الکافی

قال أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(ع): أَيُّهَا النَّاسُ اعْلَمُوا أَنَّ كَمَالَ الدِّينِ طَلَبُ الْعِلْمِ وَ الْعَمَلُ بِهِ أَلَا وَ إِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَيْكُمْ مِنْ طَلَبِ الْمَالِ إِنَّ الْمَالَ مَقْسُومٌ مَضْمُونٌ لَكُمْ قَدْ قَسَمَهُ عَادِلٌ بَيْنَكُمْ وَ ضَمِنَهُ وَ سَيَفِي لَكُمْ وَ الْعِلْمُ مَخْزُونٌ عِنْدَ أَهْلِهِ وَ قَدْ أُمِرْتُمْ بِطَلَبِهِ مِنْ أَهْلِهِ فَاطْلُبُوهُ. (کافی ج۱ ص۳۵)

امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرمود: ای مردم بدانید کمال دین طلب علم و عمل بدان‌ست. بدانید که طلب علم بر شما از طلب مال لازم‌تر است. زیرا مال برای شما قسمت و تضمین شده. عادلی (که خداست) آنرا بین شما قسمت کرده و تضمین نموده و به شما می‌رساند، ولی علم نزد اهلش نگهداشته شده و شما مأمورید که آنرا از اهلش طلب کنید، پس آنرا بخواهید.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِالْفَقِيهِ حَقِّ الْفَقِيهِ مَنْ لَمْ يُقَنِّطِ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لَمْ يُؤْمِنْهُمْ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ وَ لَمْ يُرَخِّصْ لَهُمْ فِي مَعَاصِي اللَّهِ وَ لَمْ يَتْرُكِ الْقُرْآنَ رَغْبَةً عَنْهُ إِلَى غَيْرِهِ. (کافی ج۱ ص۴۴)

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: آیا از آنکه به حقیقت فقیه است به شما خبر ندهم؟ او کسی است که مردم را از رحمت خدا ناامید نکند و از عذاب خدا ایمن نسازد و به آنها رخصت گناه ندهد و قرآن را ترک نکند و به چیز دیگر متوجه شود.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع لَا يَكُونُ السَّفَهُ وَ الْغِرَّةُ فِي قَلْبِ الْعَالِمِ. (کافی ج۱ ص۴۵)

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: سفاهت و فریفتگی (ناآزمودگی) در دل عالم نیست.

كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ لِلْعَالِمِ ثَلَاثَ عَلَامَاتٍ الْعِلْمَ وَ الْحِلْمَ وَ الصَّمْتَ وَ لِلْمُتَكَلِّفِ ثَلَاثَ عَلَامَاتٍ يُنَازِعُ مَنْ فَوْقَهُ بِالْمَعْصِيَةِ وَ يَظْلِمُ مَنْ دُونَهُ بِالْغَلَبَةِ وَ يُظَاهِرُ الظَّلَمَةَ. (کافی ج۱ ص۴۵)

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: ای طالب علم، همانا عالم الهی را سه علامت است: علم و خویشتنداری و خاموشی. و عالم‌نما را هم سه علامت است: با نافرمانی نسبت به مافوق خود کشمکش کند و بوسیلهٔ چیرگی به زیردست خود ستم کند و از ستمکاران پشتیبانی نماید.

كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْعَالِمِ أَنْ لَا تُكْثِرَ عَلَيْهِ السُّؤَالَ وَ لَا تَأْخُذَ بِثَوْبِهِ وَ إِذَا دَخَلْتَ عَلَيْهِ وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ فَسَلِّمْ عَلَيْهِمْ جَمِيعاً وَ خُصَّهُ بِالتَّحِيَّةِ دُونَهُمْ وَ اجْلِسْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لَا تَجْلِسْ خَلْفَهُ وَ لَا تَغْمِزْ بِعَيْنِكَ وَ لَا تُشِرْ بِيَدِكَ وَ لَا تُكْثِرْ مِنَ الْقَوْلِ قَالَ فُلَانٌ وَ قَالَ فُلَانٌ خِلَافاً لِقَوْلِهِ وَ لَا تَضْجَرْ بِطُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا مَثَلُ الْعَالِمِ مَثَلُ النَّخْلَةِ تَنْتَظِرُهَا حَتَّى يَسْقُطَ عَلَيْكَ مِنْهَا شَيْءٌ وَ الْعَالِمُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْغَازِي فِي سَبِيلِ الله. (کافی ج۱ ص۴۶)

امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: از جمله حقوق عالم است که از او زیاد نپرسی و به او آویزان نشوی و چون بر او وارد شدی و گروهی نزد او بودند به همه سلام کنی و او را نزد آنها بتحیّت مخصوص گردانی، مقابلش بنشینی و پشت سرش منشینی، چشمک مزنی، با دست اشاره مکنی، پرگوئی مکنی که فلانی و فلانی برخلاف نظر او چنین گفته‌اند و از زیادی مجالستش دلتنگ مشوی زیرا مَثَل عالم مثل درخت خرماست باید در انتظار باشی تا چیزی از آن بر تو فرو ریزد و پاداش عالم از روزه‌دار شب زنده‌داری که در راه خدا جهاد کند بیشتر است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع إِذَا حَدَّثْتُمْ بِحَدِيثٍ فَأَسْنِدُوهُ إِلَى الَّذِي حَدَّثَكُمْ فَإِنْ كَانَ حَقّاً فَلَكُمْ وَ إِنْ كَانَ كَذِباً فَعَلَيْهِ. (کافی ج۱ ص۶۶)

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: چون حرفی بشما گویند در مقام نقل آنرا به گوینده‌اش نسبت دهید(یعنی از طرف خودتان نقل نکنید و اگر گوینده از کسی نقل می‌کند به خود گوینده نسبت ندهید و خلاصه اینکه منشأ سخن را بخوبی مشخص نمایید)؛ اگر درست باشد بنفع شماست و اگر دروغ باشد بزیان گوینده است.

خَطَبَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع النَّاسَ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ يُخَالَفُ فِيهَا كِتَابُ اللَّهِ يَتَوَلَّى فِيهَا رِجَالٌ رِجَالًا فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ لَمْ يَخْفَ عَلَى ذِي حِجًى وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ لَمْ يَكُنِ اخْتِلَافٌ وَ لَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَيَجِيئَانِ مَعاً فَهُنَالِكَ اسْتَحْوَذَ الشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ نَجَا الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنَى. (کافی ج۱ ص۶۹)

امیرالمؤمنین علیه السلام برای مردم سخنرانی کرد و فرمود: ای مردم همانا آغاز پیدایش آشوبها فرمانبری هوسها و بدعت نهادن احکامی است بر خلاف قرآن که مردمی بدنبال مردمی براه میافتند. اگر باطل برهنه می‌بود، بر خردمند نهان نمی‌گشت و اگر حق بود، اختلافی پیدا نمی‌شد. ولی مشتی از حق و از باطل گرفته و آمیخته شود و با هم پیش آیند. اینجاست که شیطان بر دوستان خود چیره شود و آنها که از جانب خدا سبقت نیکی داشتند نجات یابند.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع السُّنَّةُ سُنَّتَانِ سُنَّةٌ فِي فَرِيضَةٍ الْأَخْذُ بِهَا هُدًى وَ تَرْكُهَا ضَلَالَةٌ وَ سُنَّةٌ فِي غَيْرِ فَرِيضَةٍ الْأَخْذُ بِهَا فَضِيلَةٌ وَ تَرْكُهَا إِلَى غَيْرِ خَطِيئَةٍ. (کافی ج۱ ص۹۰)

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: سنّت دو گونه است: سنّتی است در واجب که عمل به آن هدایت و ترکش گمراهی است، و سنّتی است در غیر واجب که عمل به آن فضیلت است و ترک خطا.

قال أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِعْلَمُوا أَنَّ صُحْبَةَ الْعَالِمِ وَ اتِّبَاعَهُ دِينٌ يُدَانُ اللَّهُ بِهِ وَ طَاعَتَهُ مَكْسَبَةٌ لِلْحَسَنَاتِ مَمْحَاةٌ لِلسَّيِّئَاتِ وَ ذَخِيرَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ رِفْعَةٌ فِيهِمْ فِي حَيَاتِهِمْ وَ جَمِيلٌ بَعْدَ مَمَاتِهِمْ. (کافی ج۱ ص۱۸۸)

امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: همنشینی با عالم ربّانی و پیروی از او، دینی‌ست که خدا بوسیله آن پرستش می‌شود. اطاعت عالم موجب کسب حسنات و محو گناهانست و برای مؤمنین ذخیره‌ای معنوی است و در زمان حیات مایهٔ سربلندی و پس از مرگ موجب ذکر خیر است.

قَالَ الباقر(ع) عَنْ قَوْلِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ سَلُونِي عَمَّا شِئْتُمْ فَلَا تَسْأَلُونِّي عَنْ شَيْءٍ إِلَّا أَنْبَأْتُكُمْ بِهِ، قَالَ: إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ عِنْدَهُ عِلْمُ شَيْءٍ إِلَّا خَرَجَ مِنْ عِنْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَلْيَذْهَبِ النَّاسُ حَيْثُ شَاءُوا فَوَ اللَّهِ لَيْسَ الْأَمْرُ إِلَّا مِنْ هَاهُنَا. (کافی ج۱ ص۳۹۹)

امام باقر علیه السلام راجع بقول امیر المؤمنین علیه السلام که فرموده "هر چه خواهید از من بپرسید تا بشما خبر دهم" فرمود: هیچ کس علمی ندارد جز آنکه از امیرالمؤمنین علیه السلام گرفته. مردم هر کجا خواهند بروند، بخدا علم درست جز اینجا نیست.

عن امیرالمؤمنین(ع): إِنَّ الْإِمَامَ أَبُو الْيَتَامَى. (کافی ج۱ ص۴۰۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: امام، پدر یتیمان است.

