قَالَ الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَقَدْ دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ وَ بَيْنَ يَدَيْهِ كُرْسِيٌّ فَأَمَرَهُ بِالْجُلُوسِ، فَجَلَسَ عَلَيْهِ، فَمَالَ بِهِ حَتَّى سَقَطَ عَلَى رَأْسِهِ، فَأَوْضَحَ عَنْ عَظْمِ رَأْسِهِ وَ سَالَ الدَّمُ فَأَمَرَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ بِمَاءٍ، فَغَسَلَ عَنْهُ ذَلِكَ الدَّمَ. ثُمَّ قَالَ: اُدْنُ مِنِّي فَدَنَا مِنْهُ، فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مُوضَحَتِهِ وَ مَسَحَ يَدَهُ عَلَيْهَا حَتَّى انْدَمَلَ وَ صَارَ كَأَنَّهُ لَمْ يُصِبْهُ شَيْءٌ قَطُّ ثُمَّ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ تَمْحِيصَ ذُنُوبِ شِيعَتِنَا فِي الدُّنْيَا بِمِحَنِهِمْ لِتَسْلَمَ لَهُمْ طَاعَاتُهُمْ وَ يَسْتَحِقُّوا عَلَيْهَا ثَوَابَهَا. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! إِنَّا لَا نُجَازَى بِذُنُوبِنَا إِلَّا فِي الدُّنْيَا قَالَ: نَعَمْ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: اَلدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْكَافِرِ يُطَهِّرُ شِيعَتَنَا مِنْ ذُنُوبِهِمْ فِي الدُّنْيَا بِمَا يَبْتَلِيهِمْ مِنَ الْمِحَنِ وَ بِمَا يَغْفِرُهُ لَهُمْ. حَتَّى إِذَا وَرَدُوا الْقِيَامَةَ، تَوَفَّرَتْ عَلَيْهِمْ طَاعَاتُهُمْ وَ عِبَادَاتُهُمْ. وَ إِنَّ أَعْدَاءَ مُحَمَّدٍ وَ أَعْدَاءَنَا يُجَازِيهِمْ عَلَى طَاعَةٍ تَكُونُ مِنْهُمْ فِي الدُّنْيَا وَ إِنْ كَانَ لَا وَزْنَ لَهَا لِأَنَّهُ لَا إِخْلَاصَ مَعَهَا حَتَّى إِذَا وَافَوُا الْقِيَامَةَ، حُمِلَتْ عَلَيْهِمْ ذُنُوبُهُمْ وَ بُغْضُهُمْ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ آلِهِ وَ خِيَارِ أَصْحَابِهِ، فَقُذِفُوا لِذَلِكَ فِي النَّارِ. وَ لَقَدْ سَمِعْتُ مُحَمَّداً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ: إِنَّهُ كَانَ فِيمَا مَضَى قَبْلَكُمْ رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا مُطِيعٌ وَ الْآخَرُ كَافِرٌ وَ لِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا مُلْكٌ عَظِيمٌ فِي قُطْرٍ مِنَ الْأَرْضِ، فَمَرِضَ الْكَافِرُ فَاشْتَهَى سَمَكَةً فِي غَيْرِ أَوَانِهَا، لِأَنَّ ذَلِكَ الصِّنْفَ مِنَ السَّمَكِ كَانَ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ فِي اللُّجَجِ حَيْثُ لَا يُقْدَرُ عَلَيْهِ، فَآيَسَتْهُ الْأَطِبَّاءُ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَالُوا: اِسْتَخْلِفْ عَلَى مُلْكِكَ مَنْ يَقُومُ بِهِ، فَلَسْتَ بِأَخْلَدَ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ، فَإِنَّ شِفَاءَكَ فِي هَذِهِ السَّمَكَةِ الَّتِي اشْتَهَيْتَهَا، وَ لَا سَبِيلَ إِلَيْهَا. فَبَعَثَ اللَّهُ مَلَكاً وَ أَمَرَهُ أَنْ يُزْعِجَ الْبَحْرَ بِتِلْكَ السَّمَكَةِ إِلَى حَيْثُ يُسَهَّلُ أَخْذُهَا فَأُخِذَتْ لَهُ فَأَكَلَهَا، فَبَرَأَ مِنْ مَرَضِهِ، وَ بَقِيَ فِي مُلْكِهِ سِنِينَ بَعْدَهَا. ثُمَّ إِنَّ ذَلِكَ الْمُؤْمِنَ مَرِضَ فِي وَقْتٍ كَانَ جِنْسُ ذَلِكَ السَّمَكِ بِعَيْنِهِ لَا يُفَارِقُ الشُّطُوطَ الَّتِي يُسَهَّلُ أَخْذُهُ مِنْهَا، مِثْلَ عِلَّةِ الْكَافِرِ، وَ اشْتَهَى تِلْكَ السَّمَكَةَ، وَ وَصَفَهَا لَهُ الْأَطِبَّاءُ. فَقَالُوا: طِبْ نَفْساً، فَهَذَا أَوَانُهَا تُؤْخَذُ لَكَ فَتَأْكُلُ مِنْهَا، وَ تَبْرَأُ. فَبَعَثَ اللَّهُ ذَلِكَ الْمَلَكَ وَ أَمَرَهُ أَنْ يُزْعِجَ جِنْسَ تِلْكَ السَّمَكَةِ كُلَّهُ مِنَ الشُّطُوطِ إِلَى اللُّجَجِ لِئَلَّا يُقْدَرَ عَلَيْهِ فَيُؤْخَذَ حَتَّى مَاتَ الْمُؤْمِنُ مِنْ شَهْوَتِهِ، لِعَدَمِ دَوَائِهِ. فَعَجِبَ مِنْ ذَلِكَ مَلَائِكَةُ السَّمَاءِ وَ أَهْلُ ذَلِكَ الْبَلَدِ حَتَّى كَادُوا يُفْتَنُونَ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَهَّلَ عَلَى الْكَافِرِ مَا لَا سَبِيلَ إِلَيْهِ، وَ عَسَّرَ عَلَى الْمُؤْمِنِ مَا كَانَ السَّبِيلُ إِلَيْهِ سَهْلاً. فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مَلَائِكَةِ السَّمَاءِ وَ إِلَى نَبِيِّ ذَلِكَ الزَّمَانِ فِي الْأَرْضِ: أَنِّي أَنَا اللَّهُ الْكَرِيمُ الْمُتَفَضِّلُ الْقَادِرُ، لَا يَضُرُّنِي مَا أُعْطِي، وَ لَا يَنْفَعُنِي مَا أَمْنَعُ، وَ لَا أَظْلِمُ أَحَداً مِثْقَالَ ذَرَّةٍ، فَأَمَّا الْكَافِرُ فَإِنَّمَا سَهَّلْتُ لَهُ أَخْذَ السَّمَكَةِ فِي غَيْرِ أَوَانِهَا، لِيَكُونَ جَزَاءً عَلَى حَسَنَةٍ كَانَ عَمِلَهَا، إِذْ كَانَ حَقّاً عَلَيَّ أَنْ لَا أُبْطِلَ لِأَحَدٍ حَسَنَةً حَتَّى يَرِدَ الْقِيَامَةَ وَ لَا حَسَنَةَ فِي صَحِيفَتِهِ، وَ يَدْخُلَ النَّارَ بِكُفْرِهِ. وَ مَنَعْتُ الْعَابِدَ تِلْكَ السَّمَكَةَ بِعَيْنِهَا، لِخَطِيئَةٍ كَانَتْ مِنْهُ أَرَدْتُ تَمْحِيصَهَا عَنْهُ بِمَنْعِ تِلْكَ الشَّهْوَةِ،[وَ]إِعْدَامِ ذَلِكَ الدَّوَاءِ، لِيَأْتِيَنِّي وَ لَا ذَنْبَ عَلَيْهِ، فَيَدْخُلَ الْجَنَّةَ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ أَفَدْتَنِي وَ عَلَّمْتَنِي، فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُعَرِّفَنِي ذَنْبِيَ الَّذِي امْتُحِنْتُ بِهِ فِي هَذَا الْمَجْلِسِ، حَتَّى لَا أَعُودَ إِلَى مِثْلِهِ. قَالَ: تَرْكُكَ حِينَ جَلَسْتَ أَنْ تَقُولَ: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ» فَجَعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ لِسَهْوِكَ عَمَّا نُدِبْتَ إِلَيْهِ تَمْحِيصاً بِمَا أَصَابَكَ. أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حَدَّثَنِي عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّهُ قَالَ: كُلُّ أَمْرٍ ذِي بَالٍ لَمْ يُذْكَرْ «بِسْمِ اللَّهِ» فِيهِ فَهُوَ أَبْتَرُ و إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْمَلَ عَمَلاً يَقُولُ: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ» فَإِنَّهُ يُبَارَكُ لَهُ فِيهِ. (تفسیر الإمام ج۱ص۲۲)
امام صادق(ع) فرمود: عبدالله بن یحیی خدمت امیرمؤمنان(ع) رسید. علی(ع) به او گفت بر تختی که روبرویش بود بنشیند. او آمد بنشیند که لیز خورده و جوری سرش به زمین خورد که خون جاری شد. امیرمؤمنان(ع) آب خواست و سرش را شست و بر زخمش دست کشید. به ناگاه زخم خوب شد گویا که انگار اصلاً زخمی نبوده. سپس فرمود: شکرِ خدا که محنت‌های شیعیان ما را در دنیا، تمحیص گناهان آنها قرار داد تا طاعاتشان سالم بماند و با آن مستحقّ ثواب شوند. عبدالله گفت یعنی ما جز در دنیا بخاطر لغزش‌هایمان عذاب نمی‌شویم؟! امیرمؤمنان(ع) فرمود: کاملاً؛ مگر نشنیده‌ای که رسول خدا(ص) فرموده: دنیا زندان مؤمن و کاخ کافر است. خدا با ابتلا به محنت‌ها، شیعیان ما را از گناهانشان پاک و لایق مغفرت می‌کند. تا وقتی وارد قیامت شدند طاعات و عباداتشان برایشان کارسازی کند. بعکس دشمنان دین نتیجهٔ طاعاتشان را با آنکه بدلیل عدم خلوص چیز زیادی نیست، در همین دنیا می‌بینند تا در قیامت بخاطر گناهانشان و بغضشان به مؤمنین، جهنمی و در