّى يُقَارِنَهُ اَلْحِلْمُ. (غررالحکم ج۱ص۵۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: درخت علم، تا با حلم قرین نشود، ثمر نخواهد داد.
(گوییم: مقارنهٔ حلم با علم، در روایات بسیاری آمده. منظور از علم در کتاب و سنّت، فهمیدن کتاب خدا و معرفت به خدا، اسماء او، سُنَن او، و رضا و سخط اوست. یعنی عالِم کسی است که خدای واقعی را به دلالت و ارشاد کتابش و تعلیم رسولش می‌شناسد و میداند از کجا آمده و به کجا میرود؟ برای چه آمده؟ و چه باید بکند؟ این از علم، اما حلم به معنی حفظ آرامش درون در برابر حوادث بیرونی است. نزدیکترین معنا به آن طمأنینه و سکینه است. وقتی انسان در برابر محرّک‌ها و وقایع بیرونی، آرامشش را از دست نداد و به اقدام عجولانه یا واکنش افراطی دست نزد، بلکه آرام باقی ماند، حلیم است. پس حلم صفت بزرگ و کمیابی است و آن را در عارفان و اولیاء خدا و کسانی در طراز آنها می‌توان یافت. حالا چرا اینقدر در روایات، حلم به علم قرین و زینت آن دانسته شده و عالِم را به کسب صفت حلم تشویق کرده و ندا شتن حلم را نقصِ عالم دانسته‌اند؟! چون حلم دومین صفتِ کلیدی و راه‌گشا و تعالی‌بخش برای انسان است. اولی علم است که بدون آن حرکت ممکن نیست و دومی حلم است که بدون آن، حرکت‌های زاید، حذف نشده و آفتِ سرنوشت می‌گردند. حکمت و عقل از فروع علم‌اند و صبر از فروع و نتایجِ حلم. سومین صفتِ انسان‌ساز و موجدِ کمال، قدرت است. یعنی عزم و اراده بر انجام خوبی‌ها. با همین سه صفت، انسان کامل میشود و مابقیِ صفات در دل این سه صفت‌اند و از آنها به اقتضاء شرایط زاده میشوند. پس مشخص شد که چرا حلم اینقدر مهم است و باید به علم منضم شود.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَنْ يُعْرَفَ حَلاَوَةُ اَلسَّعَادَةِ حَتَّى تُذَاقَ مَرَارَةُ اَلنَّحْسِ. (غررالحکم ج۱ص۵۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که تلخی شقاوت و نحوست را نچشد، به حلاوتِ سعادت نمیرسد.
(گوییم: این حدیث، بیانِ فلسفهٔ هبوط انسان است و نیاز او به درک ظلمتِ بُعد، تا سرور قرب را بتواند درک، هضم، و شکر کند.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَنْ تَتَّصِلَ بِالْخَالِقِ حَتَّى تَنْقَطِعَ عَنِ اَلْمَخْلُوقِ. (غررالحکم ج۱ص۵۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تا از مخلوق دل نَکَنی، به خالق واصل نمی‌گردی!
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَنْ يَقْدِرَ أَحَدٌ أَنْ يُحَصِّنَ اَلنِّعَمَ بِمِثْلِ شُکْرِهَا وَ لَنْ يَسْتَطِيعَ أَحَدٌ أَنْ يَشْکُرَ اَلنِّعَمَ بِمِثْلِ اَلْإِنْعَامِ بِهَا . (غررالحکم ج۱ص۵۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین وسیلهٔ مراقبت از نعمت‌ها شکر است و بهترین راهِ شکرِ نعمت، بخشیدن از همان نعمت است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَنْ تَعْرِفُوا اَلرُّشْدَ حَتَّى تَعْرِفُوا اَلَّذِي تَرَکَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رشد و راه واقعی آنرا نمی‌توانید بشناسید، مگر آنکه قبلش با کسانیکه رشد نکرده‌اند دمخور بوده باشید.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَيْسَ لِمُتَوَکِّلٍ عَنَاءٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که توکّل کرده، دیگر رنجی احساس نمی‌کند.
(گوییم: یعنی علامت توکّل، رفع رنج راجع به موضوع است.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَيْسَ کُلُّ دُعَاءٍ يُجَابُ. (غررالحکم ج۱ص۵۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قرار نیست هر دعایی مستجاب شود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَيْسَ لِأَحَدٍ مِنْ دُنْيَاهُ إِلاَّ مَا أَنْفَقَهُ عَلَى أُخْرَاهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از دنیای آدم چیزی برایش نمی‌ماند مگر آنچه را که برای آخرتش خرج کرده باشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَمْ يَنَلْ أَحَدٌ مِنَ اَلدُّنْيَا حَبْرَةً إِلاَّ أَعْقَبَهُ عَبْرَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا به کسی خوشی و سرور نداده جز آنکه بعدش اشکی هم از او گرفته.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَمْ يُرْزَقِ اَلْمَالَ مَنْ لَمْ يُنْفِقْهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنکه مال را درست خرج نکند، بهره‌ای از مالش نبرده و گویی اصلاً مالی بدست نیاورده.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَمْ يَضَعِ اِمْرُؤٌ مَالَهُ فِي غَيْرِ حَقِّهِ أَوْ مَعْرُوفَهُ فِي غَيْرِ أَهْلِهِ إِلاَّ حَرَّمَهُ اَللَّهُ شُکْرَهُمْ وَ کَانَ لِغَيْرِهِ وُدُّهُمْ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مال را نابجا مصرف کند یا به نااهل خوبی کند، د ستش نمک ندارد و نااهلان او را رها کرده و محبتشان را صرف دیگری می‌کنند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِين(ع): لَوْ عَقَلَ أَهْلُ اَلدُّنْيَا لَخَرِبَتِ اَلدُّنْيَا. (غررالحکم ج۱ص۵۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر مردم عاقل شوند، دنیا به شکل فعلی ادامه پیدا نمی‌کند و به هم می‌ریزد.
(گوییم: یعنی دنیایی که می‌بینیم، بر کارهای غیرعقلانی بسیاری از مردم بنا شده است. و اگر این مردم عاقل شوند دنیا به این شکل قابل ادامه یافتن نیست.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَوِ اِرْتُفِعَ اَلْهَوَى لَأَنِفَ غَيْرُ اَلْمُخْلِصِ مِنْ عَمَلِهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر هوای نفس کنار رود، بسیاری از آدم‌ها چون عملشان برای خدا نیست، از کاری که می‌کنند دست می‌کشند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَوْ يَعْلَمُ اَلْمُصَلِّي مَا يَغْشَاهُ مِنَ اَلرَّحْمَةِ لَمَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ اَلسُّجُودِ . (غررالحکم ج۱ص۵۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر نمازگزار می‌دانست که حین نماز چگونه رحمت خدا او را در خود غرق کرده، سرش را از سجود برنمی‌داشت.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَوْ أَنَّ اَلسَّمَوَاتِ وَ اَلْأَرْضَ كَانَتَا عَلَى عَبْدٍ رَتْقاً ثُمَّ اِتَّقَى اَللَّهَ لَجَعَلَ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقُهُ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَحْتَسِبُ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر آسمان‌ها و زمین راه بر بنده‌ای ببندند اما او تقوا پیشه کند، خداوند راهِ نجات پیش پایش می‌گذارد و از راهی که گمان نمی‌کند روزی‌اش را میرساند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَوْ شِئْتُ أَنْ أُخْبِرَ كُلَّ رَجُلٍ مِنْكُمْ بِمَخْرَجِهِ وَ مُولِجِهِ وَ جَمِيعِ شَأْنِهِ لَفَعَلْتُ وَ لَكِنِّي أَخَافُ أَنْ تَكْفُرُوا فِيَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ إِلاَّ أَنِّي مُفْضِيهِ إِلَى اَلْخَاصَّةِ مِمَّنْ يُؤْمَنُ ذَلِكَ مِنْهُ وَ اَلَّذِي بَعَثَهُ بِالْحَقِّ وَ اِصْطَفَاهُ عَلَى اَلْخَلْقِ مَا أَنْطِقُ إِلاَّ صَادِقاً وَ لَقَدْ عَهِدَ إِلَيَّ بِذَلِكَ كُلِّهِ وَ بِمَهْلِكِ مَنْ يَهْلِكُ وَ بِمَنْجَى مَنْ يَنْجَاهُ وَ مَا أَبْقَى شَيْئاً يَمُرُّ عَلَى رَأْسِي إِلاَّ أَفْرَغَهُ فِي أُذُنِي وَ أَفْضَى بِهِ إِلَيَّ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر بخواهم می‌توانم هر یک از شما را از آغاز و پایان کارش، و از همهٔ شؤون زندگیش آگاه سازم. ولی ترس آن را دارم که این کار موجب شود که دربارهٔ من و رسول خدا غلو کنید و کافر شوید. آگاه باشید که من این اسرار را به خاصانی که مورد اطمینانم هستند خواهم سپرد. و سوگند به آن خدایی که آن حضرت را به حق برانگیخت و بر خلق خود برگزید، من جز به راستی سخن نگویم و به تحقیق که رسول خدا همه را به من آموخت و از جایگاه هلاکت کسی که هلاک میشود و سبب نجات کسی که نجات یابد، همه را خبر داد و هیچ حادثه‌ای بر من نمی‌گذرد جز آنکه در گوشم فرموده و از آن آگاهم ساخته است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَوْ بَقِيَتِ اَلدُّنْيَا عَلَى أَحَدٍ لَمْ تَصِلْ إِلَى مَنْ هِيَ فِي يَدَيْهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر دنیا به قبلی‌های شما وفا می‌کرد، الان دست شما نبود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَوْ عَقِلَ اَلْمَرْءُ عَقْلَهُ لَأَحْرَزَ سِرَّهُ مِمَّنْ أَفْشَاهُ إِلَيْهِ وَ لَمْ يَطَّلِعْ عَلَيْهِ أَحَداً. (غررالحکم ج۱ص۵۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر عقل انسان درست کار می‌کرد، رازش را پیش کسی برملا نمی‌کرد و کسی را بر اوضاع خود مطلع نمی‌ساخت.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِسَانُ اَلْعِلْمِ اَلصِّدْقُ. (غررالحکم ج۱ص۵۷۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زبان علم، صدق است.
