۱. حقیقت زیارت
زیارت، دیدار عاشق با معشوق است و زائر هنگام ایستادن در مقابل بارگاهِ ملکوتی معصومین، باید به زنده بودن امام، مقام و منزلت او در نزد خداوند، و اینکه او صدای ما را می‌شنود و سلام ما را پاسخ میگوید، اعتقاد کامل داشته باشد.
۲. زیارت حلال و آسان
مالی که برای سفر زیارتی کنار میگذاریم، باید پاک‌ترین و حلال‌ترین مال باشد؛ چراکه زیارت با مال حرام و غصبی پذیرفته نیست؛ همچنان‌که وضو با آب نجس یا دزدی، وضو نیست. زائر می‌تواند برای بهرهمندی بیشتر از انوار مقدس معصومین، در جوار آنان ساکن شود تا هزینهٔ کمتری برای سفرهای زیارتی بپردازد؛ مشروط به آنکه حقِ مجاورت معصومین را ادا کند.
۳. شرط قبولی زیارت
بهتر است پیش از سفر، از کسانی که حقی بر گردن ما دارند حلالیت بطلبیم؛ چراکه کوچک‌ترین ظلمی که از ما سر زده است، مانع قبول زیارت میشود. بدین رو است که زیارت حقیقی، آثار ظلم و جفا را محو می‌کند و ریشهٔ آن را می‌سوزاند.
۴. دوری از غافلان
همسفرانِ خود را نباید از میان غافلان و گنه‌کاران انتخاب کرد؛ چراکه اخلاق و منش چنین همسفرانی موجب قساوت و سختی دل میشود؛ مگر آنکه قصد اصلاح و راهنمایی آنان را داشته باشیم. اما نباید از این نکته غافل ماند که توانایی چنین کاری نیاز به توفیق و عنایت خاص پروردگار دارد که شامل عالمان با عمل میشود، نه عالمان بی‌عمل.
۵. مهربانی با همسفران
کسانی که به زیارت معصومین میروند، در حقیقت به ساحت مقدس ایشان پناه آورده و متوسل شدهاند. پس باید نگاهی مهربان به همسفران و دیگر زائران داشت. احترام به ایشان و سعی در برطرف کردن نیازهایشان، باید بدون هیچ منتی باشد. بی‌احترامی و آزار ایشان، ناراحتی صاحب‌خانه را به دنبال خواهد داشت.
۶. زمان مناسب برای زیارت
بهترین اوقات برای زیارت، ماههای رجب و شعبان، و نیز شبهای خاصی همچون شب جمعه و شب قدر، و روزهای تولد یا شهادت یکی از معصومین است. زیارت، رفتن به مکانی خاص است؛ چه بهتر که در زمانی خاص نیز باشد.
۷. آشنایی با سیرهٔ معصومین
شایسته است که زائرین، پیش از زیارت دربارهٔ مقصد زیارت خود مطالعه کنند؛ تا هم با سیرهٔ معصومین آشنا شوند و هم با معرفت بیشتری آنان را زیارت کنند. مثلاً ما هر چه دربارهٔ امام حسین(ع) بیشتر بدانیم، در زیارت ایشان، حضور قلب بیشتری داریم و تأثیر بیشتری می‌پذیریم.
۸. لحظه‌های بی‌مانند در زیارت
نابترین لحظات زیارت، لحظهٔ نخست دیدار با مرقد مطهر امام(ع) و لحظهٔ وداع است. پس هرگز و به هیچ قیمتی نباید این لحظات شگفت و گرانبها را از دست داد؛ بلکه باید با آمادگی روحی و جسمی، به استقبال این لحظات رفت.
۹. در کوی عشق
در حقیقت زیارت از زمان خروج از منزل آغاز و تا زمان بازگشت ادامه خواهد داشت. پس، از لحظه‌ای که ارادهٔ زیارت می‌کنیم تا آنگاه که به خانه بازمی‌گردیم، در کوی عشق قدم می‌زنیم.
۱۰. حرمت میزبان
زائر، مهمان است و مهمان باید حرمت میزبان را نگه دارد. طهارت ظاهری و باطنی، پوشیدن پاکیزهترین لباسها و استفاده از عطر و آمادگی روحی و جسمی، احترام گذاشتن به میزبان است. بنابراین پوشیدن لباسهایی که تناسبی با اماکن مقدس ندارد، شایسته نیست. همچنین خواندن دعای سفر قبل از خروج از خانه و دادن صدقه برای دفع بلا، از آداب زیارت است.