آنجا عذاب شوند. رسول خدا(ص) روزی فرمود: در روزگاران گذشته مؤمنی و کافری هر یک بر سرزمینی حکومت می‌کردند. کافر به مرضی مبتلا شد که علاجش ماهی خاصّی بود که در آن وقتِ سال جایی پیدا نمیشد جز قعر دریاها. اطبا به او گفتند با این اوضاع، وصیتت را بکن و مُلکت را به کسی بسپار. اما خدا به فرشته‌ای دستور داد آن ماهی را از قعر به ساحل براند و به تور صیادان بیندازد. پس آن کافر به آن ماهی ظفر یافت و شفا پیدا کرد و چند سال دیگر حکومت نمود. پس از چند ماه آن فرمانروای مؤمن به همان بیماری مبتلا گشت و درمانش همان ماهی بود که در آن وقت سال در تمام انهار بوفور یافت میشد. اطبا گفتند باکی نیست زیرا شفای تو در دسترس است. اما خدا به همان مَلَک دستور داد که آن نوع ماهی را از انهار براند و به قعر دریا که دست صیادی به آن نمیرسد رَم دهد. پس دوای درد مَلِک پیدا نشد و او از آن مرض بمُرد. ملائکه و اهل آن سرزمین حیران شدند و به فتنه افتادند که چطور خدا کار را بر کافر تسهیل و بر مؤمن تعسیر نمود تا آن بماند و این بمُرد؟! خداوند به ملائکه و به پیامبر زمانه وحی نمود و فرمود: من خدا هستم نه شما. کریم و متفضّل و قادرم. آنچه میدهم یا دریغ میدارم نفع و ضرّی برایم ندارد و به کسی ستم روا نمی‌دارم. با آن کافر چنین کردم تا جزای کارهای خوبش باشد چون بر من است که حسنه‌ای را بی‌پاداش نگذارم. نمی‌خواستم با حسناتِ پاداش ندیده در قیامت نزدم حاضر شود. چون می‌خواهم بخاطر کفرش عذابش کنم. اما آن مؤمن عابد، با او چنان کردم تا از گناهانش تمحیص شود و وقتی در قیامت پیش من میاید بی‌گناه باشد و مستحقّ بهشت. در اینجا عبدالله بن یحیی پرسید: یا أمیرالمؤمنین، اینها را فهمیدم. اما گناه من چه بود که چنین آسیب دیدم؟ علی(ع) فرمود: موقع نشستن غفلت کردی و بسم الله نگفتی! به همین خاطر مستحقّ این بلا شدی تا از آن غفلت پاک شوی. رسول خدا(ص) از خدا برای ما روایت کرد که هرکاری بدون نام و یاد خدا، ابتر است و بنده حین هرکاری باید بسم الله بگوید تا برکت یابد.
عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ قال: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ» أَيْ أَسْتَعِينُ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ بِاللَّهِ الْمُغِيثِ إِذَا اسْتُغِيثَ، وَ الْمُجِيبِ إِذَا دُعِيَ. مَنْ أَحْزَنَهُ أَمْرٌ تَعَاطَاهُ فَقَالَ: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ» وَ هُوَ مُخْلِصٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ يُقْبِلُ بِقَلْبِهِ إِلَيْهِ، لَمْ يَنْفَكَّ مِنْ إِحْدَى اثْنَتَيْنِ: إِمَّا بُلُوغُ حَاجَتِهِ الدُّنْيَاوِيَّةِ وَ إِمَّا مَا يَعْدِلُهُ عِنْدَهُ، وَ يُدَّخَرُ لَدَيْهِ وَ مٰا عِنْدَ اللهِ خَيْرٌ وَ أَبْقىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ. و قال(ع): فَلْيَسْتَكْثِرْ أَحَدُكُمْ مِنْ هَذَا الْخَيْرِ الْمُعْرَضِ لَكُمْ، فَإِنَّهُ غَنِيمَةٌ لَا يَذْهَبَنَّ أَوَانُهُ، فَتَبْقَى فِي قُلُوبِكُمُ الْحَسْرَةُ. (تفسیر الإمام ج۱ص۲۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: "بسم الله الرحمن الرحیم" در اوّل کار، یعنی کمک می‌خواهم در این کار از خدایی که فریادرس است وقتی به او استغاثه کنند و اجابت می‌کند وقتی او را می‌خوانند. هرکس را امری مشغول و محزون ساخت، با خلوص و توجّه بگوید "بسم الله الرحمن الرحیم". در اینصورت یا مشکلش حل میشود یا بهتر از حل مشکل، پیش خدا برایش ذخیره می‌گردد و آنچه نزد خدا برای مؤمن ذخیره شود بهتر است و ابدی‌تر.