(گوییم: یعنی آنچه مطابق حقیقت هستی و راست و درست نیست، نشاید که علم نامیده شوند. بسیاری از گزاره‌های طب قدیم یا مسائل غیر قابل اثباتِ ماورائی اینچنین‌اند.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِقَاحُ اَلْخَوَاطِرِ اَلْمُذَاكَرَةُ. (غررالحکم ج۱ص۵۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فکر و خیال، با گفتگو ایجاد میشود.
(گوییم: عبارت فوق که از اسرار طریقت علوی است، نکتهٔ دقیقی را جوهرکشی کرده: تمام خواطر انسان از نوع گفتگوی خیالی او با خودش و با صُوَر خیالی دیگران در ذهنش است. انسان مدام با خودش میگوید: به فلانی چنین می‌گویم و اگر فلانی چنین گفت، من چنان پاسخ می‌دهم. اگر بنا بگذارد که هیچ نگوید و به گفته‌ها هیچ پاسخی ندهد، کم کم برایش نفی خواطر رخ میدهد. یعنی وقتی انسان با انسانهای درون ذهنش مُلازم سکوت باشد، به سکونِ ذهن و سکینهٔ روح میرسد.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِقَاحُ اَلْإِيمَانِ تِلاَوَةُ اَلْقُرْآنِ. (غررالحکم ج۱ص۵۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قرآن خواندن ایمان را بارور میکند.
(گوییم: یعنی ایمان را به یقین بدل کرده، صالحات و حسنات از آن متولد میکند.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِقَاءُ أَهْلِ اَلْمَعْرِفَةِ عِمَارَةُ اَلْقُلُوبِ وَ مُسْتَفَادُ اَلْحِكْمَةِ. (غررالحکم ج۱ص۵۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: درک محضر اهل معرفت، موجب آبادی قلب است و حکمتِ زندگی نصیب آدم میکند.
(گوییم: چنانکه کراراً، شفاهاً و کتباً، به سمع و نظر برادران ایمانی رسانده‌ام و مستقلاً کتاب دستورنامه را به همین قصد تألیف نموده‌ام: عامل حرکت در سلوک حقیقی، چهارچیزِ توأم است: عبادت، خدمت، معرفت، و ولایت. یعنی سالک باید عابدِ خادمِ عالِمِ مستفید از نَفَس ولیّ باشد تا پیشرفت کند و الا درجا میزند. اگر کسی اهل عبادت نباشد یا خدای ناکرده اهل خدمت به خلق نباشد یا عوام بوده و اهل تحقیق در دین نباشد و دینش تقلیدی از منابر باشد، یا جدا از جمع مؤمنین باشد و به برادران ایمانی‌اش رقبت نداشته باشد و از نور و نَفَس ایشان، اقتباس نکند، رشد نخواهد کرد.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ طَلَبَ عَيْباً وَجَدَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۷۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسیکه دنبال عیب باشد، بالاخره پیدا میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ وَعَظَكَ فَلاَ تُوحِشْهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه تو را نصیحت و موعظه کرد، او را از خود مرنجان.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ عَيَّرَ بِشَيْءٍ بُلِيَ بِهِ. (غررالحکم ج۱ص۵۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکس دیگران را بخاطر چیزی یا کاری ملامت کند، به همان مبتلا شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَابَدَ اَلْأُمُورَ هَلَكَ. (غررالحکم ج۱ص۵۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سخت‌گیریِ در امور، نابودی بدنبال دارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَثُرَ لَهْوُهُ أُسْتُحْمِقَ. (غررالحکم ج۱ص۵۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مشغول شدنِ زیاد به چیزهای بی‌ارزش، احمقی میآورد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَظْهَرَ عَزْمَهُ بَطَلَ هَزْمُهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه قصد و عزمش را پنهان نکرده و پیش مردم فاش سازد، کارش به نتیجه نمیرسد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَثُرَ حِقْدُهُ قَلَّ عِتَابُهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نفرت و کینه‌توزی اگر از حدّی بگذرد، شخص دیگر عتاب و سرزنش نمی‌کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِنْفَرَدَ كُفِيَ اَلْأَحْزَانُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که عزلت را برگزیده، از بسیاری از گرفتاریها و حزن‌ها رسته.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ خَافَ سَوْطَكَ تَمَنَّى مَوْتَكَ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر کسی از شلاقت حساب بُرد، مرگت را انتظار می‌کشد!
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِسْتَدَامَ اَلْهَمَّ غَلَبَ عَلَيْهِ اَلْحُزْنُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که فکری، مُمتد مشغولش سازد، کم‌کم فسرده و محزون میگردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ وَجَدَ مَوْرِداً عَذْباً يَرْتَوِي مِنْهُ فَلَمْ يَغْتَنِمْهُ يُوشَكُ أَنْ يَظْمَأَ وَ يَطْلُبُهُ وَ لَمْ يَجِدْهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که چشمهٔ گوارایی یافت و خود را سیراب نکرد، تشنه خواهد شد و این بار چشمه‌ای نخواهد یافت.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ عَدِمَ اَلْقَنَاعَةَ لَمْ يُغْنِهِ اَلْمَالُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که به آنچه دارد قانع و خشنود نباشد، هیچ مقدار مالی در جهان او را غنی و خوشنود نمی‌سازد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ هَانَ إِلَيْهِ بَذْلُ اَلآمَالِ تَوَجَّهَتْ إِلَيْهِ اَلْأَمْوَالُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه از آرزوهای پوچ دست کشد، مالِ دنیا به او رو میکند.
(گوییم: در بعضی منابع اینگونه آمده: مَنْ هَانَ إِلَيْهِ بَذْلُ اَلْأَمْوَالُ تَوَجَّهَتْ إِلَيْهِ اَلآمَال. هرکه بتواند از مالش بگذرد و پول خرج کند، به نقشه‌ها و آرزوهایش میرسد. یعنی بخیل به جایی نمیرسد و کسی که میخواهد به جایی برسد باید دست و دلباز باشد.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَشْفَقَ عَلَى نَفْسِهِ لَمْ يَظْلِمْ غَيْرَهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که با خودش مهربان باشد با دیگران هم مهربان است و به آنها ظلم نمی‌کند.
(گوییم: این عبارت از عبارات دقیق است و ریشهٔ ظلم را عدم درک مهربانی عنوان میکند. آدمی که میفهمد مهربانی چیست، اول با خودش مهربان است، بعد با دیگران. اول خودش را می‌بخشد، بعد دیگران را.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ خَلاَ بِالْعِلْمِ لَمْ تُوحِشْهُ خَلْوَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که با علم اُنس بگیرد، هرگز از تنهایی وحشت نمی‌کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَثُرَ سَخَطُهُ لَمْ يُعْرَفْ رِضَاهُ. (غررالحکم ج۱ص۵۹۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که اکثراً ناراضی است، موضع رضایتش هم معلوم نیست؛ لذا دیگران از راضی کردنش مأیوس شده و بدنبال راضی کردنش نمی‌روند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ شَرُفَتْ نَفْسُهُ كَثُرَتْ عَوَاطِفُهُ وَمَنْ كَثُرَتْ عَوَاطِفُهُ كَثُرَتْ مَعَارِفُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرچه شرافت(پاکدامنی) کسی فزون شود، عواطفش فزون میشود و هرچه عواطف در کسی فزون شود، معرفت در او فزون میشود.
(گوییم: و شاید "معارف" به معنی آشنایان باشد: هرچه عواطفِ کسی بیشتر باشد، دوستانش بیشتر میشوند.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ رَعَى اَلْأَيْتَامَ رُعِيَ فِي بَنِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که ایتام را مراعات کند، خدا هوای فرزندانش را دارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِشْتَغَلَ بِذِكْرِ اَللَّهِ طَيَّبَ اَللَّهُ ذِكْرَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۰۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که در ذکر خدا ممارست کند، خداوند ذکر را برایش شیرین میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِشْتَغَلَ بِذِكْرِ اَلنَّاسِ قَطَعَهُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ عَنْ ذِكْرِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۰۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که راجع به مردم حرف بزند، خداوند او را از ذکر خودش منصرف میسازد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَلَحَّ فِي اَلسُّؤَالِ أُبْرِمَ. (غررالحکم ج۱ص۶۰۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که در خواسته‌ای اصرار ورزد، بیشتر منع شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَاشَفَكَ فِي عَيْبِكَ حَفِظَكَ فِي غَيْبِكَ. (غررالحکم ج۱ص۶۰۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که عیبت را پنهانی به خودت بگوید، چنین کسی عیب تو را در نبودت، پیش دیگران آشکار نخواهد کرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ قَلَّ طَعَامُهُ قَلَّتْ آلاَمُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۱۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه در زندگی کمتر بخورد، کمتر درد می‌کشد!