قال أَمِير الْمُؤْمِنِينَ(ع): طُوبَى لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ الْعِبَادَةَ وَ الدُّعَاءَ وَ لَمْ يَشْغَلْ قَلْبَهُ بِمَا تَرَى عَيْنَاهُ وَ لَمْ يَنْسَ ذِكْرَ اللَّهِ بِمَا تَسْمَعُ أُذُنَاهُ وَ لَمْ يَحْزُنْ صَدْرَهُ بِمَا أُعْطِيَ غَيْرُهُ. (الکافی ج۲ ص۱۶)

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: خوشا بحال کسی که عبادت و دعایش را برای خدا خالص کند و دلش را بآنچه چشمش می‌بیند مشغول ندارد و بدانچه گوشش می‌شنود، یاد خدا را فراموش نکند، و برای آنچه بدیگری داده شده اندوهگین نشود.

عن أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ خَلْقاً أَكْرَمَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الْمُؤْمِنِ لِأَنَّ الْمَلَائِكَةَ خُدَّامُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنَّ جِوَارَ اللَّهِ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ أَنَّ الْجَنَّةَ لِلْمُؤْمِنِينَ. (الکافی ج۲ ص۳۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خدای عز و جل مخلوقی گرامیتر از مؤمن نیافریده. زیرا فرشتگان خدمتگزار مؤمنین‌اند و مؤمنین در جوار رحمت خدایند و بهشت برای مؤمنین است.

عن أَمِير الْمُؤْمِنِينَ(ع): لَأَنْسُبَنَّ الْإِسْلَامَ نِسْبَةً لَا يَنْسُبُهُ أَحَدٌ قَبْلِي وَ لَا يَنْسُبُهُ أَحَدٌ بَعْدِي إِلَّا بِمِثْلِ ذَلِكَ إِنَّ الْإِسْلَامَ هُوَ التَّسْلِيمُ.(الکافی ج۲ ص۴۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: نسبتی برای اسلام بیان کنم که کسی جز من نکرده باشد و پس از من هم کسی جز بمانند من بیان نکند: همانا اسلام همان تسلیم است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ عَلَى كُلِّ حَقٍّ حَقِيقَةً وَ عَلَى كُلِّ صَوَابٍ نُوراً. (الکافی ج۲ ص۵۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: پشت هر حقی، حقیقتی است و هر کار درستی، واجد نوری است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): نَبِّهْ بِالتَّفَكُّرِ قَلْبَكَ وَ جَافِ عَنِ اللَّيْلِ جَنْبَكَ وَ اتَّقِ اللَّهَ رَبَّكَ. (الکافی ج۲ ص۵۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: با تفکر، قلبت را زنده کن و شب را بیاد خدا بیدار باش و نسبت به پروردگارت همیشه مطیع باش.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ التَّفَكُّرَ يَدْعُو إِلَى الْبِرِّ وَ الْعَمَلِ بِهِ. (الکافی ج۲ ص۵۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: تفکر، آدم را به کارهای نیک می‌کشاند و منجر به نیکوکاری می‌گردد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): الْإِيمَانُ أَرْبَعَةُ أَرْكَانٍ الرِّضَا بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ التَّوَكُّلُ عَلَى اللَّهِ وَ تَفْوِيضُ الْأَمْرِ إِلَى اللَّهِ وَ التَّسْلِيمُ لِأَمْرِ اللَّهِ. (الکافی ج۲ ص۵۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: ایمان چهار رکن دارد: رضا بقضای خدا، توکّل بر او، تفویض کارها به او، و تسلیم بودن به فرمانش.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): لَا يَجِدُ أَحَدُكُمْ طَعْمَ الْإِيمَانِ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَهُ وَ مَا أَخْطَأَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَهُ وَ أَنَّ الضَّارَّ النَّافِعَ هُوَ اللَّهُ. (الکافی ج۲ ص۵۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ‌کسی طعم ایمان را نمی‌چشد، مگر اینکه فهمیده باشد آنچه سرش آمده یا به او رسیده، نمیشد که نرسد و آنچه به او نرسیده، نمیشد که برسد. و اینکه تنها کسی که میتواند به انسان ضرر بزند یا نفع برساند، خود خداست.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ جَلَسَ إِلَى حَائِطٍ مَائِلٍ يَقْضِي بَيْنَ النَّاسِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا تَقْعُدْ تَحْتَ هَذَا الْحَائِطِ فَإِنَّهُ مُعْوِرٌ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ حَرَسَ امْرَأً أَجَلُهُ فَلَمَّا قَامَ سَقَطَ الْحَائِطُ. (الکافی ج۲ ص۵۸)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر المؤمنین(ع) کنار دیوار خمیده‌ئی نشسته بود و میان مردم داوری میکرد، یکی از آنها عرض کرد: زیرا این دیوار منشین که شکسته است. امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: مرد را اجلش نگهدار است و چون حضرت از آنجا برخاست دیوار فرو ریخت.

سَعِيدِ بْنِ قَيْسٍ الْهَمْدَانِيِّ قَالَ: نَظَرْتُ يَوْماً فِي الْحَرْبِ إِلَى رَجُلٍ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ فَحَرَّكْتُ فَرَسِي فَإِذَا هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي مِثْلِ هَذَا الْمَوْضِعِ فَقَالَ نَعَمْ يَا سَعِيدَ بْنَ قَيْسٍ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ إِلَّا وَ لَهُ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَ وَاقِيَةٌ مَعَهُ مَلَكَانِ يَحْفَظَانِهِ مِنْ أَنْ يَسْقُطَ مِنْ رَأْسِ جَبَلٍ أَوْ يَقَعَ فِي بِئْرٍ فَإِذَا نَزَلَ الْقَضَاءُ خَلَّيَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ كُلِّ شَيْءٍ. (الکافی ج۲ ص۵۸)

سعید بن قیس گوید: روزی در میدان جنگ مردی را دیدم که تنها دو جامه بر تن داشت (بدون زره و خود) اسبم را بجانبش حرکت دادم، دیدم امیر المؤمنین علیه السّلام است. عرض کردم: یا امیر المؤمنین! در چنین جایی (با این لباس)؟ فرمود: آری، ای سعید بن قیس! هیچ بنده‌ئی نیست جز آنکه برای او از جانب خدا بعنوان نگهبان و نگهدار، دو فرشته است که او را نگه میدارند از اینکه از سر کوهی سرنگون نشود یا در چاهی بیفتد، و چون قضاء خدا فرود آید (اجلش برسد) او را نسبت بهمه چیز واگذارند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: كَانَ قَنْبَرٌ غُلَامُ عَلِيٍّ يُحِبُّ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلَامُ حُبّاً شَدِيداً فَإِذَا خَرَجَ عَلِيٌّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ خَرَجَ عَلَى أَثَرِهِ بِالسَّيْفِ فَرَآهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ يَا قَنْبَرُ مَا لَكَ فَقَالَ جِئْتُ لِأَمْشِيَ خَلْفَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ وَيْحَكَ أَ مِنْ أَهْلِ السَّمَاءِ تَحْرُسُنِي أَوْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ لَا بَلْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ إِنَّ أَهْلَ الْأَرْضِ لَا يَسْتَطِيعُونَ لِي شَيْئاً إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ مِنَ السَّمَاءِ فَارْجِعْ فَرَجَعَ. (الکافی ج۲ ص۵۹)

امام صادق علیه السّلام فرمود: قنبر غلام علی علیه السّلام آن حضرت را بسیار دوست میداشت، و چون بیرون میشد، قنبر هم با شمشیری دنبالش میرفت، شبی او را دید و فرمود: ای قنبر! ترا چه شده؟ عرضکرد: یا امیر المؤمنین آمده‌ام تا پشت سرت باشم. فرمود: وای بر تو! مرا از اهل آسمان حفظ میکنی یا از اهل زمین؟ عرضکرد: نه بلکه از اهل زمین، فرمود: اهل زمین جز باذن خدا نمیتوانند بمن کاری کنند، برگرد، او هم برگشت.

عن أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: دَخَلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ بِرَجُلٍ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ كَئِيبٍ حَزِينٍ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ مَا لَكَ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أُصِبْتُ بِأَبِي [وَ أُمِّي] وَ أَخِي وَ أَخْشَى أَنْ أَكُونَ قَدْ وَجِلْتُ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ الصَّبْرِ تَقْدَمْ عَلَيْهِ غَداً وَ الصَّبْرُ فِي الْأُمُورِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ فَإِذَا فَارَقَ الرَّأْسُ الْجَسَدَ فَسَدَ الْجَسَدُ وَ إِذَا فَارَقَ الصَّبْرُ الْأُمُورَ فَسَدَتِ الْأُمُورُ. (الکافی ج۲ ص۹۰)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر المؤمنین صلوات الله علیه بمسجد آمد، در مسجد مردی را دید اندوهگین و غمناکست، باو فرمود: ترا چه شده؟ عرضکرد: ای امیر مؤمنان؛ بمصیبت پدر [و مادر] و برادرم گرفتار شده‌ام و میترسم دق کنم. امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: تقوای خدا و شکیبائی پیشه کن تا فردا بر شکیبائی درآئی (پاداش آن را ببینی) و صبر در کارها مانند سر است نسبت بتن، چون سر از تن جدا شود بدن فاسد گردد، و چون صبر از کارها جدا شود. کارها فاسد شود.