و نیز امیرمؤمنان ع فرمود: تا میشود بسم الله بگویید و از خیر آن که در دسترس شما نهاده شده بهره برید. براستی که آیهٔ "بسم الله الرحمن الرحیم" غنیمتی است که اگر فرصت بهره بردن از آن بگذرد، حسرتش برایتان باقی خواهد ماند.
عن أميرالمؤمنين(ع) قال: قال الله يَا مُوسَى أَ تَدْرِي أَنَّ عَبْداً مِنْ عِبَادِي يَكُونُ لَهُ ذُنُوبٌ وَ خَطَايَا تَبْلُغُ أَعْنَانَ السَّمَاءِ فَأَغْفِرُهَا لَهُ، وَ لَا أُبَالِي قَالَ: يَا رَبِّ وَ كَيْفَ لَا تُبَالِي قَالَ تَعَالَى: لِخَصْلَةٍ شَرِيفَةٍ تَكُونُ فِي عَبْدِي أُحِبُّهَا، وَ هِيَ أَنْ يُحِبَّ إِخْوَانَهُ الْفُقَرَاءَ الْمُؤْمِنِينَ، وَ يَتَعَاهَدَهُمْ، وَ يُسَاوِيَ نَفْسَهُ بِهِمْ، وَ لَا يَتَكَبَّرَ عَلَيْهِمْ. فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ غَفَرْتُ لَهُ ذُنُوبَهُ، وَ لَا أُبَالِي. (تفسیر الإمام ج۱ص۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند به موسی(ع) وحی فرمود که خصلتی هست که اگر در کسی باشد، گرچه گناهانش به آسمان هفتم رسیده باشد، او را می‌بخشم! موسی عرض کرد چه خصلتی؟ خداوند فرمود: اینکه برادران دینی‌اش را دوست داشته و از آنها تفقّد کند و با آنها گرم بگیرد و خود را از آنها برتر نداند.
سُئِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ مَنِ الْعَظِيمُ الشَّقَاءُ قَالَ: رَجُلٌ تَرَكَ الدُّنْيَا لِلدُّنْيَا، فَفَاتَتْهُ الدُّنْيَا وَ خَسِرَ الْآخِرَةَ، وَ هو رَجُلٌ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ وَ صَامَ رِئَاءَ النَّاسِ. قِيلَ: فَمَنْ أَعْظَمُ النَّاسِ حَسْرَةً قَالَ: مَنْ رَأَى مَالَهُ فِي مِيزَانِ غَيْرِهِ، وَ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ النَّارَ، وَ أَدْخَلَ وَارِثَهُ بِهِ الْجَنَّةَ. و هُوَ من جَمَعَهَا لِجَفْوَةِ السُّلْطَانِ، وَ مُكَاثَرَةِ الْعَشِيرَةِ، وَ تَخَوُّفِ الْفَقْرِ عَلَى الْعِيَالِ، وَ لِرَوْعَةِ الزَّمَانِ و لَمْ يَخْرُجْ مِنْ عِنْدِهِ حَتَّى فَاضَتْ نَفْسُهُ. جَمَعَهَا فَأَوْعَاهَا، وَ شَدَّهَا فَأَوْكَاهَا. (تفسیر الإمام ج۱ص۳۶)
از امیرمؤمنان(ع) پرسیدند از شقی‌ترین کس؟ فرمود: آنکه دنیایش را برای دنیا باخته، پس دنیا و آخرتش با هم بر باد رفته. همانکه عبادتش و تلاشش و روزه‌اش برای آن بود که مردم ببینند و به او اقبال کنند. و پرسیدند از پرحسرت‌ترینِ مردمان؟ فرمود: آنکه مالش در نامهٔ اعمال وارثان باشد و آنها را بهشتی کند و خودش از آنها طرفی نبسته و جهنمی گردد. کسی که یک عمر از ترس جفای سلطان و برای مسابقه با اطرافیان و از ترس فقر عیال و روز مبادا، پول جمع کرده و از آنها بهره‌ای نبرده تا مرگش رسیده. پیوسته جمع کرده و انبار نموده و بَرَش قفل زده و مخفی ساخته.