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ زَهِدَ فِي اَلدُّنْيَا لَمْ تَفُتْهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۱۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زهد، باعث کم شدن روزی نمیشود.
(گوییم: زهد، کم‌مصرفی و قناعت و رضا به داده و ناراحت نشدن بخاطر دنیاست. زاهد میتواند ثروتمند باشد و میتواند فقیر باشد. گرچه زهد، فی‌نفسه، از دواعیِ ثروت است؛ چنانکه مولا(ع) فرموده: مَنْ عَزَفَ عَنِ اَلدُّنْيَا أَتَتْهُ صَاغِرَةً. یعنی هرکس دنیا رو بگرداند دنیا خفیف و خوار تسلیم او میشود.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِشْتَغَلَ بِمَا لاَ يُغْنِيهِ فَاتَهُ مَا يُغْنِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مشغول شدن به چیزی که به درد انسان نمی‌خورد، آنچه را که به دردش می‌خورد از دستش به در میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَخْطَأَهُ سَهْمُ اَلْمَنِيَّةِ قَيَّدَهُ اَلْهِرَمُ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تیر مرگ هرکه را از پای در نیاورد، پیری او را زمین گیر میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ قَبِلَ عَطَاكَ فَقَدْ أَعَانَكَ عَلَى اَلْكَرَمِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: قبول هدیه و بخششِ دیگران، کمک کردن به آنها برای خوبی کردن است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ شَغَلَ نَفْسَهُ بِمَا لاَ يَجِبُ ضَيَّعَ مِنْ أَمْرِهِ مَا يَجِبُ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مشغول چیزی شود که بر او واجب نیست، واجبات زندگیش از او فوت خواهد شد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَصْبَحَ يَشْكُو مُصِيبَةً نَزَلَتْ بِهِ فَإِنَّمَا يَشْكُو رَبَّهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که نسبت به سختی‌ای که برایش پیش آمده شاکی باشد، از خدا شاکی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ سَمَا إِلَى اَلرِّيَاسَةِ صَبَرَ عَلَى مَضَضِ اَلسِّيَاسَةِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی خدا به کسی ریاست داد، باید بر سختی‌های سیاست صبر کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِجْتَرَى عَلَى اَلسُّلْطَانِ فَقَدْ تَعَرَّضَ لِلْهَوَانِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که بر حاکم نافرمانی و جسارت کند، خواه ناخواه در معرض آسیب قرار خواهد گرفت.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ وَادَّكَ لِأَمْرٍ وَلَّى عِنْدَ اِنْقِضَائِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که به خاطر کاری یا به دلیلی به تو نزدیک شود، پس از پایان کار تو را رها خواهد کرد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ أَظْهَرَ فَقْرَهُ أَذَلَّ قَدْرَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که فقر و نداری خود را اظهار کند، خود را ذلیل و بی‌قدر کرده.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنِ اِعْتَزَّ بِغَیْرِ اَلْحَقِّ أَذَلَّهُ اَللَّهُ بِالْحَقِّ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که به ناحق خود را محبوب کند، روزی بخاطر در افتادنِ با حق ذلیل میشود.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ قَعَدَ عَنْ طَلَبِ اَلدُّنْیَا قَامَتْ إِلَیْهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که از دنیا طلبی باز نشیند، دنیا به احترامش برخیزد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ شَكَّرَكَ مِنْ غَیْرِ صَنِیعَةٍ فَلاَ تَأْمَنْ ذَمَّهُ مِنْ غَیْرِ قَطِیعَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که بیخود از تو تعریف و تشکر کند، بیخود هم از تو عیب‌جویی خواهد کرد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ عَتَبَ عَلَى اَلدَّهْرِ طَالَ مَعْتَبُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسیکه از روزگار شاکی باشد، شکایتش تمام شدنی نیست.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ جَمَعَ اَلْمَالَ لِیَنْفَعَ بِهِ اَلنَّاسُ أَطَاعُوهُ وَ مَنْ جَمَعَهُ لِنَفْسِهِ أَضَاعُوهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر کسی قصدش از پولدار شدن خدمت به مردم باشد، مردم خادم او میشوند و اگر قصدش خودش باشد، منفور مردم میگردد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَمْ یَأْسَ عَلَى اَلْمَاضِي وَ لَمْ یَفْرَحْ بِالآتِي فَقَدْ أَخَذَ اَلزُّهْدَ بِطَرَفَیْهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که نه به گذشته فکر کند و به خاطرش تأسف بخورد و نه راجع به آینده خیالبافی کند، زاهدِ واقعی است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنِ اِسْتَعْمَلَ اَلرِّفْقَ اِسْتَدَرَّ اَلرِّزْقَ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رفق و نرمی، رزق را بر آدم سرازیر میکند.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ جَاهَدَ عَلَى إِقَامَةِ اَلْحَقِّ وُفِّقَ. (غررالحکم ج۱ص۶۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که برای احقاق حق، مُجاهده و کوشش کند، بالاخره موفق میشود.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ وَقَّرَ عَالِماً فَقَدْ وَقَّرَ رَبَّهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: احترام گذاشتن به عالِم، بزرگداشتنِ خداوند است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ صَحَّ یَقِینُهُ زَهِدَ فِي اَلْمِرَاءِ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که واقعاً چیزی را باور و به آن یقین دارد، حوصلهٔ جرّ و بحث راجع به آن و قبولاندن آن به بقیه را ندارد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ صَحِبَهُ اَلْحَیَاءُ فِي قَوْلِهِ زَایَلَهُ اَلْخَنَاءُ فِي فِعْلِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که در کلام، مأخوذ به حیاست، در عمل هم با حیاست.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ عَاقَبَ مُعْتَذِراً كَثُرَتْ إِسَاءَتُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تنبیه کردن کسی که از کاری نادم است و عذرخواهی میکند، از آن کار زشت‌تر است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ هَمَّ أَنْ یُكَافِي عَلَى مَعْرُوفٍ فَقَدْ كَافَى. (غررالحکم ج۱ص۶۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که قصدش جبران خوبیست، پیشاپیش آن را جبران کرده.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ غَضِبَ عَلَى مَنْ لاَ یَقْدِرُ عَلَى مَضَرَّتِهِ طَالَ حُزْنُهُ وَ عَذَّبَ نَفْسَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که عصبانی است از شخصی که ناتوان است از ضرر رساندن به او، بیخود خود را اذیت میکند و اعصاب خوردی‌اش به این زودی‌ها تمام نخواهد شد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ أَضْمَرَ اَلشَّرَّ لِغَیْرِهِ فَقَدْ بَدَأَ بِهِ نَفْسَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که تصمیم شرّی را برای دیگری در دل بگیرد، به خویشتن آغاز کرده.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ مَنَعَ اَلْمَالَ مَنْ یَحْمَدُهُ وَرَّثَهُ مَنْ لاَ یَحْمَدُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مالش را از آنکه قدرشناس است و سپاسش گوید منع کند، مالش را به ارث خواهد گذاشت برای کسی که سپاسگزارش نباشد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ أَنِسَ بِتِلاَوَةِ اَلْقُرْآنِ لَمْ تُوحِشْهُ مُفَارَقَةُ اَلْإِخْوَانِ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که با قرآن و تلاوتش انس بگیرد، تنهایی و نبودِ دوستان اذیتش نکند.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ شَكَا ضُرَّهُ إِلَى غَیْرِ مُؤْمِنٍ فَكَأَنَّمَا شَكَا اَللَّهَ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه غمش را برای غیر مؤمنی بازگوید و درددل کند، از خدا به غیرِ خدا شکایت برده.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ عَظَّمَ صِغَارَ اَلْمَصَائِبِ اِبْتَلاَهُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ بِكِبَارِهَا. (غررالحکم ج۱ص۶۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه مشکلات کوچک را برای خودش بزرگ کند، خدا به مشکلات بزرگ مبتلایش خواهد کرد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ بَحَثَ عَنْ أَسْرَارِ غَیْرِهِ أَظْهَرَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ أَسْرَارَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که پرده از اسرار دیگری بردارد، خدا پرده از اسرارش برخواهد داشت.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ تَتَبَّعَ خَفِیَّاتِ اَلْعُیُوبِ حَرَّمَهُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ مَوَدَّاتِ اَلْقُلُوبِ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه در جستجوی عیوب مخفی مردم برآید، خدا محبتش را از دلها زایل میکند.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ بَلَغَ غَایَةَ مَا یُحِبُّ فَلْیَتَوَقَّعْ غَایَةَ مَا یَكْرَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا جوری است که وقتی کسی در آن به نهایت آرزویش رسید، باید منتظر مشکل بزرگی باشد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ كَثُرَ فِي لَیْلِهِ نَوْمُهُ فَاتَهُ مِنَ اَلْعَمَلِ مَا لاَ یَسْتَدْرِكُهُ فِي یَوْمِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خواب زیادِ شب و ترک عبادت در آن، بی توفیقی و فوت کارهای روز را در پی دارد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ سَاءَ ظَنُّهُ بِمَنْ لاَ یَخُونُ حَسُنَ ظَنُّهُ بِمَا لاَ یَكُونُ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدگمانی به کسی که خیانتکار نیست، اعتماد بیجا به خائن را در پی دارد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ بَخِلَ بِمَا لاَ یَمْلِكُهُ فَقَدْ بَالَغَ فِي اَلرَّذِیلَةِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بخیل مال مردم بودن، بد نکبت و رذیلتی است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنِ اِسْتَسْلَمَ لِلْحَقِّ وَ أَطَاعَ اَلْمُحِقَّ كَانَ مِنَ اَلْمُحْسِنِینَ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که تسلیم حق باشد و از مُحق اطاعت و جانبداری کند، از نیکوکاران است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ ضَیَّعَهُ اَلْأَقْرَبُ أُبِیحَ لَهُ اَلْأَبْعَدُ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که نزدیکان رهایش کنند، خداوند کسانی را میآورد تا نزدیکان او شوند.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنِ اِنْتَقَمَ مِنَ اَلْجَانِي أَبْطَلَ فَضْلَهُ فِي اَلدُّنْیَا وَ فَاتَهُ ثَوَابُ اَلآخِرَةِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که انتقام میگیرد ولو به حق باشد، فضلش را در دنیا از دست میدهد و ثواب آخرت را هم می‌بازد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنِ اِتَّخَذَ طَاعَةَ اَللَّهِ بِضَاعَةً أَتَتْهُ اَلْأَرْبَاحُ مِنْ غَیْرِ تِجَارَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که سرمایه‌اش بندگی خدا باشد، بدون رنج تجارت، مدام سود می‌برد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ أَحَبَّ رَفْعَةَ اَلدُّنْیَا وَ اَلآخِرَةِ فَلْیَمْقُتْ فِي اَلدُّنْیَا اَلرِّفْعَةَ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که دنبال رفعت دنیا و آخرت است، رفعت دنیا را باید نخواهد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ أَمِنَ خَائِفاً مِنْ مَخُوفِهِ أَمِنَهُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ مِنْ عِقَابِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که به گاهِ ترس به فریاد کسی رسد، خداوند حین عقاب به فریادش میرسد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ زَادَ أَدَبُهُ عَلَى عَقْلِهِ كَانَ كَالرَّاعِي بَیْنَ غَنَمٍ كَثِیرَةٍ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که ادب را به عقلش اضافه کند، مثل چوپانی، به مردم سرپرستی و راهبری یابد.