۱۱. مراعات آداب زیارت
بهتر است آداب زیارت را آن‌گونه که در روایات آمده است، به جای آریم؛ چراکه هر یک از این اعمال مستحب – به‌ویژه اگر با حضور قلب باشد - تأثیر بسزایی بر ملکوت زیارت دارد. غسل زیارت و نیز تکرار اذکار و خواندن دعاهای وارده، از مهم‌ترین آداب زیارت است.
۱۲. حضور قلب
زیارت، مانند هر عبادت دیگری، بدون حضور قلب، اثر چندانی ندارد. برای آنکه حضور قلب را در زیارت بیشتر کنیم، بهتر است پیاده به حرم مشرف شویم و در میان راه با گفتن اذکار مختلف و صلوات، خود را برای زیارت خالصانه و واقعی آماده سازیم. در این میان انتخاب راه‌هایی که رنگ‌و‌بوی دنیایی در آن کمتر است، تمرکز و توجه زائر را بیشتر می‌کند.
۱۳. زیارت، نه تجارت
تا جایی که امکان دارد باید در ایام زیارت، از رفتن به بازار اجتناب کرد؛ چراکه بازار خلوص زیارت را کمتر می‌کند و گاه چنان فکر و ذکر زائر را به خود مشغول می‌کند که مقصود از زیارت را از یاد او می‌برد. بنابراین، در سوغات باید به حداقل بسنده کرد؛ وگرنه زیارت ما تجارت خواهد بود.
۱۴. حرف دل
میتوان ساده و راحت با معصوم سخن گفت؛ مانند کسی که با پدر خود صادقانه حرف دلش را میگوید. در روایات آمده است که پیامبر اکرم(ص) و علی(ع) پدران امت‌اند. فرزندان معصوم این دو بزرگوار نیز همین سمت و مقام را بر ما دارند.
۱۵. زیارات مأثور
خواندن زیارت‌نامهها و تأمل در مضامین آنها و پرهیز از زیارت‌نامه‌های بی‌پایه و اساس، زیارت را به مقصود نزدیک‌تر می‌کند. زیارت‌نامه‌های اصیل و مأثور، گفت‌وگوی صحیح با معصوم را به ما می‌آموزند.
۱۶. نماز، روح زیارت
در زیارت، آنچه نباید از دست داد، نمازهای مخصوص است؛ به‌ویژه دو رکعت نماز، که در هر رکعت، سورهٔ یس و الرحمن خوانده شود و نماز استغاثه به حضرت زهرا و امام زمان و نماز جعفر طیار در روزهای جمعه، و نمازی که مخصوص مرقد شریف است.
۱۷. یادآوری مصائب اهل بیت
بهترین راه برای نزدیک‌تر شدن به معصوم(ع) یادآوری مصائب او و پدران او، به‌خصوص حضرت سید الشهداء(ع) است.
۱۸. کیفیت، نه کمیت
زائر باید بداند که دو رکعت نماز خالصانه و خاشعانه، بهتر از شب‌زنده‌داری‌های فراوان اما بدون حضور قلب است. مداومت بر سجدهٔ شکر در مشاهد متبرکه، دل‌ها را به خدا و اولیای او نزدیک‌تر می‌کند.
۱۹. دعای فرج
دعای فرج را فراوان بخوانیم، به‌خصوص در هنگام اقبال قلب. شاید در آن لحظه، امام زمان نیز در آن مکان مقدس حضور داشته باشند و قطعاً در حق کسی که برای ایشان دعا می‌کند، طلب رحت و آمرزش می‌کنند.
تفاوت میان دعای امام منتظر و دیگران در این است که دعای ایشان به طور قطع پذیرفته خواهد شد، چراکه ایشان ریسمان متصل میان آسمان و زمین و واسطهٔ فیض میان خداوند و بندگان هستند.
۲۰. سفرهٔ رنگارنگ
زیارت، همچون سفرهای است که بر آن انواع غذاهای معنوی وجود دارد؛ از نماز و زیارت‌نامه و ذکر و سجده، تا گفت‌وگوی ساده و صادقانه با امام(ع). زائر باید بکوشد از همهٔ این طعام‌های معنوی بهره ببرد؛ نه اینکه همهٔ وقت و نیروی خود را صرف یکی از آنها کند.