قال الصادق(ع): لَمَّا قُتِلَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ (ره) فَارْتَعَدَتْ فَرَائِصُ خَلْقٍ كَثِيرٍ، وَ قَالُوا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: عَمَّارٌ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ. فَدَخَلَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ عَلَى مُعَاوِيَةَ، وَ قَالَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ هَاجَ النَّاسُ وَ اضْطَرَبُوا. قَالَ: لِمَا ذَا قَالَ: لِقَتْلِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، حَيْثُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: عَمَّارٌ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ. فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ: دُحِضْتَ فِي قَوْلِكَ، أَ نَحْنُ قَتَلْنَاهُ إِنَّمَا قَتَلَهُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ لِمَا أَلْقَاهُ بَيْنَ رِمَاحِنَا. فَاتَّصَلَ ذَلِكَ بِعَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ، فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذًا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ هُوَ الَّذِي قَتَلَ حَمْزَةَ (ره) لِمَا أَلْقَاهُ بَيْنَ رِمَاحِ الْمُشْرِكِينَ. (تفسیر الإمام ج۱ص۴۴)
امام صادق(ع) فرمود وقتی در صفین عمّار یاسر کشته شد، جمع کثیری به اضطراب افتادند. چون معروف بود که پیامبر(ص) فرموده: ظالمان عمّار را می‌کشند. معاویه که چنین دید گفت فریاد بزنید عمّار را علی کشته که با خود به جنگ با ما آورده! چون این سخن به علی(ع) رسید فرمود: در این صورت حمزۀ سیدالشهداء را هم باید پیامبر(ص) کشته باشد که با خود به جنگ احد برده بود.
قال أمیرالمؤمنین(ع): مَا مِنْ عَبْدٍ دَارَى عِبَادَ اَللَّهِ بِأَحْسَنِ اَلْمُدَارَاةِ، وَ لَمْ يَدْخُلْ بِهَا فِي بَاطِلٍ، وَ لَمْ يَخْرُجْ بِهَا مِنْ حَقٍّ إِلاَّ جَعَلَ اَللَّهُ تَعَالَى نَفَسَهُ تَسْبِيحاً، وَ زَكَّى عَمَلَهُ، وَ أَعْطَاهُ بَصِيرَةً عَلَى كِتْمَانِ سِرِّنَا، وَ اِحْتِمَالَ اَلْغَيْظِ لِمَا يَسْمَعُهُ مِنْ أَعْدَائِنَا [وَ] ثَوَابَ اَلْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ. (تفسیر الإمام ج۱ص۴۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمنی که با مردم بگونه‌ای مدارا کند که نه در باطلشان داخل شود و نه از حق خارج گردد، خداوند نفَسش را تسبیح قرار داده و عملش را تزکیه می‌کند و به او بصیرتِ کتمان اسرار و کظم غیض بر دشمنان عنایت می‌فرماید. چنین کسی ثواب شهیدی را دارد که در راه خدا در خون خود غلتیده باشد.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اَلتَّقِيَّةُ مِنْ أَفْضَلِ أَعْمَالِ اَلْمُؤْمِنِ، يَصُونُ بِهَا نَفْسَهُ وَ إِخْوَانَهُ عَنِ اَلْفَاجِرِينَ. وَ قَضَاءُ حُقُوقِ اَلْإِخْوَانِ أَشْرَفُ أَعْمَالِ اَلْمُتَّقِينَ، يَسْتَجْلِبُ مَوَدَّةَ اَلْمَلاَئِكَةِ اَلْمُقَرَّبِينَ وَ شَوْقَ اَلْحُورِ اَلْعِينِ. (تفسیر الإمام ج۱ص۳۲۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تقیه، افضل اعمال مؤمنین است؛ با آن خودش و برادران مؤمنش را حفظ می‌کند. همچنین برآوردن حوائج برادران، از اشرف اعمال متّقین است؛ چون با آن مودّت ملائکۀ مقرّبین و شوق حورالعین را بدست می‌آورد.