(گوییم: یعنی برای راهبری مردم، علاوه بر عقل، ادب نیز لازم است.)
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ زَاغَ سَاءَتْ عِنْدَهُ اَلْحَسَنَةُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ اَلسَّیِّئَةُ وَ سَكَرَ سُكْرَ اَلضَّلاَلَةِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که آگاهانه از حقی رو بگرداند، مبتلا به مستیِ گمراهی میشود و مِن‌بعد خوب را بد و بد را خوب می‌بیند.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنِ اِعْتَذَرَ بِغَیْرِ ذَنْبٍ أَوْجَبَ عَلَى نَفْسِهِ اَلذَّنْبَ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر کس بیخود و نابجا عذرخواهی کند، خود را در معرض اتهام قرار داده.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ جَعَلَ اَلْحَمْدَ خِتَامَ اَلنِّعْمَةِ جَعَلَهُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ مِفْتَاحَ اَلْمَزِیدِ. (غررالحکم ج۱ص۶۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شکر را خِتام نعمت قرار دهید تا برایتان مفتاح مزید شود.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ عَمِلَ بِطَاعَةِ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ لَمْ یَفُتْهُ غُنْمٌ وَ لَمْ یَغْلِبْهُ خَصْمٌ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که طوق بندگی خدا را بر گردن نهاده، نه چیزی از دنیا از او فوت میشود و نه دشمنی بر او غالب میگردد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ عَجَزَ عَنْ أَعْمَالِهِ أَدْبَرَ فِي أَحْوَالِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که در اعمال کوتاهی کند، کم‌کم در احوال نیز پسرفت میکند.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَمْ یَخَفْ أَحَداً لَمْ یَخَفْ أَبَداً. (غررالحکم ج۱ص۶۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که نترساند، نترسد.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَزِمَ اَلْمُشَاوَرَةَ لَمْ یَعْدَمْ عِنْدَ اَلصَّوَابِ مَادِحاً وَ عِنْدَ اَلْخَطَاءِ عَاذِراً. (غررالحکم ج۱ص۶۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که ملتزم به مشورت است، اگر موفق شد، تمجیدش می‌کنند و اگر به نتیجه نرسید، لااقل معذور است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَمْ یَرْضَ بِالْقَضَاءِ دَخَلَ اَلْكُفْرُ دِینَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که راضی به قضاء الهی نیست، عاقبت، دینش به کفر ختم خواهد گشت.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَمْ یُنْصِفِ اَلْمَظْلُومَ مِنَ اَلظَّالِمِ سَلَبَهُ اَللَّهُ تَعَالَى قُدْرَتَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که مظلوم را در برابر ظالم حمایت نکند، خداوند قدرتش را خواهد گرفت.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَمْ تَكُنْ مَوَدَّتُهُ فِي اَللَّهِ فَاحْذَرُوهُ فَإِنَّ مَوَدَّتَهُ لَئِیمَةٌ وَ صُحْبَتَهُ مَشُومَةٌ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه دوستی‌اش برای خدا نباشد، از او حذر کن زیرا رفتارش پست و صحبتش شوم است.
قالَ أَمیرُاَلْمُؤْمِنین(ع): مَنْ لَمْ یَحْتَمِلْ مَؤُنَةَ اَلنَّاسِ فَقَدْ أَهَّلَ قُدْرَتَهُ لاِنْتِقَالِهَا. (غررالحکم ج۱ص۶۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه تحمّل مردم را نداشته باشد، قدرت از او مفارقت خواهد کرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ جَعَلَ مُلْكَهُ خَادِماً لِدِينِهِ اِنْقَادَ لَهُ كُلُّ سُلْطَانٍ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه قدرت و دارایی‌اش را در خدمت دینش قرار دهد، قدرقدرتان مُنقاد او میشوند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَانَ مَقْصَدُهُ اَلْحَقُّ أَدْرَكَهُ وَ لَوْ كَانَ كَثِيرُ اَللَّبْسِ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که قصدش پیدا کردن حق و عمل به آن با شد، آن را پیدا خواهد کرد گرچه بسیار مخفی باشد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ عَظُمَتِ اَلدُّنْيَا فِي عَيْنِهِ وَ كَبُرَ مَوْقِعُهَا فِي قَلْبِهِ وَ آثَرَهَا عَلَى اَللَّهِ وَ اِنْقَطَعَ إِلَيْهَا صَارَ عَبْداً لَهَا. (غررالحکم ج۱ص۶۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که دنیا پیش چشمش بزرگ باشد و موقعیت آن قلبش را اشغال کند و آن را بر خدا ترجیح دهد و یکسره آن را بخواهد، عبد دنیا شده است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَكْثَرَ اَلْمَنَاكِحَ غَشِيَتْهُ اَلْفَضَائِحُ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که زن باز و زن باره باشد، مفتضح میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَلَحَّ عَلَيْهِ اَلْفَقْرُ فَلْيُكْثِرْ مِنْ قَوْلِ: لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که فقر دست از سرش برنمی‌دارد، زیاد بگوید: لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ وَ هُوَ عَلَى مَعْرِفَةِ رَبِّهِ وَ حَقِّ رَسُولِهِ وَ حَقِّ أَهْلِ بَيْتِهِ مَاتَ شَهِيداً وَ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ وَ اِسْتَوْجَبَ ثَوَابَ مَا نَوَى مِنْ صَالِحِ عَمَلِهِ وَ قَامَتْ نِيَّتُهُ مَقَامَ إِصْلاَتِهِ بِسَيْفِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۵۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که در بسترش بمیرد اما خدایش را بشنا سد و حق رسول و اوصیای وی را بداند، شهید مرده و اجرش با خداست به ثواب تمام کارهای صالحی که قصد کرده میرسد و نیّتش به جای شمشیر اوست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ لَمْ تَنْفَعْكَ حَيَاتُهُ فَعُدَّهُ مِنَ اَلْمَوْتَى. (غررالحکم ج۱ص۶۶۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به کسی که هیچ فایده‌ای برای تو ندارد، دل مبند و او را مرده تصور کن.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ بَخِلَ بِمَالِهِ عَلَى نَفْسِهِ جَادَ بِهِ عَلَى بَعْلِ عِرْسِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنکه حتی نسبت به خودش بخیل است، مال را جمع میکند برای کسی که پس از مرگش با زنش ازدواج میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَثُرَ شُكْرُهُ كَثُرَ خَيْرُهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم پُرشکر، پر خیر است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ زَادَهُ اَللَّهُ كَرَامَةً فَحَقِيقٌ أَنْ يَزِيدَ اَلنَّاسَ إِكْرَاماً. (غررالحکم ج۱ص۶۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی خدا به کسی احترام داده، او هم باید به مردم احترام بگذارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِهْتَمَّ بِرِزْقِ غَدٍ لَمْ يُفْلِحْ أَبَداً. (غررالحکم ج۱ص۶۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که غُصه روزی را می‌خورد، رستگار نمیشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أُوتِيَ نِعَمَهُ فَقَدِ اِسْتَعْبَدَ بِهَا حَتَّى يُعْتِقَهُ اَلْقِيَامُ بِشُكْرِهَا. (غررالحکم ج۱ص۶۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: احسان و نعمت، انسان را بنده میکند و راه رهایی از این بندگی مبادرت به شکر نعمت است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ لَمْ يُرَبِّ مَعْرُوفَهُ فَقَدْ ضَيَّعَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: انسان باید احسان و نیکی‌اش را مثل طفلی پرورش دهد و الا ضایع میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ دَفَعَ الْخَيْرَ بِالشَّرِّ غُلِبَ و مَنْ دَفَعَ الشَّرَّ بِالْخَيْرِ غَلَبَ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که در پاسخ خوبی بدی کند، حتماً مغلوب میشود و شکست می‌خورد و کسی که در پاسخ بدی خوبی کند بالاخره پیروز خواهد شد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَثُرَ ذِكْرُهُ اِسْتَنَارَ لُبُّهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کثرت ذکر خدا باعث نورانی شدن عقل میگردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ بَلَغَكَ شَتْمَكَ فَقَدْ شَتَمَكَ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که دشنامی را که دیگران به تو داده‌اند به گوش تو برساند، گویا خودش تو را دشنام داده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَلَّفَكَ مَا لاَ تُطِيقُ فَقَدْ أَفْتَاكَ فِي عِصْيَانِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که تو را مجبور به کاری کند که در توانت