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَمَّا حَضَرَتْ أَبِي عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ الْوَفَاةُ ضَمَّنِي إِلَى صَدْرِهِ وَ قَالَ يَا بُنَيَّ أُوصِيكَ بِمَا أَوْصَانِي بِهِ أَبِي حِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ وَ بِمَا ذَكَرَ أَنَّ أَبَاهُ أَوْصَاهُ بِهِ يَا بُنَيَّ اصْبِرْ عَلَى الْحَقِّ وَ إِنْ كَانَ مُرّاً. (الکافی ج۲ ص۹۱)

امام باقر علیه السّلام فرمود: چون وفات علی بن الحسین علیهما السّلام فرا رسید، مرا بسینه خود چسبانید و فرمود: پسر جان، ترا بچیزی سفارش میکنم که پدرم هنگام وفاتش بمن سفارش کرد و گفت پدرش او را بآن وصیت فرموده است: ای پسر جان بر حق صبر کن اگر چه تلخ باشد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): ٱلْمُؤْمِنُ مَأْلُوفٌ وَ لاَ خَيْرَ فِيمَنْ لاَ يَأْلَفُ وَ لاَ يُؤْلَفُ.(الکافی ج۲ ص۱۰۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن الفت می‌گیرد. آری خیری نیست در کسی که با دیگران انس نمی‌گیرد و نمی‌شود با او انس گرفت.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ مِنْ أَعْوَنِ ٱلْأَخْلاَقِ عَلَى ٱلدِّينِ ٱلزُّهْدَ فِي ٱلدُّنْيَا. أَمَا إِنَّ زُهْدَ ٱلزَّاهِدِ فِي هَذِهِ ٱلدُّنْيَا لاَ يَنْقُصُهُ مِمَّا قَسَمَ الله. فَإِنَّ حُبَّ ٱلدُّنْيَا يُعْمِي وَ يُصِمُّ وَ يُبْكِمُ وَ يُذِلُّ ٱلرِّقَابَ. (الکافی ج۲ ص۱۲۸ ص۱۲۹ ص۱۳۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: لازم‌ترین صفت برای دین‌داری، زهد است. و بدانید که زهد زاهد، ابداً بهرهٔ دنیوی او را از آنچه خدا قسمت کرده، نمی‌کاهد. همانا حبّ دنیا کر و کور و لال می‌کند و آدمی را به بندگی می‌کشاند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ مَنِ اتَّقَى اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ وَ قَوِيَ وَ شَبِعَ وَ رَوِيَ وَ رُفِعَ عَقْلُهُ عَنْ أَهْلِ ٱلدُّنْيَا فَبَدَنُهُ مَعَ أَهْلِ ٱلدُّنْيَا وَ قَلْبُهُ وَ عَقْلُهُ مُعَايِنُ ٱلآخِرَةِ فَأَطْفَأَ بِضَوْءِ قَلْبِهِ مَا أَبْصَرَتْ عَيْنَاهُ مِنْ حُبِّ ٱلدُّنْيَا. (الکافی ج۲ ص۱۳۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که از مراعات تقوی نمود، عزیز و قوی شد و سیر و سیرآب گشت و عقلش از اهل دنیا بالا گرفت. تنها پیکرش همراه اهل دنیاست، ولی دل و خردش نگران آخرتست. آنچه را از محبت دنیا چشمش دیده پرتو دلش خاموش نموده.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): اِبْنَ آدَمَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ مِنَ ٱلدُّنْيَا مَا يَكْفِيكَ فَإِنَّ أَيْسَرَ مَا فِيهَا يَكْفِيكَ وَ إِنْ كُنْتَ إِنَّمَا تُرِيدُ مَا لاَ يَكْفِيكَ فَإِنَّ كُلَّ مَا فِيهَا لاَ يَكْفِيكَ. (الکافی ج۲ ص۱۳۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: آدمیزاد! اگر از دنیا بقدر کفایت خواهی، اندک و سبکتر چیز دنیا کفایتت کند و اگر بقدر کفایت نخواهی (و راضی نباشی) هر چه در دنیاست کافیت نباشد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ رَضِيَ مِنَ ٱلدُّنْيَا بِمَا يُجْزِيهِ كَانَ أَيْسَرُ مَا فِيهَا يَكْفِيهِ وَ مَنْ لَمْ يَرْضَ مِنَ ٱلدُّنْيَا بِمَا يُجْزِيهِ لَمْ يَكُنْ فِيهَا شَيْءٌ يَكْفِيهِ(الکافی ج۲ ص۱۴۰)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که از دنیا به‌مقداری که بسش باشد، راضی شود، کمترین چیز دنیا کفایتش کند و هر که باندازه‌ای که بسش باشد راضی نشود، چیزی از دنیا کفایتش نکند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَلاَ إِنَّهُ مَنْ يُنْصِفِ ٱلنَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ لَمْ يَزِدْهُ ٱللَّهُ إِلاَّ عِزّاً. (الکافی ج۲ ص۴۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که در ارتباط با مردم منصف باشد، خدا عزّتش می‌دهد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِيَجْتَمِعْ فِي قَلْبِكَ ٱلاِفْتِقَارُ إِلَى ٱلنَّاسِ وَ ٱلاِسْتِغْنَاءُ عَنْهُمْ فَيَكُونَ اِفْتِقَارُكَ إِلَيْهِمْ فِي لِينِ كَلاَمِكَ وَ حُسْنِ بِشْرِكَ وَ يَكُونَ اِسْتِغْنَاؤُكَ عَنْهُمْ فِي نَزَاهَةِ عِرْضِكَ وَ بَقَاءِ عِزِّكَ. (الکافی ج۲ ص۱۴۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: باید در دلت احتیاج بمردم و بی‌نیازی از ایشان جمع شود. احتیاج بآنها باعث نرم زبانی و خوشروئی با آنهاست و بی‌نیازیت از آنها باعث حفظ آبرو و نگهداری عزت توست. (نگاشته شد در صحرای عرفات، حج ۱۴۴۴)

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ قَالَ: لَمَّا خَرَجَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ يُرِيدُ ٱلْبَصْرَةَ نَزَلَ بِالرَّبَذَةِ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ مُحَارِبٍ فَقَالَ يَا أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ إِنِّي تَحَمَّلْتُ فِي قَوْمِي حَمَالَةً وَ إِنِّي سَأَلْتُ فِي طَوَائِفَ مِنْهُمُ ٱلْمُوَاسَاةَ وَ ٱلْمَعُونَةَ فَسَبَقَتْ إِلَيَّ أَلْسِنَتُهُمْ بِالنَّكَدِ فَمُرْهُمْ يَا أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ بِمَعُونَتِي وَ حُثَّهُمْ عَلَى مُوَاسَاتِي فَقَالَ أَيْنَ هُمْ فَقَالَ هَؤُلاَءِ فَرِيقٌ مِنْهُمْ حَيْثُ تَرَى قَالَ فَنَصَّ رَاحِلَتَهُ فَادَّلَفَتْ كَأَنَّهَا ظَلِيمٌ فَادَّلَفَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ فِي طَلَبِهَا فَلَأْياً بِلَأْيٍ مَا لُحِقَتْ فَانْتَهَى إِلَى ٱلْقَوْمِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ وَ سَأَلَهُمْ مَا يَمْنَعُهُمْ مِنْ مُوَاسَاةِ صَاحِبِهِمْ فَشَكَوْهُ وَ شَكَاهُمْ فَقَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ وَصَلَ اِمْرُؤٌ عَشِيرَتَهُ فَإِنَّهُمْ أَوْلَى بِبِرِّهِ وَ ذَاتِ يَدِهِ وَ وَصَلَتِ ٱلْعَشِيرَةُ أَخَاهَا إِنْ عَثَرَ بِهِ دَهْرٌ وَ أَدْبَرَتْ عَنْهُ دُنْيَا فَإِنَّ ٱلْمُتَوَاصِلِينَ ٱلْمُتَبَاذِلِينَ مَأْجُورُونَ وَ إِنَّ ٱلْمُتَقَاطِعِينَ ٱلْمُتَدَابِرِينَ مَوْزُورُونَ قَالَ ثُمَّ بَعَثَ رَاحِلَتَهُ وَ قَالَ حَلْ. (الکافی ج۲ ص۱۵۳)

امام باقر علیه السلام فرمود: چون امیر المؤمنین علیه السلام بعزم بصره بیرون رفت، در ربذه فرود آمد. مردی از قبیله محارب خدمتش آمد و عرضکرد: یا امیر المؤمنین من به غرامتی مبتلا شده‌ام و چون از برخی از خویشانم تقاضای مواسات و کمک کردم، از سختی و تهیدستی دم زدند. ای امیر مؤمنان بایشان امر فرما کمک کنند و وادارشان کن با من مواسات کنند. فرمود: آنها کجایند؟ عرضکرد: بعضی از آنها آنجایند که میبینی. حضرت مرکب خود را بسرعت هر چه تمامتر بحرکت آورد و مرکب مانند شتر مرغ میرفت. جماعتی از اصحاب که پیش را گرفتند بسختی باو رسیدند. حضرت به قوم آن شخص رسیده بر آنها سلام کرد و پرسید چرا با خویشِ خود مواسات نمیکنند؟ آنها از او، و او از آنها شکایت کردند، تا امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: هر شخصی باید با فامیل خود پیوست داشته باشد زیرا ایشان باحسان و دستگیری مالی سزاوارترند و فامیل هم باید هوای تک‌تک افرادش را داشته باشد مبادا روزگار بزمینشان زند و دنیا به آنها پشت کند. آری، اهل وصل و بذل مأجورند و اهل قطع و قتر، در وزر و وبال‌اند. سپس مرکب خود را برانگیخت و فرمود: برو. (نگاشته شد در سرزمین منا، حج ۱۴۴۴)

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): صِلُوا أَرْحَامَكُمْ وَ لَوْ بِالتَّسْلِيمِ يَقُولُ ٱللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: وَ اِتَّقُوا اللهَ ٱلَّذِي تَسَائَلُونَ بِهِ وَ ٱلْأَرْحَامَ إِنَّ اللهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً. (الکافی ج۲ ص۱۵۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: با ارحام خود بپیوندید ولو با سلام کردن باشد، که خدای تبارک و تعالی فرماید: حریم خدایی را پاس دارید که برای درخواست‌هایتان، به او قسم می‌خورید؛ و به خویشان نیکی کنید! خدا مدام مراقب شماست (نساء: ۱).