قَالَ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : لَقَدْ وَرَدَ عَلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَخَوَانِ لَهُ مُؤْمِنَانِ: أَبٌ وَ اِبْنٌ، فَأَكْرَمَهُمَا، وَ أَجْلَسَهُمَا فِي صَدْرِ مَجْلِسِهِ، وَ جَلَسَ بَيْنَ أَيْدِيهِمَا، ثُمَّ أَمَرَ بِطَعَامٍ، فَأُحْضِرَ فَأَكَلاَ مِنْهُ، ثُمَّ جَاءَ قَنْبَرٌ بِطَسْتٍ، وَ إِبْرِيقِ [مِنْ] خَشَبٍ، وَ مِنْدِيلٍ لِلْيُبْسِ، وَ جَاءَ لِيَصُبَّ عَلَى يَدِ اَلرَّجُلِ مَاءً. فَوَثَبَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَخَذَ اَلْإِبْرِيقَ لِيَصُبَّ عَلَى يَدِ اَلرَّجُلِ، فَتَمَرَّغَ اَلرَّجُلُ فِي اَلتُّرَابِ وَ قَالَ: يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ اَللَّهُ يَرَانِي وَ أَنْتَ تَصُبُّ اَلْمَاءَ عَلَى يَدِي قَالَ: اُقْعُدْ، وَ اِغْسِلْ يَدَيْكَ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَرَاكَ وَ أَخَاكَ اَلَّذِي لاَ يَتَمَيَّزُ مِنْكَ وَ لاَ يَتَفَضَّلُ عَنْكَ وَ يَزِيدُ بِذَلِكَ فِي خَدَمِهِ فِي اَلْجَنَّةِ. فَقَعَدَ اَلرَّجُلُ. فَلَمَّا فَرَغَ، نَاوَلَ اَلْإِبْرِيقَ مُحَمَّدَ اِبْنَ اَلْحَنَفِيَّةِ وَ قَالَ: يَا بُنَيَّ لَوْ كَانَ هَذَا اَلاِبْنُ حَضَرَنِي دُونَ أَبِيهِ لَصَبَبْتُ [اَلْمَاءَ] عَلَى يَدِهِ، وَ لَكِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَأْبَى أَنْ يُسَوَّى بَيْنَ اِبْنٍ وَ أَبِيهِ إِذَا جَمَعَهُمَا مَكَانٌ، لَكِنْ قَدْ صَبَّ اَلْأَبُ عَلَى اَلْأَبِ، فَلْيَصُبَّ اَلاِبْنُ عَلَى اَلاِبْنِ. فَصَبَّ مُحَمَّدُ اِبْنُ اَلْحَنَفِيَّةِ عَلَى اَلاِبْنِ. (تفسیر الإمام ج۱ص۳۲۵)
امام مجتبی(ع) روایت می‌کند که پدری و پسری از اصحاب علی(ع) مهمانش شدند. علی(ع) اکرام‌شان کرد و در صدر مجلس نشاند و خودش روبروی آنها نشست. سپس غذا آوردند و همگی غذا خوردند. سپس قنبر(غلام علی) تشت و ابریق و حوله آورد تا همه دستانشان را بشویند و خشک کنند. قنبر می‌خواست روی دستِ مهمان آب بریزد که خود علی(ع) برجهید و به این امر سبقت گرفت. مهمان شرمنده شد و گفت: یا امیرمؤمنان، من باید دست شما را بشویم. علی(ع) فرمود: بنشین و بگذار دستت را بشویم. خداوند که میبیند بندۀ مؤمنش به برادرش خدمت می‌کند و خود را از او برتر نمی‌داند، بر خادمانِ او در بهشت می‌افزاید. آن مرد نشست و علی(ع) بردستش آب ریخت و شست. سپس ابریق را به فرزندش محمد حنفیه داد تا بر دست فرزندِ مهمان آب بریزد و فرمود: پسرم، اگر این فرزند تنها آمده بود، من دستانش را می‌شستم. اما اکنون با پدرش آمده و خدا دوست ندارد در احترام، پدر و پسر یکسان باشند. پدرت، دستهای پدرش را شست و تو دستهای پسرش را بشوی. پس محمد حنفیه برخواست و آب ریخت و پسر دستهایش را شست.
قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ كَانَ مِنْ شِيعَتِنَا عَالِماً بِشَرِيعَتِنَا، وَ أَخْرَجَ ضُعَفَاءَ شِيعَتِنَا مِنْ ظُلْمَةِ جَهْلِهِمْ إِلَى نُورِ اَلْعِلْمِ اَلَّذِي حَبَوْنَاهُ [بِهِ] جَاءَ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَ عَلَى رَأْسِهِ تَاجٌ مِنْ نُورٍ يُضِيءُ لِأَهْلِ جَمِيعِ تِلْكَ اَلْعَرَصَاتِ. ثُمَّ يُنَادِي مُنَادٍ: يَا عِبَادَ اَللَّهِ هَذَا عَالِمٌ مِنْ بَعْضِ تَلاَمِذَةِ آلِ مُحَمَّدٍ أَلاَ فَمَنْ أَخْرَجَهُ فِي اَلدُّنْيَا مِنْ حَيْرَةِ جَهْلِهِ فَلْيَتَشَبَّثْ بِنُورِهِ، لِيُخْرِجَهُ مِنْ حَيْرَةِ ظُلْمَةِ هَذِهِ اَلْعَرَصَاتِ إِلَى نَزْهِ اَلْجِنَانِ. فَيُخْرِجُ كُلَّ مَنْ كَانَ عَلَّمَهُ فِي اَلدُّنْيَا خَيْراً، أَوْ فَتَحَ عَنْ قَلْبِهِ مِنَ اَلْجَهْلِ قُفْلاً، أَوْ أَوْضَحَ لَهُ عَنْ شُبْهَةٍ. (تفسیر الإمام ج۱ص۳۳۹)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شیعه‌ای