نیست، به تو مجوز عصیان داده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ تَوَالَتْ عَلَيْهِ نَكَبَاتُ اَلزَّمَانِ أَكْسَبَتْهُ فَضِيلَةُ اَلصَّبْرِ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که زمانه بر او سخت بگیرد و این سخت‌گیری به طول بینجامد، فضیلت صبر را هم به او اهداء میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كُنْتَ سَبَباً فِي بَلاَئِهِ وَجَبَ عَلَيْكَ اَلتَّلَطُّفُ فِي عِلاَجِ دَائِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر مقصّر مشکل کسی تو بودی، باید با ملاطفت بر علاج مشکلش بکوشی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ حَسُنَتْ نِيَّتُهُ أَمَدَّهُ اَلتَّوْفِيقُ. (غررالحکم ج۱ص۶۷۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر نیّتِ کسی درست شود، توفیق الهی یارش میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ تَشَاغَلَ بِالسُّلْطَانِ لَمْ يَتَفَرَّغْ لِلْأَخَوَانِ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نوکرِ دولت و عاملِ حکومت، فراغتش را چنان از دست میدهد که نمی‌تواند با برادران دینی‌اش باشد و به آنها خدمت کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اِحْتَاجَ إِلَيْكَ وَجَبَ إِشْفَاقُهُ عَلَيْكَ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که محتاج تو شده، باید که با او مهربان و مُشفق باشی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ بَالَغَ فِي اَلْخِصَامِ أَثِمَ وَ مَنْ قَصَرَ عَنْهُ خُصِمَ. (غررالحکم ج۱ص۶۶۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: افراط در حق‌خواهی، از آدم گنه‌کار میسازد و تفریط در آن، خصمِ آدم را به ظلم می‌کشاند و گناهکار میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مِنْ ذَمَامَةِ اَلدُّنْيَا عِنْدَ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ أَنْ لاَ يَنَالَ مَا عِنْدَهُ إِلاَّ بِتَرْكِهَا. (غررالحکم ج۱ص۶۷۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از پستی دنیا پیش خدا این است که نمیشود به چیزی پیش خدا رسید جز با ترک دنیا.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مِنَ اَلسُّؤْدَدِ اَلصَّبْرُ لِاسْتِمَاعِ شَكْوَى اَلْمَلْهُوفِ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از بزرگی و سروری است که شکایت ضعیفان را با صبر و حوصله بشنوی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا حَصَّلَ اَلْأَجْرَ بِمِثْلِ إِغَاثَةِ اَلْمَلْهُوفِ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ چیز اجرِ به فریاد بیچاره رسیدن را ندارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا مَاتَ مَنْ أَحْيَى عِلْماً. (غررالحکم ج۱ص۶۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگز نمیرد آنکه دانشی از خود بجا گذاشته
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا كَانَ اَلْخُرْقُ فِي شَيْءٍ إِلاَّ شَأْنَهُ و مَا كَانَ اَلرِّفْقُ فِي شَيْءٍ إِلاَّ زَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تندی و خشونت هرچیزی را زشت میکند و رفق و نرمی، هرچیزی را زیباتر میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَكْثَرَ مَنْ يَعْتَرِفُ بِالْحَقِّ وَ لاَ يُعْطِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زیادند کسانیکه به حق دیگران معترف‌اند، اما آنرا رعایت نمی‌کنند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا الْخَمْرُ صِرْفاً بِأَذْهَبَ بِعُقُولِ الرِّجَالِ مِنَ الطَّمَعِ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ شرابی مثل طمع، عقل مرد را زائل نمی‌کند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا اِشْتَدَّ ضِيقٌ إِلاَّ قَرَّبَ اَللَّهُ تَعَالَى فَرَجَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سختی که بیداد کند، خدا فرج را از راه میرساند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَمَرَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ إِلاَّ وَ أَعَانَ عَلَيْهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۸۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا به هرچه فرمان داده، بندگان را برای اطاعتش، اعانت هم میکند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا تَسَابَّ اِثْنَانٌ إِلاَّ غَلَبَ أَلْأَمُهُمَا. (غررالحکم ج۱ص۶۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ دو نفری به هم بدوبیراه نگویند جز آنکه پست‌ترین‌شان غالب شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا تَلاَحَّا اِثْنَانٌ إِلاَّ ظَهَرَ أَسْفَهُهُمَا. (غررالحکم ج۱ص۶۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ دو نفری یقهٔ هم را نگیرند جز آنکه ابله‌تر غالب شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا مِنْ شَيْءٍ أَحَبُّ إِلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنْ أَنْ يُسْأَلَ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدا هیچ چیزی را به قدر اینکه از او بخواهند و درخواست کنند دوست ندارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا بَعْدَ اَلنَّبِيِّينَ إِلاَّ اَللَّبْسُ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وراء مکتب انبیاء، هرچه هست غلط است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا لاَ يَنْبَغِي أَنْ تَفْعَلَهُ فِي اَلْجَهْرِ فَلاَ تَفْعَلْهُ فِي اَلسِّرِّ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آن کاری را که نشاید در حضور دیگران انجام دادن، معمولاً در خلوت هم شایسته نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَكْثَرَ اَلْإِخْوَانَ عِنْدَ اَلْجَفَانِ وَ أَقَلَّهُمْ عِنْدَ حَادِثَاتِ اَلزَّمَانِ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: رفقای سر سفره همیشه زیادند ولی وقتی حادثه‌ای رخ میدهد، عدّهٔ کمی برای کمک به تو حاضر میشود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَهَمَّنِي ذَنْبٌ أُمْهِلْتُ فِيهِ حَتَّى أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: باک ندارم از گناهی که بعدش توفیق پیدا کنم دو رکعت نماز بخوانم و طلب مغفرت کنم.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): ما قَضى اللهُ سُبحانه عَلَى عَبْدٍ قَضَاءً فَرَضِيَ بِهِ إِلاَّ كَانَتِ اَلْخِيَرَةُ لَهُ فِيهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر تقدیری که خداوند بر بنده نوشته، اگر بنده به آن راضی باشد، در نهایت برای او خیر خواهد بود و به نفعش تمام خواهد شد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا دَفَعَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ عَنِ اَلْعَبْدِ اَلْمُؤْمِنِ شَيْئاً مِنْ بَلاَءِ اَلدُّنْيَا وَ عَذَابِ اَلآخِرَةِ إِلاَّ بِرِضَاهُ بِقَضَائِهِ وَ حُسْنِ صَبْرِهِ عَلَى بَلاَئِهِ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر خدا بلایی از بلاهای دنیا یا عذابی از عذاب‌های آخرت را از کسی دفع کند، مهمترین دلیلش رضا به قضای او و صبر جمیل بر بلای اوست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَحْسَنَ تَوَاضُعَ اَلْأَغْنِيَاءِ لِلْفُقَرَاءِ طَلَباً لِمَا عِنْدَ اَللَّهِ تَعَالَى وَ مَا أَحْسَنَ تِيهَ اَلْفُقَرَاءِ عَلَى اَلْأَغْنِيَاءِ اِتِّكَالاً عَلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چه نیکوست تواضع اغنیاء برای فقراء در طلب ثواب الهی و بی‌اعتنایی فقراء نسبت به اغنیاء وقتی بر خدا توکّل کرده‌اند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا تَوَسَّلَ أَحَدٌ إِلَيَّ بِوَسِيلَةٍ أَجَلَّ عِنْدِي مِنْ يَدٍ سَبَقَتْ مِنِّي إِلَيْهِ لِأُزَيِّنَهَا عِنْدَهُ بِاتِّبَاعِهَا أُخْتَهَا فَإِنَّ مَعَ اَلْأَوَاخِرِ تَقْطِيعُ شُكْرِ اَلْأَوَائِلِ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین وسیله برای دوستی با من آنست که کسی بیاید و خوبی‌هایی را که در گذشته راجع به او کرده‌ام به من یادآوری کند تا مثل آن خوبی‌ها بلکه بیشترش را باز به او بکنم. چون با گذشت زمان، احسان کهنه میشود و باید مجدداً یادآوری شود و این یادآوری نوعی تشکر است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا اَلْمُبْتَلَى اَلَّذِي اِشْتَدَّ بِهِ اَلْبَلاَءُ بِأَحْوَجَ مِنَ اَلدُّعَاءِ إِلَى اَلْمُعَانَاةِ اَلَّذِي لاَ يَأْمَنُ اَلْبَلاَءَ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: گمان نکنید که مبتلای به بلا، محتاج‌تر است به دعا تا کسی که الآن در بلا نیست؛ همه همیشه به دعا نیازمندند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَوْدَعَ أَحَدٌ قَلْباً سُرُوراً إِلاَّ خَلَقَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ مِنْ ذَلِكَ اَلسُّرُورِ لُطْفاً فَإِذَا نَزَلَتْ بِهِ نَائِبَةٌ جَرَى إِلَيْهَا. (غررالحکم ج۱ص۶۹۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی کسی کسی را خوشحال میکند، خداوند از آن سرور و خوشحالی، لطفی میآفریند که وقتی بلایی میخواهد بر آن شخص نازل شود، آن لطف جلوی آن بلا را میگیرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا بَاتَ لِرَجُلٍ عِنْدِي مَوْعِدٌ قَطُّ فَبَاتَ يَتَمَلْمَلُ عَلَى فِرَاشِهِ لِيَغْدُو بِالظَّفَرِ بِحَاجَتِهِ أَشَدُّ مِنْ تَمَلْمُلِي عَلَى فِرَاشِي حِرْصاً عَلَى اَلْخُرُوجِ إِلَيْهِ مِنْ دَيْنِ عِدَّتِهِ وَ خَوْفاً مِنْ عَائِقٍ يُوجِبُ اَلْخُلْفَ فَإِنَّ خُلْفَ اَلْوَعْدِ لَيْسَ مِنْ خُلُقِ اَلْكِرَامِ. (غررالحکم ج۱ص۶۹۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که با حاجتی به درِ خانه من آمده و شب را به امید برآمدن حاجتش در خانه من بیتوته کرده، مضطرب است که آیا به حاجتش میرسد یا نه؟ اما اضطراب من بیش از اوست از بس حریصم که حاجتش را برآورم و می‌ترسم که موفق نشوم و خلف وعده کرده باشم. خلف وعده‌ای که از اخلاق کریمان دور است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا اسْتَعْطَفَ اَلسُّلْطَانُ وَ لاَ اسْتَسَلَّ سَخِيمَةُ اَلْغَضْبَانِ وَ لاَ أُسْتُمِيلَ اَلْمَهْجُورُ وَ لاَ أُسْتُنْجِحَتْ صِعَابُ اَلْأُمُورِ وَ لاَ اسْتَدْفَعَتِ اَلشُّرُورُ بِمِثْلِ اَلْهَدِيَّةِ. (غررالحکم ج۱ص۷۰۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ چیز کار هدیه را نمی‌کند، برای: جلب نظر حاکم، فرونشاندن خشم‌ها، نزدیک کردن دلها، حلّ و فصل مشکلات، و دفع شرور.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَـا حَفِظَـكَ غَيْبَـكَ مَنْ حَفِظَ عَيْبَـكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که عیب تو را به خاطر سپرده، حق حفظ‌الغیب را نسبت به تو رعایت نکرده.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا لُمْتُ أَحَداً عَلَى إِذَاعَةِ سِرِّي إِذْ كُنْتُ بِهِ أَضْـيَقُ مِنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی خودم سـینه‌ام تنگ بوده و رازم را با دیگران گفته‌ام، آنها را چرا ملامت کنم که چرا راز مرا در سینهٔ خود نگه نداشته‌اند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا أَنْعَمَ اَللَّهُ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً فَظَلَمَ فِيهَا إِلاَّ كَانَ حَقِيقاً أَنْ يُزِيلَهَا. (غررالحکم ج۱ص۷۰۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی خدا به بنده نعمتی دهد و او با آن نعمت به دیگران ستم کند، سزاست که خدا نعمت را از او باز ستاند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مِلاَكُ اَلدِّينِ اَلْعَقْلُ. (غررالحکم ج۱ص۷۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ملاک درستی مطالب در دین، عقل است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مُبَايَنَةُ اَلدَّنَايَا تَكْبِتُ اَلْعَدُوَّ. (غررالحکم ج۱ص۷۰۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از آدم پست دور شو تا نتواند با تو دشمنی کند.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْعُ خَيْرِكَ يَدْعُو إِلَى صُـحْبَـةِ غَيْرِكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۰۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: منع خیر از نزدیکان، آدم را نیازمند و مبتلا میکند به دوستی با اغیار.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): نِفَـاقُ اَلْمَرْءِ مِنْ ذُلٍّ يَجِـدُهُ فِي نَفْسِـهِ. (غررالحکم ج۱ص۷۲۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نفاق دل و ضعف ایمانِ آدم، از پستی و ذلّتی است که اگر دقّت کند در خودش می‌یابد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): نُفُوسُ اَلْأَخْيَارِ نَافِرَةٌ عَنْ نُفُوسِ اَلْأَشْـرَارِ. (غررالحکم ج۱ص۷۲۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: روحِ خوبان از روح اشرار متنفّر و بیزار است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَعْدُ اَلْكَرِيمِ نَقْدٌ وَ تَعْجِيلٌ و وَعْدُ اَللَّئِيمِ تَسْـوِيفٌ وَ تَعْلِيلٌ. (غررالحکم ج۱ص۷۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وعدهٔ کریم نقد اسـت و تعجیل؛ اما وعدهٔ لئیم، سـر خرمن است و آخر هم به بهانه‌ای روا نخواهد شد.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وُفُورُ اَلْأَمْوَالِ بِـانْتِقَـاصِ اَلْأَعْرَاضِ لُؤْمٌ. (غررالحکم ج۱ص۷۲۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به هر قیمتی ولو به باختن آبرو، به پول رسـیدن و پول خود را زیاد کردن، پستی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَقَارُ اَلشَّـيْبِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ نَضَـارَةِ اَلشَّبَابِ. (غررالحکم ج۱ص۷۲۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقار پیری را دوست‌تر دارم تا خرّمی جوانی.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَالٍ ظَلُومٌ غَشُـومٌ خَيْرٌ مِنْ فِتْنَـةٍ تَـدُومُ. (غررالحکم ج۱ص۷۲۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حاکمِ ظالمِ بیدادگر، بهتر از آشـوب و ناامنی‌ای اسـت که تمامی ندارد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَجَدْتُ اَلْمُسَالَمَةَ مَا لَمْ يَكُنْ وَهْنٌ فِي اَلْإِسْلاَمِ أَنْجَعُ مِنَ اَلْقِتَالِ. (غررالحکم ج۱ص۷۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مادامی که به وهنِ اسلام نینجامیده، صلح و مسالمه بهتر از جنگ و خونریزی است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَجَدْتُ اَلْحِلْمَ وَ اَلاِحْتِمَالَ أَنْصَرُ لِي مِنْ شُجْعَانِ اَلرِّجَالِ. (غررالحکم ج۱ص۷۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حلم و بردباری، همیشـه بیشـتر به درد آدم می‌خورد تا لشکریان شجاع.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): وَ اَللَّهِ لاَ يُعَذِّبُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ مُؤْمِناً إِلاَّ بِسُـوءِ ظَنِّهِ وَ سُوءِ خُلْقِهِ. (غررالحکم ج۱ص۷۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: عذاب مؤمن معمولا به خاطر سـوءظن یا سـوء خلق است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): هَوِّنْ عَلَيْكَ اَلْأَمَرَ فَإِنَّ اَلْأَمْرَ قَرِيبٌ وَ اَلاِصْطِحَابَ قَلِيلٌ وَ اَلْمَقَامَ يَسِيرٌ. (غررالحکم ج۱ص۷۳۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در دنیا سخت نگیر؛ چون رفتنت از دنیا نزدیک است و درنگت در دنیا کوتاهست و اقامت اندک.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُعَامِلْ مَنْ لاَ تَقْدِرُ عَلَى اَلاِنْتِصَـافِ مِنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: معامله نکن با کسـی که قدرت گرفتن حق خود را از او نداری.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَقْطَعْ صَدِيقاً وَ إِنْ كَفَرَ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دوستی‌ات را با دوستت قطع نکن حتی اگر کافر شود. گوییم: به قرینهٔ آیاتی مثل "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ [ سوره التوبة : ۲۳]" که از دوستی با کافران نهی کرده، برخی مترجمین، کفر را در این حدیث، کفران معنا کرده‌اند و گفته‌اند: ناسپاسی باعث نشود به دوستی، پایان دهی. اما آیهٔ شـریفه راجع به ولایت اسـت نه صـداقت. یعنی اگر دوسـتی کافر شـد، از دایرهٔ ولایت یعنی محبت و طاعت، خارج می‌شـود اما از سـبقهٔ دوستی نباید خارجش کرد، بسا همان دوستی با او، روزی باعث نجاتش شود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَكُنْ أَهْلُكَ وَ ذَوُوكَ أَشْـقَى اَلنَّاسِ بِكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مبادا به دیگران محبت کنی و محبت را از خانواده‌ات و دوستانت دریغ داری. (گوییم: مبتلا به این نکبت، بسیار دیده‌ام.)
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُخَـاطِرَنَّ بِشَـيْءٍ رَجَـاءً أَكْثَرَ مِنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چیزی را در طمع بیشترش، در خطر نیانداز. (گوییم: یعنی قدر همان را که داری بدان و آن را قربانی نکن و در خطر قرار مده که به چیز بیشتری برسی. این طمع بسیاری را بدبخت کرده.)