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِقَاءُ ٱلْإِخْوَانِ مَغْنَمٌ جَسِيمٌ وَ إِنْ قَلُّوا. (الکافی ج۲ ص۱۷۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: دیدار با برادران دینی، غنیمی بزرگ است و چنین برادرانی کمیاب‌اند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا حَضَرَتْ بَلِيَّةٌ فَاجْعَلُوا أَمْوَالَكُمْ دُونَ أَنْفُسِكُمْ وَ إِذَا نَزَلَتْ نَازِلَةٌ فَاجْعَلُوا أَنْفُسَكُمْ دُونَ دِينِكُمْ وَ اِعْلَمُوا أَنَّ ٱلْهَالِكَ مَنْ هَلَكَ دِينُهُ (الکافی ج۲ ص۲۱۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: چون بلائی فرا رسید اموال خود را سپر جانتان سازید و چون فتنه‌ای پیش آمد جان خود را فدای دینتان کنید و بدانید که هلاک شده کسی است که دینش تباه شود.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): شِيعَتُنَا ٱلْمُتَبَاذِلُونَ فِي وَلاَيَتِنَا ٱلْمُتَحَابُّونَ فِي مَوَدَّتِنَا ٱلْمُتَزَاوِرُونَ فِي إِحْيَاءِ أَمْرِنَا ٱلَّذِينَ إِنْ غَضِبُوا لَمْ يَظْلِمُوا وَ إِنْ رَضُوا لَمْ يُسْرِفُوا بَرَكَةٌ عَلَى مَنْ جَاوَرُوا سِلْمٌ لِمَنْ خَالَطُوا. (الکافی ج۲ ص۲۳۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: شیعیان ما کسانی هستند که برای ولایت ما بیکدیگر بخشش کنند و در راه دوستی ما با یکدگر دوستی نمایند و برای زنده کردن امر ما بدیدار یک دیگر روند. اگر خشم کنند ستم نکنند و اگر راضی باشند اسراف نورزند. برکت همسایگانند و با معاشرین خود سلم و صفا دارند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ بَلاَءً ٱلنَّبِيُّونَ ثُمَّ ٱلْوَصِيُّونَ ثُمَّ ٱلْأَمْثَلُ فَالْأَمْثَلُ وَ إِنَّمَا يُبْتَلَى ٱلْمُؤْمِنُ عَلَى قَدْرِ أَعْمَالِهِ ٱلْحَسَنَةِ فَمَنْ صَحَّ دِينُهُ وَ حَسُنَ عَمَلُهُ اِشْتَدَّ بَلاَؤُهُ وَ ذَلِكَ أَنَّ ٱللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَجْعَلِ ٱلدُّنْيَا ثَوَاباً لِمُؤْمِنٍ وَ لاَ عُقُوبَةً لِكَافِرٍ وَ مَنْ سَخُفَ دِينُهُ وَ ضَعُفَ عَمَلُهُ قَلَّ بَلاَؤُهُ وَ أَنَّ ٱلْبَلاَءَ أَسْرَعُ إِلَى ٱلْمُؤْمِنِ ٱلتَّقِيِّ مِنَ ٱلْمَطَرِ إِلَى قَرَارِ ٱلْأَرْضِ (الکافی ج۲ ص۲۵۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بلاکش‌ترین مردم پیغمبرانند سپس اوصیاء آنها و سپس شبیه‌ترین مردم به آنها. مؤمن باندازهٔ اعمال نیکش مبتلا میشود. پس هر که دینش درست و عملش نیکو باشد بلایش سخت است و این برای آنست که خداوند دنیا را پاداش مؤمن و کیفر کافر قرار نداده است و هر که دینش نادرست و عملش ضعیف باشد، بلایش اندکست. بلا بمؤمن پرهیزگار از باران بزمین شب مایل‌تر است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا مِنْ عَبْدٍ إِلاَّ وَ عَلَيْهِ أَرْبَعُونَ جُنَّةً حَتَّى يَعْمَلَ أَرْبَعِينَ كَبِيرَةً فَإِذَا عَمِلَ أَرْبَعِينَ كَبِيرَةً اِنْكَشَفَتْ عَنْهُ ٱلْجُنَنُ فَيُوحِي ٱللَّهُ إِلَيْهِمْ أَنِ اُسْتُرُوا عَبْدِي بِأَجْنِحَتِكُمْ فَتَسْتُرُهُ ٱلْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا قَالَ فَمَا يَدَعُ شَيْئاً مِنَ ٱلْقَبِيحِ إِلاَّ قَارَفَهُ حَتَّى يَمْتَدِحَ إِلَى ٱلنَّاسِ بِفِعْلِهِ ٱلْقَبِيحِ فَيَقُولُ ٱلْمَلاَئِكَةُ يَا رَبِّ هَذَا عَبْدُكَ مَا يَدَعُ شَيْئاً إِلاَّ رَكِبَهُ وَ إِنَّا لَنَسْتَحْيِي مِمَّا يَصْنَعُ فَيُوحِي ٱللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِمْ أَنِ اِرْفَعُوا أَجْنِحَتَكُمْ عَنْهُ فَإِذَا فُعِلَ ذَلِكَ أَخَذَ فِي بُغْضِنَا أَهْلَ ٱلْبَيْتِ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَنْهَتِكُ سِتْرُهُ فِي ٱلسَّمَاءِ وَ سِتْرُهُ فِي ٱلْأَرْضِ فَيَقُولُ ٱلْمَلاَئِكَةُ يَا رَبِّ هَذَا عَبْدُكَ قَدْ بَقِيَ مَهْتُوكَ ٱلسِّتْرِ فَيُوحِي ٱللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِمْ لَوْ كَانَتْ لِلَّهِ فِيهِ حَاجَةٌ مَا أَمَرَكُمْ أَنْ تَرْفَعُوا أَجْنِحَتَكُمْ عَنْهُ. (الکافی ج۲ ص۲۷۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بر هر بنده‌ای چهل پرده کشیده شده تا وقتی چهل گناه کبیره مرتکب شود. چون مرتکب چهل کبیره شد، پرده‌ها از او برداشته شود، آنگاه خدا به فرشته‌ها وحی فرماید: که بنده‌ام را با بالهای خود بپوشانید و فرشتگان او را با بالهای خود بپوشانند. سپس آن بنده کار زشتی را نگذارد جز آنکه مرتکب شود تا آنجا که با ارتکاب زشتکاری میان مردم ببالد. آنگاه فرشتگان گویند: پروردگارا ما از کردار او خجالت میکشیم! خدا بآنها وحی فرماید: اکنون بالهای خود را از او بردارید. و چون کارش بدینجا کشد آغاز دشمنی او با ما اهل‌بیت است. و آنگاه است که پرده او در آسمان و نیز پرده او در زمین دریده شود. فرشتگان گویند: پروردگارا این بنده تو پرده دریده مانده است! خدا بآنها وحی فرماید که اگر باو نیاز و توجهی داشتم بشما دستور نمیدادم که بالهای خود را از او بردارید.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا لاَمَسَ المؤمنُ إِثماً، نَقَصَ مِنَ ٱلْإِيمَانِ وَ تَفَضَّى مِنْهُ فَلَيْسَ يَعُودُ فِيهِ حَتَّى يَتُوبَ فَإِذَا تَابَ تَابَ ٱللَّهُ عَلَيْهِ (الکافی ج۲ ص۲۸۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: وقتی مؤمن گناه می‌کند، از روح ایمانی‌اش کاسته می‌شود و نوری در او خاموش می‌گردد تا وقتی که توبه کند. توبه که کرد، خدا باز به او نظر می‌کند و برایش جبران می‌نماید.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِيَّاكُمْ وَ ٱلْمِرَاءَ وَ ٱلْخُصُومَةَ فَإِنَّهُمَا يُمْرِضَانِ ٱلْقُلُوبَ عَلَى ٱلْإِخْوَانِ وَ يَنْبُتُ عَلَيْهِمَا ٱلنِّفَاقُ. (الکافی ج۲ ص۳۰۰)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: به جِد از جرّ و بحث و نیز از دشمنی حذر کن که این دو، قلوب مؤمنین را نسبت به هم مریض کرده و نفاق در قلب طرفین می‌کارد.

قال أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اللهَ حَرَّمَ ٱلْجَنَّةَ عَلَى كُلِّ فَحَّاشٍ بَذِيءٍ قَلِيلِ ٱلْحَيَاءِ لاَ يُبَالِي مَا قَالَ وَ لاَ مَا قِيلَ لَهُ فَإِنَّكَ إِنْ فَتَّشْتَهُ لَمْ تَجِدْهُ إِلاَّ لِغَيَّةٍ أَوْ شِرْكِ شَيْطَانٍ ثم قرأ قَوْلَ ٱللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ "وَ شَارِكْهُمْ فِي ٱلْأَمْوَالِ وَ ٱلْأَوْلاَدِ". (الکافی ج۲ ص۳۲۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند بهشت را بر فحّاشِ بی‌حیاء حرام کرده؛ آنکه برایش مهم نیست چه میگوید و چه جواب میشنود. چنین کسی یا حرامزاده است یا شِرک شیطان. سپس قرائت فرمود خطاب خدا را در قرآن به شیطان که: شریکشان شو در مالها و فرزندان(اسراء: ۶۴).

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لَمَّتَانِ لَمَّةٌ مِنَ ٱلشَّيْطَانِ وَ لَمَّةٌ مِنَ ٱلْمَلَكِ فَلَمَّةُ ٱلْمَلَكِ ٱلرِّقَّةُ وَ ٱلْفَهْمُ وَ لَمَّةُ ٱلشَّيْطَانِ ٱلسَّهْوُ وَ ٱلْقَسْوَةُ. (الکافی ج۲ ص۳۳۰)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: مردم را دو وارده است، وارده‌ای از شیطان و وارده‌ای از فرشته. الهام فرشته، رقّت (یعنی نرمی دل) و فهم می‌آورد و مسّ شیطان، فراموشی و سخت دلی.