۲۱. توجه به مقام امامت
در زیارت معصومین، توجه به مقام ظاهری آنان کافی نیست؛ بلکه باید به مقام امامت کبری نیز توجه کرد. شناخت چنین مقامی به شناخت هر چه بیشتر پروردگار منتهی میشود؛ زیرا چنین مقامی از طرف خداوند به آنان افاضه شده است.
۲۲. معنای زیارت
معصوم(ع)، حجت خدا است. پس زیارت آنان کافی نیست؛ بلکه زیارت مقدمه‌ای است برای اطاعت و فرمان‌بری. زیارت بدون اطاعت، همچون لفظ بدون معنا است.
۲۳. استغفار مؤثر
استغفاری که همراه با توجه و در محضر معصوم باشد، قطعاً پذیرفته است؛ زیرا معصومین(ع) وارثان پیامبری هستند که قرآن کریم دربارهٔ او می‌فرماید: «و اگر آنان که به خود ستم کردند، نزد تو می‌آمدند و از خدا آمرزش می‌خواستند و پیامبر [نیز] برای آنان طلب آمرزش می‌کرد...»⟦۱⟧
۲۴. شکایت از قساوت قلب
اگر در ایام زیارت دچار قساوت قلب شدیم، شکایت آن را نزد امام ببریم؛ چراکه وجود مقدس امام معصوم(ع) بهترین طبیب برای درمان دل بیمار ما است. شاید کوتاهی یا ناسپاسی در حق ایشان، ما را دچار چنین حالتی کرده باشد؛ هرچند که معصومین در مقابل خداوند، استقلال ندارند و فقط واسطه و شفیع‌اند.
۲۵. نیابت در زیارت
نیت زیارت به نیابت از دیگر اولیا و اوصیا و خویشاوندان، نشانهٔ وفاداری به ایشان است و بدون شک زائر پاسخ آن را با هدیهای ارزشمندتر دریافت خواهد کرد. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «و چون به شما درود گفتند، شما بهتر از آن درود را بگویید، یا همان را [در پاسخ] برگردانید.»⟦۲⟧
۲۶. زیارت اهل قبور
زیارت قبور کسانی که در جوار مرقد شریف امامان معصوم دفن شدهاند، عنایت امام معصوم را به دنبال خواهد داشت؛ به‌خصوص اگر از بزرگان باشند. بدون شک زیارت اهل قبور موجب نزول برکات الهی خواهد شد؛ به‌ویژه اگر با آدابی همراه باشد که در روایات آمده است.
۲۷. زیارت و نماز اول وقت
زمانی که در حرم معصوم حضور داریم، باید نماز را در اول وقت آن به جای آوریم. زیارت در وقت نماز، پسندیده نیست؛ چراکه قطعاً فریضهٔ نماز در اول وقت بر زیارت ترجیح دارد. سید الشهداء(ع) و اصحاب ایشان، ظهر عاشورا نماز را در اول وقت خواندند تا جهانیان بدانند که نماز ستون دین است و بدون آن، خیمهٔ دین و ایمان فرومی‌ریزد.
۲۸. مقامات معنوی، رهاورد سفرهای زیارتی
در زیارت، میتوان در کنار خواستههای دنیوی، ارتقای معنوی را نیز از معصومین درخواست کرد. بسا زائرانی که پس از بازگشت از زیارت، به مقاماتی بلند رسیدهاند. همچنین میتوان از معصوم خواست که سرپرستی ما را بر عهده
گیرند و سایهٔ مهرشان را از سر ما برندارند.
بر ما نظری کن که در این شهر غریبیم
بر ما کرمی کن که در این شعر گداییم
۲۹. حفظ آثار زیارت
باید در حرم، مراقب بود که حالت خوش معنوی را حفظ کنیم و تا پس از بیرون آمدن از حرم نیز آن را در وجود خود نگه داریم. زیارتی مفید و کارساز است که آثار آن باقی بماند؛ وگرنه همچون برقی است که لحظه‌ای می‌درخشد و سپس مغلوب تاریکی میشود.