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَطَّلِع زَوْجَتَكَ وَ عَبْدَكَ عَلَى سِـرِّكَ فَيَسْـتَرُقَّانِكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زنت را یا کارمندت را بر رازت مطلع مکن که تو را به گروگان و بردگی می‌گیرند.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُغَالِبِ اَلْجَاهِلَ فَيَمْقُتَكَ وَ عَاتِبِ اَلْعَاقِلَ يُحِبُّكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فرق جاهل با عاقل این اسـت که وقتی جاهل را نصیحت می‌کنی، دشمنت میشود اما وقتی عاقل را نصیحت و حتی ملامت می‌کنی، محبتت در دلش می‌افتد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَرُدَّنَّ اَلسَّائِلَ وَ إِنْ أَسَرَفَ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سـائل را از خود مران گرچه در سـؤال و درخواسـت، الحاح و زیاده‌روی کند.
قـالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَصَـدَّعُوا عَلَى سُـلْطَانِكُمْ فَتَنْدِمُوا غِبَّ أَمْرِكُمْ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: حاکم خویش را با مخالفت و نافرمانی به دردسـر نیاندازید و تضعیف نکنید که دودش به چشم خودتان میرود.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَسْتَعْجِلُوا بِمَا لَمْ يَعْجَلْهُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ لَكُمْ. (غررالحکم ج۱ص۷۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در آنچه خدا برای شـما شـتاب نکرده شـما هم شـتاب نکنید.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَعْتَذِرْ إِلَى مَنْ لاَ يُحِبُّ أَنْ يَجِدَ لَكَ عُذْراً. (غررالحکم ج۱ص۷۴۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از کسی که نمی‌پذیرد عذر مخواه.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَفْرَحَنَّ بِسَـقْطَةِ غَيْرِكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا يُحْدِثُ بِكَ اَلزَّمَانُ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به زمین خوردن کسـی شـاد مشـو، وقتی نمیدانی نوبت زمین خوردن خودت کی میرسد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَغْتَرِرَنَّ بِالْأَمْنِ فَإِنَّكَ مَأْخُوذٌ مِنْ مَأْمَنِكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به امنیتت غرّه مشـو، روزی همان چیزی که بخاطر آن احساس امنیت می‌کنی، همان، تو را از بین خواهد برد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَبْتَهِجَنَّ بِخَطَاءِ غَيْرِكَ فَإِنَّكَ لاَ تَمْلِكُ اَلْإِصَابَةَ أَبَداً. (غررالحکم ج۱ص۷۵۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنکه به خطای دیگران خوشـنود می‌شـود، معمولا هیچگاه موفق به کار درست نمی‌گردد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَغْتَرِرَنَّ بِمُجَامَلَةِ اَلْعَدُوِّ فَإِنَّهُ كَالْمَاءِ وَ إِنْ أُطِيلَ سِخَانُهُ بِالنَّارِ لَمْ يَمْتَنِعْ مِنْ إِطْفَائِهِ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به احسـانی که با دشـمنت می‌کنی دل خوش مکن؛ چون نسبت تو با دشمنت نسبت آتش با آب است. گرچه آتش اندک آب را چون خود داغ میسـازد، اما آب هرگاه فرصـت کند، برگشـته و آتش را خاموش خواهد کرد.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَعَرَّضْ لِعَدُوِّكَ وَ هُوَ مُقْبِلٌ فَإِنَّ إِقْبَالَهُ يُعِينُهُ عَلَيْكَ وَ لاَ تَعَرَّضْ لَهُ وَ هُوَ مُدْبِرٌ فَإِنَّ إِدْبَارَهُ يَكْفِيكَ أَمْرُهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در دو حالت با دشمنت درگیر مشو: یکی وقتی با قدرت و از روبرو حمله میکند؛ دوم وقتی پشـت کرده و می‌گریزد. بار اول احتمال پیروزی او بیشتر است و بار دوم نیازی به درگیری نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَجْزَعُوا فِي قَلِيلِ مَا أَكْرَهْتُمْ فَيُوقِعَكُمْ فِي كَثِيرِ مَا تَكْرَهُونَ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تا کمی اوضاع خلاف میلتان درآمد جزع نکنید، که این اخلاق معمولاً شما را در اوضاعی قرار میدهد که اصلاً باب میلتان نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَسْـئَلَنَّ عَمَّا لَمْ يَكُنْ فَفِي اَلَّذِي قَدْ كَانَ عِلْمٌ كَافٍ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تفحص و پرس‌وجو مکن راجع به چیزی که نشـده و نیست، چون در آنچه که واقعاً مبتلابه توست، مطلب بسیار است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَلسَّـاعِيَ ظَالِمٌ لِمَنْ سَـعَى بِهِ غَاشٍ لِمَنْ سَـعَى إِلَيْهِ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسـی که از کسـی پشـت سعایت میکند، به او ظلم میکند و به تو خیانت.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُحَارِبْ مَنْ يَعْتَصِمُ بِالدِّينِ فَإِنَّ مُغَالِبَ اَلدِّينِ مَحْرُوبٌ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با کسـی که به دین چنگ میزند، مجنگ؛ زیرا جنگ با او جنگِ با دین اسـت و کسی که با دین پیکار کند پیشـاپیش شکسـت خورده است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُغَالِبْ مَنْ يَسْـتَظْهِرُ بِالْحَقِّ فَإِنَّ مُغَالِبَ اَلْحَقِّ مَغْلُوبٌ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با کسی که به حق استناد میکند و به حق دلگرم است، مجنگ؛ زیرا کسی که با حق در افتد پیشاپیش شکست خورده است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَعْتَذِرْ مِنْ أَمْرٍ أَطَعْتَ اَللَّهَ سُـبْحَانَهُ فِيهِ فَكَفَى بِذَلِكَ مَنْقَبَةً. (غررالحکم ج۱ص۷۵۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگز از کاری که به خاطر اطاعت از خدا انجام داده‌ای معذرت مخواه؛ چنین کاری منقبت توست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَكْبُرَنَّ عَلَيْكَ ظُلْمُ مَنْ ظَلَمَكَ فَإِنَّهُ يَسْعَى فِي مَضَرَّتِهِ وَ نَفْعِكَ وَ مَا جَزَاءُ مَنْ يَسُرُّكَ أَنْ تَسُوءَهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از ظلمِ ظالم بیش از حد رنجه مشـو. چون او با ظلمش به تو، به خودش ضرر زده و به نفع تو کار کرده و جزای کسـی که به تو اینچنین نیکی کرده، بدی نیست.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُنَابِذْ عَدُوَّكَ وَ لاَ تَقْرَعْ صَدِيقَكَ وَ اِقْبَلِ اَلْعُذْرَ وَ إِنْ كَانَ كَذِباً وَ دَعِ اَلْجَوَابَ عَنْ قُدْرَةٍ وَ إِنْ كَانَ لَكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با دشـمنت بیجهت در نیافت و دوسـتت را بیجهت مکوب. همیشـه عذرپذیر باش، گرچه عذری به دروغ تراشـیده باشـند. حاضـر جواب مباش و به بسیاری حرف‌ها پاسخ مده گرچه پاسخی در خور داری.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَذْكُرِ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ سَاهِياً وَ لاَ تَنْسَهُ لاَهِياً وَ أُذْكُرْهُ ذِكْراً كَامِلاً يُوَافِقُ فِيهِ قَلْبُكَ لِسَـانَكَ وَ يُطَابِقُ إِضْـمَارُكَ إِعْلاَنَكَ وَ لَنْ تَذْكُرَهُ حَقِيقَةَ اَلذِّكْرِ حَتَّى تَنْسَى نَفْسَكَ فِي ذِكْرِكَ وَ تَفْقِدُهَا فِي أَمْرِكَ. (غررالحکم ج۱ص۷۵۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: موقع ذکر خدا سـر به هوا و پراکنده مباش و مبادا سرگرمی به دنیا تو را از ذکر خدا باز دارد. مدام خدا را یاد کن ذکری کامل که در آن قلبت با زبانت موافق باشـد و ضـمیرت با بیانت مطابق گردد. بدان که به حقیقت ذکر خدا نمی‌رسی مگر آنکه در حین ذکر خودت را از یاد ببری و مفقود شوی.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَكْثُرَنَّ مِنْ إِخْوَانِ اَلدُّنْيَا فَإِنَّكَ إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُمْ تَحَوَّلُوا أَعْدَاءً وَ إِنَّ مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ اَلنَّارِ كَثِيرُهَا يُحْرِقُ وَ قَلِيلُهَا يَنْفَعُ. (غررالحکم ج۱ص۷۶۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به زیاد کردن دوسـتان دنیایی – نه دوسـتان الهی – حریص مباش. زیرا اگر نتوانی نظرشـان را تأمین کنی، دشـمن می‌شـوند. مثال آنها مثال آتش اسـت که زیادش از کنترل خارج شده و می‌سوزاند و کمش نافع است.
قالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُسِـىءْ إِلَى مَنْ أَحْسَنَ إِلَيْكَ فَمَنْ أَسَاءَ إِلَى مَنْ أَحْسَنَ إِلَيْهِ مُنِعَ اَلْإِحْسَانَ. (غررالحکم ج۱ص۷۶۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آنکه به تو خوبی کرده بدی نکن که در هستی، من احسان می‌شوی.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُنَازِعِ اَلسُّفَهَاءَ وَ لاَ تَسْتَهْتِرْ بِالنِّسَاءِ فَإِنَّ ذَلِكَ يُزْرِي بِالْعُقَلاَءِ. (غررالحکم ج۱ص۷۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: با آدم احمق جرّوبحث مکن و با دلباختهٔ زنان مشو که هر دو خلاف عقل است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَسْئَلُوا إِلاَّ اَللَّهَ سُبْحَانَهُ فَإِنَّهُ إِنْ أَعْطَاكُمْ أَكْرَمَكُمْ وَ إِنْ مَنَعَكُمْ حَازَ لَكُمْ. (غررالحکم ج۱ص۷۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جز از خدا، از کسی چیزی نخواهید؛ خداست که اگر بدهد شما را گرامی داشته و اگر ندهد با همان ندادن از شما محافظت کرده.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَحْرِمِ اَلْمُضْطَرَّ وَ إِنْ أَسْرَفَ. (غررالحکم ج۱ص۷۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به داد کسی که مضطر شده برس؛ گرچه در مضطر شدن مقصّر باشد و به خاطر زیاده‌روی‌ها این اضطرار رخ داده باشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ بَشَاشَةَ مَعَ إِبْرَامٍ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سخت‌گیری، نشاط را از بین می‌برد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ أَدَبَ مَعَ غَضَبٍ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی خشمناکی، موقع ادب کردن دیگران و آموختن چیزی به آنها نیست؛ چون بی‌اثر است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُنَالُ اَلرِّزْقُ بِالتَّعَنِّي. (غررالحکم ج۱ص۷۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: روزی با تعب و رنج به دست نمی‌آید.
گوییم: یعنی انسان با زحمت کشیدن، رزقش زیاد نمیشود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَجْتَمِعُ اَلشِّبَعُ وَ اَلْقِيَامُ بِالْمَفْرُوضِ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: زیاد خوردن با عمل به وظایف بندگی سازگار نیست.
(گوییم: شِبَع، پر کردن معده است. در این حالت نسان سنگین و سست اراده میشود و معمولاً توفیق بندگی را تا چند ساعت از دست میدهد. قریب به همین مضمون آمده که: لاَ تَجْتَمِعُ عَزِيمَةٌ وَ وَلِيمَةٌ. یعنی سورچرانی با ارادهٔ انجام کارهای نیک جمع نمیشود.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَتَعَلَّمُ مَنْ يَتَكَبَّرُ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: چیزی که متکبّر است توفیق تعلّم پیدا نمی‌کند و معمولاً در جهل می‌ماند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَزْكُو عَمَلُ مُتَجَبِّرٍ . (غررالحکم ج۱ص۷۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که دیگران را وادار به کاری میکند و سختگیر است، معمولا عملش خالصانه نیست و به نتیجه هم نمیرسد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَزْكُو اَلصَّنَاعَةُ مَعَ غَيْرِ أَصِيلٍ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در صناعت، همیشه سراغ اصل بروید.
(گوییم: البته صناعت در روایات، به نیکی منصرف است، در این صورت میخواهد بگوید نیکی به کسی که اصل و نسب ندارد، عاقبت ندارد: سر ناکسان را برافراشتن، وزو آرزوی بهی داشتن؛ سرِ رشتهٔ خویش گم کردن است، به جَیب اندرون مار پروردن است.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُؤْخَذُ اَلْعِلْمُ إِلاَّ مِنْ أَرْبَابِهِ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: این را نباید آموخت، جز از ارباب آن.
(گوییم: یعنی علم را باید از سرچشمهٔ آن و از مصدر نخست آن آموخت؛ نه از منابع دست دوم و سوم. مثلاً برای فهمیدن دین باید مستقیماً به سراغ کتاب و سنت رفت، نه کتاب‌های عالمان دین که برداشت‌های آنهاست.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُرَى اَلْجَاهِلُ إِلاَّ مُفْرِطاً. لاَ تَلْقَى الْأَحْمَقَ إِلاَّ مُفَرِّطاً. (غررالحکم ج۱ص۷۷۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: جاهل معمولاً افراط میکند و احمق تفریط.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ خَيْرَ فِي اَلْمَعْرُوفِ اَلْمُحْصَى. (غررالحکم ج۱ص۷۷۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در کار خیری که شمرده شود، خیری نیست.
(گوییم: منظور از شمردن، بزرگ دانستن آن و منّت نهادن با آن است و انتظار جبران از جانب خلق، نه احتساب آن در محضر خدا برای اجر و ثواب و شاد بودن به خاطر توفیق انجام آن.)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ خَيْرَ فِي مُعِينٍ مُهِينٍ. (غررالحکم ج۱ص۷۷۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در یاری کنندهٔ خوار کننده خیری نیست.
(گوییم: یعنی کسی که انسان را یاری میکند اما به انسان سرکوفت میزند او را تحقیر میکند که چرا خودت نتوانستی!)
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَحُوزُ اَلْغُفْرَانُ إِلاَّ مَنْ قَابَلَ اَلْإِسَاءَةَ بِالْإِحْسَانِ. (غررالحکم ج۱ص۷۸۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: لایق مغفرت الهی نمیشود جز کسی که بدی را با خوبی جبران کند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَكُونُ اَلرَّجُلُ مُؤْمِناً حَتَّى لاَ يُبَالِيَ مَا ذَا سَدَّ فَوْرَةَ جُوعِهِ وَ لاَ بِأَيِّ ثَوْبَيْهِ اِبْتَذَلَ. (غررالحکم ج۱ص۷۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن واقعی نشده، مگر کسی که اعتنایی ندارد به اینکه چه می‌خورد و چه می‌پوشد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَكْمُلُ إِيمَانُ اَلْمُؤْمِنِ حَتَّى يَعُدُّ اَلرَّخَاءَ فِتْنَةً وَ اَلْبَلاَءَ نِعْمَةً. (غررالحکم ج۱ص۷۸۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ایمان که کامل شود، مؤمن فراغت را فتنه می‌بیند و بلاء را نعمت.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُقَوِّمُ اَلسَّفِيهَ إِلاَّ مُرُّ اَلْكَلاَمِ. (غررالحکم ج۱ص۷۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: احمق را فقط با تلخی کلام می‌توان به راه آورد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُعَابُ اَلرَّجُلُ بِأَخْذِ حَقِّهِ وَ إِنَّمَا يُعَابُ بِأَخْذِ مَا لَيْسَ لَهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: گرفتن حق ملامت ندارد و عیب نیست؛ مطالبهٔ نابه‌حقِ چیزی است که بر مرد عیب است.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَحُولُ اَلصَّدِيقُ اَلصَّدُوقُ عَنِ اَلْمَوَدَّةِ وَ إِنْ جُفِيَ. (غررالحکم ج۱ص۷۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: دوست واقعی از دوستیِ خود برنمی‌گردد، گرچه به او جفا شود.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ عَزِيمَةُ اَلْإِيمَانِ وَ فَاتِحَةُ اَلْإِحْسَانِ . (غررالحکم ج۱ص۷۸۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ذکر شریف تهلیل، حرز و تعویذی است برای ایمان و باب نیکی را به زندگی باز میکند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ شَيْءَ أَعْوَدُ عَلَى اَلْإِنْسَانِ مِنْ حِفْظِ اَللِّسَانِ وَ بَذْلِ اَلْإِحْسَانِ. (غررالحکم ج۱ص۷۸۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین تعویض دو چیز است یکی درکشیدنِ زبان و دوم گشادنِ دست احسان.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُنْتَصَفُ مِنْ سَفِيهٍ قَطُّ إِلاَّ بِالْحِلْمِ عَنْهُ. (غررالحکم ج۱ص۷۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از آدم احمق نمیشود حق را گرفت جز با حلم بسیار.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَنْجُو مِنَ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ مَنْ لاَ يَنْجُو اَلنَّاسُ مِنْ شَرِّهِ. (غررالحکم ج۱ص۷۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی از دست غضب خدا سر به سلامت می‌برد که مردم از شرش سر به سلامت برند.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يُذْهِبُ اَلْفَاقَةَ مِثْلُ اَلرِّضَا وَ اَلْقُنُوعِ. (غررالحکم ج۱ص۷۹۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ چیز مثل رضا و قناعت، فقر را از میان نمی‌برد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): يَسِيرُ اَلْحَقِّ يَدْفَعُ كَثِيرَ اَلْبَاطِلِ. (غررالحکم ج۱ص۸۰۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کمی حق، باطلِ بسیاری را می‌شوید و می‌برد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): يَبْلُغُ اَلصَّادِقُ بِصِدْقِهِ مَا يَبْلُغُهُ اَلْكَاذِبُ بِاحْتِيَالِهِ. (غررالحکم ج۱ص۸۰۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: صادق با صدقش به همان چیزهایی میرسد که دروغ با خدعه‌اش میخواهد برسد.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): يَسْتَثْمِرُ اَلْعَفْوُ بِالْإِقْرَارِ أَكْثَرَ مَا يَسْتَثْمِرُ بِالاِعْتِذَارِ. (غررالحکم ج۱ص۸۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: همیشه اقرار به خطا، کارگشاتر است تا عذر تراشیدن.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ خَيْرَ فِي اَلسُّكُوتِ عَنِ اَلْحَقِّ كَمَا أَنَّهُ لاَ خَيْرَ فِي اَلْقَوْلِ بِالْجَهْلِ. (غررالحکم ج۱ص۸۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خیری نیست در سکوت نسبت به حق، همانطور که خیری نیست در حرف جاهلانه.
قَالَ أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ(ع): يَحْتَاجُ ذُو اَلنَّائِلِ إِلَى اَلسَّائِلِ. (غررالحکم ج۱ص۸۲۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدم کریم و بخشنده نیازمند کسی است که از او درخواست کند.