عن الباقر(ع) لَمَّا حَضَرَ عَلِيَّ بْنَ ٱلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا ٱلسَّلاَمُ ٱلْوَفَاةُ ضَمَّنِي إِلَى صَدْرِهِ ثُمَّ قَالَ يَا بُنَيَّ أُوصِيكَ بِمَا أَوْصَانِي بِهِ أَبِي عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ حِينَ حَضَرَتْهُ ٱلْوَفَاةُ وَ بِمَا ذَكَرَ أَنَّ أَبَاهُ أَوْصَاهُ بِهِ قَالَ يَا بُنَيَّ إِيَّاكَ وَ ظُلْمَ مَنْ لاَ يَجِدُ عَلَيْكَ نَاصِراً إِلاَّ الله (الکافی ج۲ ص۳۳۱)

حضرت باقر علیه السّلام فرمود: هنگامی که مرگ پدرم علی بن الحسین در رسید مرا به سینهٔ خود چسبانید و فرمود: ای فرزند سفارش می‌کنم ترا بآنچه پدرم هنگام مرگش بمن سفارش کرد و بهمان چیزی که او یاد آور شد که پدرش بآن سفارش کرده بود: ای فرزند مبادا ستم کنی بکسی که یاوری در برابر تو جز خدا ندارد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلسَّلاَمُ ثَلاَثُ خِصَالٍ لاَ يَمُوتُ صَاحِبُهُنَّ أَبَداً حَتَّى يَرَى وَبَالَهُنَّ ٱلْبَغْيُ وَ قَطِيعَةُ ٱلرَّحِمِ وَ ٱلْيَمِينُ ٱلْكَاذِبَةُ. (الکافی ج۲ ص۳۴۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه خصلت است که در هر که با شد، نمیرد تا وبال آن را ببیند: ستم، و قطع رحم، و قسم دروغ.

قال أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): الذنوبُ ثلاثه: اَلذَّنْبُ ٱلْمَغْفُورُ فَعَبْدٌ عَاقَبَهُ ٱللَّهُ عَلَى ذَنْبِهِ فِي ٱلدُّنْيَا فَاللهُ أَحْلَمُ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يُعَاقِبَ عَبْدَهُ مَرَّتَيْنِ وَ أَمَّا ٱلذَّنْبُ ٱلَّذِي لاَ يُغْفَرُ فَمَظَالِمُ ٱلْعِبَادِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ وَ أَمَّا ٱلذَّنْبُ ٱلثَّالِثُ فَذَنْبٌ سَتَرَهُ ٱللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ وَ رَزَقَهُ ٱلتَّوْبَةَ مِنْهُ. (الکافی ج۲ ص۴۴۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه جور گناه داریم: گناه مغفور که عقوبتش را خدا در دنیا به بنده رسانده؛ خدا حلیم‌تر و کریم‌تر از آنست که بخاطر چنین گناهانی بنده را در آخرت هم برای بار دوم عذاب کند. دوم، گناه نابخشودنی که ظلم بندگان در حق هم است. و سومی، گناهی که خدا مانع آشکار شدنش پیش خلق شده و بنده را توفیق توبه داده.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): فِي قَوْلِ ٱللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مٰا أَصٰابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمٰا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ» لَيْسَ مِنِ الْتِوَاءِ عِرْقٍ وَ لاَ نَكْبَةِ حَجَرٍ وَ لاَ عَثْرَةِ قَدَمٍ وَ لاَ خَدْشِ عُودٍ إِلاَّ بِذَنْبٍ وَ لَمَا يَعْفُو ٱللَّهُ أَكْثَرُ فَمَنْ عَجَّلَ ٱللَّهُ عُقُوبَةَ ذَنْبِهِ فِي ٱلدُّنْيَا فَإِنَّ ٱللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَجَلُّ وَ أَكْرَمُ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ يَعُودَ فِي عُقُوبَتِهِ فِي ٱلآخِرَةِ. (الکافی ج۲ ص۴۴۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: در تفسیر آیهٔ "هر چقدر بدبختی به شما برسد بخاطر کارهای خودتان است؛ تازه خدا از بسیاری در میگذرد"(شوری: ۳۰) فرمود: هیچ پیچ خوردن رگی نیست، و نه برخورد بسنگی، و نه لغزش گامی، و نه خراش چوبی، جز بخاطر گناهی، و هر آینه آنچه را که خداوند درگذرد بیشتر است، پس هر که را خداوند در دنیا بکیفر گناهش شتاب کرد، خدا والاتر و کریمتر و بزرگوارتر از آنست که دوباره در آخرت او را کیفر کند.

قِيلَ لِأَمِيرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ عِظْنَا وَ أَوْجِزْ فَقَالَ ٱلدُّنْيَا حَلاَلُهَا حِسَابٌ وَ حَرَامُهَا عِقَابٌ وَ أَنَّى لَكُمْ بِالرَّوْحِ وَ لَمَّا تَأَسَّوْا بِسُنَّةِ نَبِيِّكُمْ تَطْلُبُونَ مَا يُطْغِيكُمْ وَ لاَ تَرْضَوْنَ مَا يَكْفِيكُمْ(الکافی ج۲ ص۴۵۹)

به امیرمؤمنان(ع) عرض شد: بما پند ده و مختصر کن (یعنی در قالب کوتاهی بریز) فرمود: حلال دنیا حساب است و حرامش عقاب، کجا برای شما آسایشی فراهم گردد (از هراس‌های قیامت) با اینکه بروش پیغمبرتان در نیامده‌اید؟ مجوئید آنچه شما را بسرکشی برد، و خشنود نیستید بدان چه شما را کفایت کند (و بیش از حد کفایت خواهید).

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا اِشْتَدَّ ٱلْفَزَعُ فَإِلَى ٱللَّهِ ٱلْمَفْزَعُ(الکافی ج۲ ص۴۶۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: چون فزع و بی‌تابی سخت شود مفزع و پناه‌گاه خدا است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلدُّعَاءُ تُرْسُ ٱلْمُؤْمِنِ وَ مَتَى تُكْثِرْ قَرْعَ ٱلْبَابِ يُفْتَحْ لَكَ. (الکافی ج۲ ص۴۶۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: دعا سپر مؤمن است و هر گاه بسیار دری را کوبیدی بروی تو باز شود.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَقْبَلُ ٱللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دُعَاءَ قَلْبٍ لاَهٍ وَ كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ يَقُولُ إِذَا دَعَا أَحَدُكُمْ لِلْمَيِّتِ فَلاَ يَدْعُو لَهُ وَ قَلْبُهُ لاَهٍ عَنْهُ وَ لَكِنْ لِيَجْتَهِدْ لَهُ فِي ٱلدُّعَاءِ. (الکافی ج۲ ص۴۷۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند دعای دل غافل و بی‌حضور را نمی‌پذیرد. هر گاه یکی از شما برای مرده‌ای دعا میکند، در حالی که دلش از او غافل است دعا نکند. سعی کنید دعا را با حضور قلب بجا آورید.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): اِغْتَنِمُوا الدُّعَاءَ عِنْدَ أَرْبَعٍ عِنْدَ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ وَ عِنْدَ الْأَذَانِ وَ عِنْدَ نُزُولِ الْغَيْثِ وَ عِنْدَ الْتِقَاءِ الصَّفَّيْنِ لِلشَّهَادَةِ. (الکافی ج۲ ص۴۷۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: دعا را در چهار جا غنیمت شمارید: موقع قرائت قرآن، موقع شنیدن أذان، وقت باران، و نزد برخورد کردن دو صف (از مؤمنین و کفار) برای قتال.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ ذَكَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِي السِّرِّ فَقَدْ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً. (الکافی ج۲ ص۵۰۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که در سرّ وجودش ذکر خدا بگوید، اهل ذکر کثیر است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلتَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَأُ الْمِيزَانَ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ يَمْلَأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ. (الکافی ج۲ ص۵۰۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: تسبیح گفتن نیمی از میزان اعمال است و حمد کردن بقیهٔ آن را پر می‌کند، و تکبیر، مسیرِ تا آسمان را هموار می‌کند.

كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِذَا أَمْسَى يَقُولُ مَرْحَباً بِاللَّيْلِ الْجَدِيدِ وَ الْكَاتِبِ الشَّهِيدِ اُكْتُبَا عَلَى اِسْمِ اللَّهِ ثُمَّ يَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ. (الکافی ج۲ ص۵۲۳)

علی علیه السلام وقتی شب می‌شد، میفرمود: مرحبا باین شب تازه و نویسندهٔ گواه، بنویسید برای من بنام خدا، سپس زیاد یاد خدا می‌کرد.

كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الِاحْتِلَامِ وَ مِنْ سُوءِ الْأَحْلَامِ وَ أَنْ يَلْعَبَ بِيَ الشَّيْطَانُ فِي الْيَقَظَةِ وَ الْمَنَامِ. (الکافی ج۲ ص۵۳۶)

حضرت صادق علیه السّلام فرمود: امیر المؤمنین علیه السلام موقع خواب می‌فرمود: خدایا پناه بر تو از احتلام و خواب بد و اینکه شیطان در خواب یا بیداری با من بازی کند!