۳۰. زیارت، تبلیغ عملی دین
دست کشیدن از گناه و عزم واقعی بر جدا شدن از آن، به‌گونهای که بعد از بازگشت از زیارت، برای اطرافیان زائر مشهود باشد، بهترین تبلیغ عملی برای زیارت معصومین است و چنین فردی را میتوان مصداق این حدیث شریف دانست: «مردم را با غیر زبانتان به راه حق دعوت کنید.»⟦۱⟧
۳۱. استمرار برکات زیارت
بر زائر است که از معصوم(ع) بخواهد که برکات زیارت از او سلب نشود. چراکه حفظ و نگهداری نعمت، از به دست آوردن آن مهم‌تر است. بسا زائرانی که چون از سفر بازمی‌گردند، اثری از برکات زیارت در آنان نیست؛ اگرچه در روزهای زیارت، این برکات نصیب آنان شده بود. باید مراقب بود که شیاطین در کمین نشسته‌اند تا برکات این سفر معنوی را از زائر بگیرند.
۳۲. ماهی حاجات در دریای زیارت
نباید تنها دغدغه و نگرانی زائر در سفر زیارتی، خواستههای دنیوی‌اش باشد؛ تا جایی که اگر به مطلوب نرسید، دچار یأس و ناامیدی شود! برکات و آثار زیارت به قدری است که حوائج مادی در میان آنها، کمی از بسیار و مشتی از خروار است. هیچ انسان خردمندی، دریا را فقط برای ماهی‌‌های آن دوست ندارد؛ زیرا می‌داند که دریا، معدن گوهرهای گرانبها است.
۳۳. سرزده داخل مشو
بهتر است ورود به حرم اهل بیت(ع) با «اذن ورود» باشد. خواندن عبارات اذن ورود اگر با توجه و حضور قلب باشد، قبولی زیارت را در پی دارد. آری؛ «میکده، حمام نیست، سرزده داخل مشو».
۳۴. نهیب لازم
زائر باید پیوسته به خود نهیب زند که شاید این سفر، آخرین سفر زیارتی او است و پس از این، اجل به او مهلت نخواهد داد که دوباره به زیارت مشرف شود. این توجه و نهیب، مانع بروز خستگی و بیحوصلگی در زائر میشود. توصیه به خواندن نماز وداع بعد از آخرین زیارت، دلالت بر همین مطلب دارد.
۳۵. هم آداب و هم حالات
رسیدن به حالات خوش قلبی، نباید زائر را از انجام اعمال عبادی بازدارد. رسیدن به حالات خوش معنوی، لازمهٔ مهمانی پروردگار در حرم معصومین است. حالات خوش و معنوی، اگر بدون اهتمام به آداب زیارت باشد، معمولاً دوام ندارد.
۳۶. استفاده از ساعات بیکاری
مطالعه در اوقات فراغت، یکی از راههای بهرهمندی از ساعات بیکاری در سفرهای زیارتی است. ختم کردن قرآن و هدیه کردن ثواب آن به معصوم نیز از بهترین برنامه‌های معنوی در ایام زیارت است.
۳۷. صدقه و انفاق
دست‌گیری از نیازمندان، میزان شفقت و مهربانی ما را نشان می‌دهد و نیز ما را سزاوار رحمت و شفقت الهی و ائمهٔ اطهار(ع) می‌کند؛ خصوصاً در ایام زیارت.
۳۸. زیارت، فرصتی برای پیوند با سنت‌ها
زائرین میتوانند مستحبات خاصی را که در دیگر روزهای سال از عهدهٔ آنها برنمی‌آیند، در ایام زیارت به جای آورند؛ مانند نماز شب. در حدیثی از معصوم(ع) می‌خوانیم که خوب است مؤمن هر عمل مستحبی را گاهی به جای آورد تا تارک سنت پیامبر(ص) محسوب نشود.
۳۹. افزایش قابلیت درون
امام همچون خورشید عالمتاب است و بر همه میتابد. زائری که از این نور بهره‌ای نبرد، باید در نیت یا همت یا صلاحیت خود تردید کند.
۴۰. رونق‌بخشی به زیارت
بر مؤمنان است که دیگران را نیز به زیارت دعوت کنند و کمک‌کار دیگران در این راه باشند. هر قدر شمار زائران بیشتر باشد و زیارت‌گاه‌ها رونق بیشتری داشته باشند، فضای جامعه معنوی‌تر میشود. پس هم باید زائر بود و هم دیگران را برای زیارت کمک کرد.