که عالِم به شریعت ما باشد، اگر ضعیفانِ شیعه را از ظلمت جهل به نور علمی که نصیبش کرده‌ایم رهنمون باشد، روز قیامت میآید درحالیکه تاجی از نور بر سر دارد و تمام عرصۀ قیامت را روشن می‌کند. در آنوقت منادی ندا میدهد: ای عباد خدا، این عالمی از شاگردان آل محمد است. هرکس در دنیا توسط این شخص از حیرت جهالت نجات یافته، اکنون نیز به نور همین شخص از حیرتِ ظلمتِ قیامت، خود را برهاند و به بهشت بر ساند. پس همۀ آنهایی که در دنیا از علم این شخص خیر برده یا قفل جهل از دلشان وا شده یا شبهه‌ای از آنها برطرف شده، برمی‌خیزند با او رهسپار بهشت می‌شوند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ: مَنْ سُئِلَ عَنْ عِلْمٍ فَكَتَمَهُ حَيْثُ يَجِبُ إِظْهَارُهُ، وَ يَزُولُ عَنْهُ اَلتَّقِيَّةُ، جَاءَ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ مُلْجَماً بِلِجَامٍ مِنَ اَلنَّارِ. (تفسیر الإمام ج۱ص۴۰۲)
امیرمؤمنان(ع) به نقل از رسول خدا(ص) فرمود: هرکس علمش را در جایی که باید اظهار کند، کتمان کند و آنجا موضع تقیّه نباشد، روز قیامت میآوردنش درحالیکه با آتش لجام شده است.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ كَثُرَتْ نِعَمُ اَللَّهِ عَلَيْهِ كَثُرَتْ حَوَائِجُ اَلنَّاسِ إِلَيْهِ، فَإِنْ فَعَلَ مَا يَجِبُ لِلَّهِ عَلَيْهِ عَرَضَهَا لِلدَّوَامِ وَ اَلْبَقَاءِ، وَ إِنْ قَصَّرَ فِيمَا يَجِبُ لِلَّهِ عَلَيْهِ عَرَضَهَا لِلزَّوَالِ وَ اَلْفَنَاءِ. (تفسیر الإمام ج۱ص۴۰۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: نعمت خدا به هرکس زیاد شود، نیاز مردم هم به او زیاد میشود. اگر به آنچه بر او واجب است عمل کند، نعمت برایش دوام آورده و باقی می‌ماند؛ و اگر در آنچه بر او واجب است کوتاهی کند، نعمتش در زوال و فناء خواهد افتاد.
قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ، وَ قَدْ مَرَّ مَعَهُ بِحَدِيقَةٍ حَسَنَةٍ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَا أَحْسَنَهَا مِنْ حَدِيقَةٍ! فَقَالَ: يَا عَلِيُّ لَكَ فِي اَلْجَنَّةِ أَحْسَنُ مِنْهَا. ثُمَّ بَكَى رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ. قَالَ عَلِيٌّ: مَا يُبْكِيكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ: يَا أَخِي أَبَا اَلْحَسَنِ ضَغَائِنُ فِي صُدُورِ قَوْمٍ يُبْدُونَهَا لَكَ بَعْدِي. قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : يَا رَسُولَ اَللَّهِ فِي سَلاَمَةٍ مِنْ دِينِي قَالَ: فِي سَلاَمَةٍ مِنْ دِينِكَ. قَالَ: يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِذَا سَلِمَ دِينِي فَلاَ يَسُوءُنِي ذَلِكَ. قَالَ(ص): يَا عَلِيُّ إِنَّ أَصْحَابَ مُوسَى اِتَّخَذُوا بَعْدَهُ عِجْلاً وَ خَالَفُوا خَلِيفَتَهُ، وَ سَيَتَّخِذُ أُمَّتِي بَعْدِي عِجْلاً، ثُمَّ عِجْلاً، ثُمَّ عِجْلاً، وَ يُخَالِفُونَكَ. (تفسیر الإمام ج۱ص۴۰۸)
رسول خدا(ص) روزی علی(ع) را با خود به باغی برد. علی(ع) عرض کرد چه باغ خوبی! رسول خدا(ص) فرمود: در بهشت بهترش برای توست. آنگاه بغض رسول خدا(ص) شکست. علی(ع) گفت: چه شده یا رسول الله؟ پیامبر خدا فرمود: کینه‌هایی در دل این امّت نسبت به توست، که پس از من ابراز خواهند کرد. علی(ع) گفت: دینم از فتنه‌های آن زمان سالم می‌ماند؟ پیامبر(ص) فرمود: آری. علی(ع) عرض کرد: پس باکی نیست. رسول خدا(ص) فرمود: امّت موسی در نبود او بتی پرستیدند و با خلیفه‌اش به مخالفت برخواستند. امّت من پس از من پیوسته بتانی خواهند پرستید و با تو به مخالفت برخواهند خواست.