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا لَقِيتَ السَّبُعَ فَقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ دَانِيَالَ وَ الْجُبِّ مِنْ شَرِّ كُلِّ أَسَدٍ مُسْتَأْسِدٍ. (الکافی ج۲ ص۵۷۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: چون به درنده‌ای برخوردی بگو: خدای دانیال و آن چاه! به تو پناه می‌آورم از شر هر درنده‌ای.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلْبَيْتُ الَّذِي يُقْرَأُ فِيهِ الْقُرْآنُ وَ يُذْكَرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ تَكْثُرُ بَرَكَتُهُ وَ تَحْضُرُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ تَهْجُرُهُ الشَّيَاطِينُ وَ يُضِيءُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا تُضِيءُ الْكَوَاكِبُ لِأَهْلِ الْأَرْضِ وَ إِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي لَا يُقْرَأُ فِيهِ الْقُرْآنُ وَ لَا يُذْكَرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ تَقِلُّ بَرَكَتُهُ وَ تَهْجُرُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ تَحْضُرُهُ الشَّيَاطِينُ (الکافی ج۲ ص۶۱۰)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خانه‌ای که در آن قرآن خوانده شود و ذکر خدا در آن بشود، برکتش بسیار گردد و فرشتگان در آن بیایند و شیاطین از آن دور شوند و برای اهل آسمان می‌درخشد چنانچه ستارگان برای اهل زمین می‌درخشند. و خانه‌ای که در آن قرآن خوانده نشود و ذکر خدا در آن نشود برکتش کم شود و فرشتگان از آن دور شوند و شیاطین در آن حاضر گردند.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ عَلَيْكَ أَنْ تَصْحَبَ ذَا الْعَقْلِ وَ إِنْ لَمْ تَحْمَدْ كَرَمَهُ وَ لَكِنِ انْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ احْتَرِسْ مِنْ سَيِّئِ أَخْلَاقِهِ وَ لاَ تَدَعَنَّ صُحْبَةَ الْكَرِيمِ وَ إِنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ لَكِنِ انْتَفِعْ بِكَرَمِهِ بِعَقْلِكَ وَ افْرُرْ كُلَّ الْفِرَارِ مِنَ اللَّئِيمِ الْأَحْمَقِ. (الکافی ج۲ ص۶۳۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: با خردمند همنشین شو اگر چه کرم او را نپسندی؛ لااقل از خردش منتفع میشوی. اما مراقب باش از اخلاق بدش رنگ نگیری. همچنین همنشینی با کریم را از دست مده، حتی اگر خردی ندارد که از آن سود بری، لااقل از کرم او سود می‌بری. و زنهار بگریز از هم‌نشینی با شخصی که نه کرم دارد و نه عقل یعنی لئیم است و احمق.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): أُنْظُرُوا مَنْ تُحَادِثُونَ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَحَدٍ يَنْزِلُ بِهِ الْمَوْتُ إِلاَّ مُثِّلَ لَهُ أَصْحَابُهُ إِلَى اللَّهِ إِنْ كَانُوا خِيَاراً فَخِيَاراً وَ إِنْ كَانُوا شِرَاراً فَشِرَاراً وَ لَيْسَ أَحَدٌ يَمُوتُ إِلاَّ تَمَثَّلْتُ لَهُ عِنْدَ مَوْتِهِ. (الکافی ج۲ ص۶۳۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بنگرید که با چه کسی هم‌صحبت می‌شوید زیرا مرگ بر کسی فرود نیاید جز آنکه در پیشگاه خداوند یارانش در برابر او مجسم شوند؛ اگر خوب باشند به نظر خوب آیند و اگر بد باشند بد و هیچکس نیست که بمیرد و هنگام مرگش برایش این تمثّل رخ ندهد.

دَخَلَ رَجُلَانِ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَأَلْقَى لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وِسَادَةً فَقَعَدَ عَلَيْهَا أَحَدُهُمَا وَ أَبَى الآخَرُ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ اُقْعُدْ عَلَيْهَا فَإِنَّهُ لاَ يَأْبَى الْكَرَامَةَ إِلاَّ حِمَارٌ. (الکافی ج۲ ص۶۵۹)

دو مرد خدمت امیر المؤمنین علیه السّلام رسیدند و برای هر کدام تشکی انداخت. یکی از آنها روی آن نشست و دیگری خودداری کرد. امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: روی آن بنشین زیرا از پذیرفتن احترام خودداری نکند جز الاغ!

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): سُوقُ الْمُسْلِمِينَ كَمَسْجِدِهِمْ فَمَنْ سَبَقَ إِلَى مَكَانٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ إِلَى اللَّيْلِ قَالَ وَ كَانَ لاَ يَأْخُذُ عَلَى بُيُوتِ السُّوقِ كِرَاءً (الکافی ج۲ ص۶۶۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بازار مسلمانان مانند مسجد آنهاست. هرکس پیشی گرفت و در جائی نشست به آن سزاوارتر است.

ضمناً آن حضرت از دکان‌های بازار کرایه نمی‌گرفت.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ : أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ صَاحَبَ رَجُلاً ذِمِّيّاً فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ أَيْنَ تُرِيدُ يَا عَبْدَ اللَّهِ فَقَالَ أُرِيدُ الْكُوفَةَ فَلَمَّا عَدَلَ الطَّرِيقُ بِالذِّمِّيِّ عَدَلَ مَعَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ أَ لَسْتَ زَعَمْتَ أَنَّكَ تُرِيدُ الْكُوفَةَ فَقَالَ لَهُ بَلَى فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ فَقَدْ تَرَكْتَ الطَّرِيقَ فَقَالَ لَهُ قَدْ عَلِمْتُ قَالَ فَلِمَ عَدَلْتَ مَعِي وَ قَدْ عَلِمْتَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ هَذَا مِنْ تَمَامِ حُسْنِ الصُّحْبَةِ أَنْ يُشَيِّعَ الرَّجُلُ صَاحِبَهُ هُنَيْئَةً إِذَا فَارَقَهُ وَ كَذَلِكَ أَمَرَنَا نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ هَكَذَا قَالَ قَالَ نَعَمْ قَالَ الذِّمِّيُّ لاَ جَرَمَ أَنَّمَا تَبِعَهُ مَنْ تَبِعَهُ لِأَفْعَالِهِ الْكَرِيمَةِ فَأَنَا أُشْهِدُكَ أَنِّي عَلَى دِينِكَ وَ رَجَعَ الذِّمِّيُّ مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَلَمَّا عَرَفَهُ أَسْلَمَ (الکافی ج۲ ص۶۷۰)

امام صادق علیه السّلام از پدرانش حدیث می‌کند که امیر المؤمنین علیه السّلام با یک ذمّی هم‌سفر شد و آن ذمّی به وی گفت: ای بندهٔ خدا به کجا می‌روی؟ در پاسخ او گفت: به کوفه. و چون ذمّی به راه دیگری رفت امیر المؤمنین هم او را همراهی کرد. در نتیجه آن ذمّی گفت: راه کوفه را رها کردی؟ فرمود: نه. گفت: پس چرا با اینکه می‌دانی به راه من آمدی؟ امیر المؤمنین(ع) در پاسخش گفت: این از کمال حسن صحبت است که مردی رفیق راه خود را هنگام جدائی چند گامی بدرقه کند؛ پیامبر ما به ماها چنین دستور داده است. ذمّی به او گفت: مطلب این است؟ فرمود: آری. آن ذمّی گفت: البته هرکس از آن حضرت پیروی کرده به خاطر بزرگواری‌های او بوده است. من تو را گواه می‌گیرم که بر کیش توام و آن ذمّی با امیر المؤمنین علیه السّلام برگشت و چون او را شناخت اسلام آورد.

أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: إِنَّ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَنَّ الْهِرَّ سَبُعٌ فَلَا بَأْسَ بِسُؤْرِهِ وَ إِنِّي لَأَسْتَحْيِي مِنَ اللَّهِ أَنْ أَدَعَ طَعَاماً لِأَنَّ هِرّاً أَكَلَ مِنْهُ. (الکافی ج۳ ص۹)

امام صادق علیه السّلام فرمود: در کتاب علی علیه السّلام آمده: گربه گرچه از حیوانات درنده به شمار می‌رود؛ ولی پس‌خوردهٔ او اشکالی ندارد و من از خدا شرم دارم که از غذایی که گربه از آن خورده، نخورم.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: إِنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلَامُ لَمْ يَرَ بَأْساً أَنْ يَغْسِلَ الْجُنُبُ رَأْسَهُ غُدْوَةً وَ يَغْسِلَ سَائِرَ جَسَدِهِ عِنْدَ الصَّلَاةِ. (الکافی ج۳ ص۴۴)

امام صادق علیه السّلام فرمود: حضرت امیر علیه السّلام ایراد نمی‌گرفت که جنب سر خود را در آغاز روز، و بدنش را هنگام نماز بشوید.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: نَهَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَنْ يَتَيَمَّمَ الرَّجُلُ بِتُرَابٍ مِنْ أَثَرِ الطَّرِيقِ. (الکافی ج۳ ص۶۲)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام از این‌که مرد با خاک موجود در جاده تیمّم کند، نهی فرمود.