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَإِنْ لَمْ يَكُونٰا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَ اِمْرَأَتٰانِ»: كُنَّا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِذْ جَاءَتِ اِمْرَأَةٌ، فَوَقَفَتْ قُبَالَةَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ قَالَتْ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَنَا وَافِدَةُ اَلنِّسَاءِ إِلَيْكَ، مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ يَبْلُغُهَا مَسِيرِي هَذَا إِلَيْكَ إِلاَّ سَرَّهَا ذَلِكَ، يَا رَسُولَ اَللَّهِ ، إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَبُّ اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ، وَ خَالِقُ اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ، وَ رَازِقُ اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ، وَ إِنَّ آدَمَ أَبُو اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ، وَ إِنَّ حَوَّاءَ أُمُّ اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ، وَ إِنَّكَ رَسُولُ اَللَّهِ إِلَى اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ فَمَا بَالُ اِمْرَأَتَيْنِ بِرَجُلٍ فِي اَلشَّهَادَةِ وَ اَلْمِيرَاثِ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : [يَا] أَيَّتُهَا اَلْمَرْأَةُ إِنَّ ذَلِكَ قَضَاءٌ مِنْ مَلِكٍ [عَدْلٍ، حَكِيمٍ] لاَ يَجُورُ، وَ لاَ يَحِيفُ، وَ لاَ يَتَحَامَلُ، لاَ يَنْفَعُهُ مَا مَنَعَكُنَّ، وَ لاَ يَنْقُصُهُ مَا بَذَلَ لَكُنَّ، يُدَبِّرُ اَلْأَمْرَ بِعِلْمِهِ، يَا أَيَّتُهَا اَلْمَرْأَةُ لِأَنَّكُنَّ نَاقِصَاتُ اَلدِّينِ وَ اَلْعَقْلِ. قَالَتْ: يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ مَا نُقْصَانُ دِينِنَا قَالَ: إِنَّ إِحْدَاكُنَّ تَقْعُدُ نِصْفَ دَهْرِهَا لاَ تُصَلِّي بِحَيْضَةٍ، وَ إِنَّكُنَّ تُكْثِرْنَ اَللَّعْنَ، وَ تَكْفُرْنَ اَلنِّعْمَةَ تَمْكُثُ إِحْدَاكُنَّ عِنْدَ اَلرَّجُلِ عَشْرَ سِنِينَ فَصَاعِداً يُحْسِنُ إِلَيْهَا، وَ يُنْعِمُ عَلَيْهَا، فَإِذَا ضَاقَتْ يَدُهُ يَوْماً، أَوْ خَاصَمَهَا قَالَتْ لَهُ: مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْراً قَطُّ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ مِنَ اَلنِّسَاءِ هَذَا خُلُقُهَا فَالَّذِي يُصِيبُهَا مِنْ هَذَا اَلنُّقْصَانِ مِحْنَةٌ عَلَيْهَا لِتَصْبِرَ فَيُعْظِمَ اَللَّهُ ثَوَابَهَا، فَأَبْشِرِي. (تفسیر الإمام ج۱ص۶۵۶)
امیرمؤمنان(ع) ذیل آیۀ معادل بودن شهادت دو زن بجای یک مرد، فرمود: با رسول خدا(ص) بودیم که زنی خدمت ایشان رسید و عرضه داشت: یا رسول الله، من نمایندۀ زنان زیادی هستم و از طرف آنان آمده‌ام. هر زنی را که دیدم و فهمید می‌خواهم چه چیزی را با شما در میان بگذارم، گفت من هم چنین سؤالی دارم، از طرف من هم بپرس. سپس گفت: مگر خدا، ربّ زن و مرد نیست؟ مگر خالق هر دو نیست؟ مگر رازق هر دو نیست؟ مگر پدر و مادرِ تمام زنان و مردان یکی نیستند(آدم و حوا)؟ مگر تو رسولِ هر دو نیستی؟ پس چرا در شهادت و میراث، سهم زن نصف مرد است؟! رسول خدا(ص) فرمود: ای زن، این حکم خدایی است عادل و حکیم که ستم روا نمی‌دارد و زور نمی‌گوید. آنچه از شما منع می‌کند به نفع خودش نیست و آنچه میدهد به ضررش نیست. امر خدا طبق علم اوست. ای زن، شماها ناقص العقول و الدین هستید. آن زن گفت: به چه دلیل؟! رسول خدا(ص) فرمود: چون نصف روزگار بدلیل حیض، ممنوع‌العبادتید؛ همچنین زیاد نفرین می‌کنید؛ و نیز کفران نعمت در شما بسیار است. ده سال بلکه بیشتر مردی به شما نیکی می‌کند ولی وقتی دستش تنگ میشود یا بر شما عتاب می‌کند، برمیگردید و می‌گویید: هیچ خوبی تا بحال از تو ندیدم! حتی اگر زنی چنین خصلتهایی نداشته باشد، باید بر محنت حکم خدا صبر کند تا ثواب عظیم برد. این مطلب را از طرف من به زنان بشارت ده.