عن الصادق(ع): لَنْ تَمُوتَ نَفْسٌ مُؤْمِنَةٌ أَبَداً حَتَّى تَرَا محمداً و علیاً. و إِذَا نَظَرَ إِلَيْهِمَا الْمُؤْمِنُ لا يَرْجِعُ إِلَى الدُّنْيَا بل يَمْضِي أَمَامَهُ. يَدْخُلَانِ عَلَى الْمُؤْمِنِ فَيَجْلِسُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عِنْدَ رَأْسِهِ وَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَيُكِبُّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي خَيْرٌ لَكَ مِمَّا تَرَكْتَ مِنَ الدُّنْيَا ثُمَّ يَنْهَضُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَيَقُومُ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ حَتَّى يُكِبَّ عَلَيْهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الَّذِي كُنْتَ تُحِبُّهُ أَمَا لَأَنْفَعَنَّكَ. ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ كٰانُوا يَتَّقُونَ. لَهُمُ الْبُشْرىٰ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ فِي الْآخِرَةِ لاٰ تَبْدِيلَ لِكَلِمٰاتِ اللّٰهِ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ». (الکافی ج۳ ص۱۲۸)

امام صادق(ع) فرمود: هیچ مؤمنی نمی‌میرد، مگر آنکه محمد و علی را می‌بیند. و هرگاه چنین دید دیگر دوباره به دنیا باز نمی‌گردد و به جلو پیش خواهد رفت. هر دو با هم نزد مؤمن می‌آیند. رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله در کنار سر و علی علیه السّلام در کنار پای او خواهند نشست. رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله رو به او می‌کند و می‌فرماید: ای ولیّ خدا! بشارت باد بر تو! من رسول خدایم. من از آن‌چه که از دنیا ترک کرده‌ای، برای تو بهترم. سپس رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله برمی‌خیزد و علی علیه السّلام به پاخاسته و رو به او می‌کند و می‌فرماید: ای ولیّ خدا! بشارت باد بر تو. من علی بن ابی طالبم، آن کسی که او را دوست می‌داشتی. آگاه باش که به تو سود خواهم رساند. سپس امام صادق علیه السّلام فرمود: این حقیقت در کتاب خدای متعال مذکور است: آن کسانی که ایمان آورده و پرهیزگار شدند، برای آن‌ها بشارت باد در زندگی دنیا و جهان آخرت و کلمات خداوند را تغییری نیست، و این همان رستگاری بزرگ است(یونس: ۶۴).

عن الصادق(ع): وَ اللَّهِ يُقْبَلُ وَ لَكُمْ وَ اللَّهِ يُغْفَرُ إِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَ أَحَدِكُمْ وَ بَيْنَ أَنْ يَغْتَبِطَ وَ يَرَى السُّرُورَ وَ قُرَّةَ الْعَيْنِ إِلاَّ أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى حَلْقِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ إِذَا كَانَ ذَلِكَ وَ اُحْتُضِرَ حَضَرَهُ مَلَكُ الموت فَيَدْنُو مِنْهُ فَيَقُولُ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَخَذْتَ فَكَاكَ رَقَبَتِكَ أَخَذْتَ أَمَانَ بَرَاءَتِكَ تَمَسَّكْتَ بِالْعِصْمَةِ الْكُبْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا؟ قَالَ فَيُوَفِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَيَقُولُ نَعَمْ فَيَقُولُ وَ مَا ذَلِكَ؟ فَيَقُولُ وَلَايَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَيَقُولُ صَدَقْتَ أَمَّا الَّذِي كُنْتَ تَحْذَرُهُ فَقَدْ آمَنَكَ اللَّهُ مِنْهُ وَ أَمَّا الَّذِي كُنْتَ تَرْجُوهُ فَقَدْ أَدْرَكْتَهُ أَبْشِرْ. (الکافی ج۳ ص۱۳۱)

امام صادق(ع) فرمود: به خدا سوگند! اعمال شما شیعیان پذیرفته می شود و به خدا سوگند! شما مغفورید و به خدا سوگند! فاصله‌ای میان شما و رسیدن به آرزویش و دیدن سرور و روشن شدن چشمش نیست مگر آن‌که جان او به این جا برسد(و با دست مبارکش به گلویش اشاره فرمود).

سپس فرمود: چون چنین شود و شخص در حال احتضار باشد، ملک‌الموت را می‌بیند و ملک‌الموت از او می‌پرسد: ای بندهٔ خدا! آیا برات آزادی خود را گرفتی؟ آیا امان‌نامهٔ برائت خود را از آتش گرفتی؟ آیا در زندگی دنیا به عصمت کبری چنگ زدی؟ در این حال خداوند به او توفیق داده و بر سخن گفتن توانایش می‌کند و شخص در آن حال می‌گوید: آری! ملک الموت می‌گوید: آن وسیله چیست؟ محتضر می‌گوید: ولایت علی بن ابی طالب علیهما السّلام. ملک الموت می‌گوید: راست گفتی. آن‌چه را که از آن می‌ترسیدی خداوند تو را از آن ایمن ساخت و آن‌چه را که به آن امید داشتی، دریافتی، بشارت باد تو را!

عَنْ عَبَايَةَ الْأَسَدِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلَامُ يَقُولُ وَ اللَّهِ لاَ يُبْغِضُنِي عَبْدٌ أَبَداً يَمُوتُ عَلَى بُغْضِي إِلاَّ رَآنِي عِنْدَ مَوْتِهِ حَيْثُ يَكْرَهُ وَ لاَ يُحِبُّنِي عَبْدٌ أَبَداً فَيَمُوتُ عَلَى حُبِّي إِلاَّ رَآنِي عِنْدَ مَوْتِهِ حَيْثُ يُحِبُّ. (الکافی ج۳ ص۱۳۲)

اسدی نقل می‌کند از علی علیه السّلام که آن حضرت فرمود: به خدا سوگند! هرگز بنده‌ای مرا دشمن نمی‌دارد که بر دشمنی من بمیرد، مگر آن‌که هنگام مرگش مرا ببیند و بر او ناخوش آید و هرگز بنده‌ای مرا دوست نمی‌دارد که بر دوستی من بمیرد، مگر آن که هنگام مرگش آن‌گونه مرا ببیند که دوست می‌دارد.

مُحَمَّدِ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ جُعِلْتُ فِدَاكَ حَدِيثٌ سَمِعْتُهُ مِنْ بَعْضِ شِيعَتِكَ وَ مَوَالِيكَ يَرْوِيهِ عَنْ أَبِيكَ قَالَ وَ مَا هُوَ قُلْتُ زَعَمُوا أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ أَغْبَطُ مَا يَكُونُ اِمْرُؤٌ بِمَا نَحْنُ عَلَيْهِ إِذَا كَانَتِ النَّفْسُ فِي هَذِهِ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا كَانَ ذَلِكَ أَتَاهُ نَبِيُّ اللَّهِ وَ أَتَاهُ عَلِيٌّ وَ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ وَ أَتَاهُ مَلَكُ الْمَوْتِ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ فَيَقُولُ ذَلِكَ الْمَلَكُ لِعَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَا عَلِيُّ إِنَّ فُلَاناً كَانَ مُوَالِياً لَكَ وَ لِأَهْلِ بَيْتِكَ؟ فَيَقُولُ نَعَمْ كَانَ يَتَوَلاَّنَا وَ يَتَبَرَّأُ مِنْ عَدُوِّنَا فَيَقُولُ ذَلِكَ نَبِيُّ اللَّهِ لِجَبْرَئِيلَ فَيَرْفَعُ ذَلِكَ جَبْرَئِيلُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. (الکافی ج۳ ص۱۳۴)

محمّد بن حنظله گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض کردم: قربانت گردم! حدیثی از بعضی از شیعیان و دوستان شما شنیده‌ام که از پدر شما روایت می‌نماید. فرمود: آن چیست؟ گفتم: گمان می‌کنند که آن حضرت فرموده است: چون جان انسانی به گلویش برسد، چیزی که بیشتر از هر چیز بر آن غبطه می‌خورد، عقیدهٔ ما شیعیان است. فرمود: آری، چنین است. هرگاه چنین شود، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، علی علیه السّلام، جبرئیل و ملک‌الموت علیهما السّلام به نزد او می‌آیند. آن فرشته به علی علیه السّلام می‌گوید: ای علی! فلانی از دوستان شما و اهل بیت شما بوده است؟

آن حضرت می‌فرماید: آری، ما را دوست می‌داشت و از دشمنان ما بیزاری می‌جست. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نیز به جبرئیل چنین می‌فرماید و جبرئیل نیز این سخن را به سوی خداوند متعال بالا می‌برد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ : مُرُوا أَهَالِيَكُمْ بِالْقَوْلِ الْحَسَنِ عِنْدَ مَوْتَاكُمْ فَإِنَّ فَاطِمَةَ سَلَامُ اللَّهُ عَلَيْهَا لَمَّا قُبِضَ أَبُوهَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَسْعَدَتْهَا بَنَاتُ هَاشِمٍ فَقَالَتِ اُتْرُكْنَ التَّعْدَادَ وَ عَلَيْكُنَّ بِالدُّعَاءِ. (الکافی ج۳ ص۲۱۷)

امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: به همه دستور دهید که با گفتار نیکو از مردگان خود یاد کنند. به هنگام رحلت رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله دختران هاشمی برای سوگواری نزد زهرا علیها السّلام آمدند. آن حضرت فرمود: شمردن مفاخر مردگان خود را ترک کنید و بر شما باد دعا کردن راجع به آنها.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ عَزَّى الثَّكْلَى أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّ عَرْشِهِ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ. (الکافی ج۳ ص۲۲۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر کس فرزند از دست‌داده‌ای را دلداری دهد، خداوند او را در روزی که جز پناه او هیچ پناهی نیست در سایهٔ عرش خود پناه دهد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): زُورُوا مَوْتَاكُمْ فَإِنَّهُمْ يَفْرَحُونَ بِزِيَارَتِكُمْ وَ لْيَطْلُبْ أَحَدُكُمْ حَاجَتَهُ عِنْدَ قَبْرِ أَبِيهِ وَ عِنْدَ قَبْرِ أُمِّهِ بِمَا يَدْعُو لَهُمَا.(الکافی ج۳ ص۲۲۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: مردگان خود را زیارت کنید، زیرا آن‌ها به زیارت شما خوشحال می‌شوند و هر کدام از شما در کنار قبر پدر، یا مادر خود همزمان با دعایی که بر ایشان می‌کند، حاجت خود را نیز بخواهد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَمُوتُ فِي بُقْعَةٍ مِنْ بِقَاعِ الْأَرْضِ إِلاَّ قِيلَ لِرُوحِهِ اِلْحَقِي بِوَادِي السَّلَامِ وَ إِنَّهَا لَبُقْعَةٌ مِنْ جَنَّةِ عَدْنٍ. (الکافی ج۳ ص۲۴۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر مؤمنی که در جایی از زمین بمیرد به روح او گفته می‌شود: به وادی السلام ملحق شو! به راستی که این‌جا، قطعه‌ای از بهشت است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ يَسْجُدُ الرَّجُلُ عَلَى شَيْءٍ لَيْسَ عَلَيْهِ سَائِرُ جَسَدِهِ. (الکافی ج۳ ص۳۳۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: انسان نباید بر چیزی سجده کند که باقی بدنش بر آن نباشد.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ : إِذَا قُمْتَ مِنَ الرَّكْعَةِ فَاعْتَمِدْ عَلَى كَفَّيْكَ وَ قُلْ بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ أَقُومُ وَ أَقْعُدُ فَإِنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلَامُ كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ. (الکافی ج۳ ص۳۳۸)

امام صادق علیه السّلام فرمود: هرگاه از رکعتی که تمام شده برخاستی به دو کف دست خود تکیه کن و برخیز و بگو: «بحول اللّه و قوته أقوم و أقعد»، زیرا علی علیه السّلام این‌چنین می‌کرد.

جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي قَدْ حُرِمْتُ الصَّلَاةَ بِاللَّيْلِ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَنْتَ رَجُلٌ قَدْ قَيَّدَتْكَ ذُنُوبُكَ. (الکافی ج۳ ص۴۵۰)

شخصی خدمت امیر مؤمنان(ع) آمد و عرض کرد: ای امیر مؤمنان! من از نماز شب محروم شده‌ام. علی علیه السّلام فرمود: گناهانت تو را به بند کشیده‌اند.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ صَلَّى لَيْلَةَ صِفِّينَ وَ هِيَ لَيْلَةُ الْهَرِيرِ لَمْ تَكُنْ صَلَاتُهُمُ الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ وَ الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءُ عِنْدَ وَقْتِ كُلِّ صَلَاةٍ إِلاَّ التَّكْبِيرَ وَ التَّهْلِيلَ وَ التَّسْبِيحَ وَ التَّحْمِيدَ وَ الدُّعَاءَ فَكَانَتْ تِلْكَ صَلَاتَهُمْ لَمْ يَأْمُرْهُمْ بِإِعَادَةِ الصَّلَاةِ. (الکافی ج۳ ص۴۵۷)

امام باقر(ع) فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام و اصحابش در جنگ صفّین - در شب هریر - نماز ظهر، عصر، مغرب و عشایشان تکبیر، تهلیل، تسبیح، حمد و دعا بود و همین، نماز آنان بود و آن حضرت به سپاهیانش امر نفرمود که بعد از پایان جنگ، نماز خود را اعاده کنند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِذَا هَالَهُ شَيْءٌ فَزِعَ إِلَى الصَّلَاةِ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الْآيَةَ: «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ». (الکافی ج۳ ص۴۸۰)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام همواره و هرگاه چیزی او را می‌ترسانید، به نماز روی می‌آورد. سپس این آیه را تلاوت می‌فرمود: وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ هُوَ فِي مَسْجِدِ الْكُوفَةِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَرَدْتُ الْمَسْجِدَ الْأَقْصَى فَأَرَدْتُ أَنْ أُسَلِّمَ عَلَيْكَ وَ أُوَدِّعَكَ فَقَالَ لَهُ وَ أَيَّ شَيْءٍ أَرَدْتَ بِذَلِكَ فَقَالَ الْفَضْلَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ فَبِعْ رَاحِلَتَكَ وَ كُلْ زَادَكَ وَ صَلِّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَإِنَّ الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ فِيهِ حَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ وَ النَّافِلَةَ عُمْرَةٌ مَبْرُورَةٌ وَ الْبَرَكَةَ فِيهِ. (الکافی ج۳ ص۴۹۱)

امام صادق علیه السّلام فرمود: مردی خدمت امیر مؤمنان علی صلوات اللّه علیه آمد، آن حضرت در مسجد کوفه بود، عرض کرد: السّلام عليك يا امير المؤمنين و رحمة اللّه و بركاته.

حضرتش پاسخ فرمود. مرد عرض کرد: قربانت گردم! می‌خواستم به مسجد اقصی بروم، آمدم بر شما سلامی کرده و خداحافظی کنم.

حضرتش به او فرمود: برای چه به آن‌جا می‌روی؟

عرض کرد: فدایت گردم! به خاطر فضیلت آن.

فرمود: مرکب خود را بفروش، توشۀ خود را بخور و در این مسجد کوفه نماز بخوان، زیرا نماز واجب در آن برابر یک حجّ پذیرفته شده و نماز نافله برابر یک عمره قبول شده است و برکت همینجاست.

عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَقُولُ: بَعَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ مُصَدِّقاً مِنَ الْكُوفَةِ إِلَى بَادِيَتِهَا فَقَالَ لَهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ انْطَلِقْ وَ عَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَ لاَ تُؤْثِرَنَّ دُنْيَاكَ عَلَى آخِرَتِكَ وَ كُنْ حَافِظاً لِمَا ائْتَمَنْتُكَ عَلَيْهِ رَاعِياً لِحَقِّ اللَّهِ فِيهِ حَتَّى تَأْتِيَ نَادِيَ بَنِي فُلاَنٍ فَإِذَا قَدِمْتَ فَانْزِلْ بِمَائِهِمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ تُخَالِطَ أَبْيَاتَهُمْ ثُمَّ امْضِ إِلَيْهِمْ بِسَكِينَةٍ وَ وَقَارٍ حَتَّى تَقُومَ بَيْنَهُمْ وَ تُسَلِّمَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قُلْ لَهُمْ يَا عِبَادَ اللَّهِ أَرْسَلَنِي إِلَيْكُمْ وَلِيُّ اللَّهِ لِآخُذَ مِنْكُمْ حَقَّ اللَّهِ فِي أَمْوَالِكُمْ فَهَلْ لِلَّهِ فِي أَمْوَالِكُمْ مِنْ حَقٍّ فَتُؤَدُّونَ إِلَى وَلِيِّهِ فَإِنْ قَالَ لَكَ قَائِلٌ لاَ فَلاَ تُرَاجِعْهُ وَ إِنْ أَنْعَمَ لَكَ مِنْهُمْ مُنْعِمٌ فَانْطَلِقْ مَعَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ تُخِيفَهُ أَوْ تَعِدَهُ إِلاَّ خَيْراً فَإِذَا أَتَيْتَ مَالَهُ فَلاَ تَدْخُلْهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَإِنَّ أَكْثَرَهُ لَهُ فَقُلْ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَ تَأْذَنُ لِي فِي دُخُولِ مَالِكَ فَإِنْ أَذِنَ لَكَ فَلاَ تَدْخُلْهُ دُخُولَ مُتَسَلِّطٍ عَلَيْهِ فِيهِ وَ لاَ عُنْفٍ بِهِ فَاصْدَعِ الْمَالَ صَدْعَيْنِ ثُمَّ خَيِّرْهُ أَيَّ الصَّدْعَيْنِ شَاءَ فَأَيُّهُمَا اخْتَارَ فَلاَ تَعْرِضْ لَهُ ثُمَّ اصْدَعِ الْبَاقِيَ صَدْعَيْنِ ثُمَّ خَيِّرْهُ فَأَيُّهُمَا اخْتَارَ فَلاَ تَعْرِضْ لَهُ وَ لاَ تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يَبْقَى مَا فِيهِ وَفَاءٌ لِحَقِّ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مِنْ مَالِهِ فَإِذَا بَقِيَ ذَلِكَ فَاقْبِضْ حَقَّ اللَّهِ مِنْهُ وَ إِنِ اسْتَقَالَكَ فَأَقِلْهُ ثُمَّ اخْلِطْهَا وَ اصْنَعْ مِثْلَ الَّذِي صَنَعْتَ أَوَّلاً حَتَّى تَأْخُذَ حَقَّ اللَّهِ فِي مَالِهِ فَإِذَا قَبَضْتَهُ فَلاَ تُوَكِّلْ بِهِ إِلاَّ نَاصِحاً شَفِيقاً أَمِيناً حَفِيظاً غَيْرَ مُعْنِفٍ لِشَيْءٍ مِنْهَا ثُمَّ احْدُرْ كُلَّ مَا اجْتَمَعَ عِنْدَكَ مِنْ كُلِّ نَادٍ إِلَيْنَا نُصَيِّرْهُ حَيْثُ أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا انْحَدَرَ بِهَا رَسُولُكَ فَأَوْعِزْ إِلَيْهِ أَنْ لاَ يَحُولَ بَيْنَ نَاقَةٍ وَ بَيْنَ فَصِيلِهَا وَ لاَ يُفَرِّقَ بَيْنَهُمَا وَ لاَ يَمْصُرَنَّ لَبَنَهَا فَيَضُرَّ ذَلِكَ بِفَصِيلِهَا وَ لاَ يَجْهَدَ بِهَا رُكُوباً وَ لْيَعْدِلْ بَيْنَهُنَّ فِي ذَلِكَ وَ لْيُورِدْهُنَّ كُلَّ مَاءٍ يَمُرُّ بِهِ وَ لاَ يَعْدِلْ بِهِنَّ عَنْ نَبْتِ الْأَرْضِ إِلَى جَوَادِّ الطَّرِيقِ فِي السَّاعَةِ الَّتِي فِيهَا تُرِيحُ وَ تَغْبُقُ وَ لْيَرْفُقْ بِهِنَّ جُهْدَهُ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِإِذْنِ اللَّهِ سِحَاحاً سِمَاناً غَيْرَ مُتْعَبَاتٍ وَ لاَ مُجْهَدَاتٍ فَيُقَسَّمْنَ بِإِذْنِ اللَّهِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَلَى أَوْلِيَاءِ اللَّهِ فَإِنَّ ذَلِكَ أَعْظَمُ لِأَجْرِكَ وَ أَقْرَبُ لِرُشْدِكَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهَا وَ إِلَيْكَ وَ إِلَى جُهْدِكَ وَ نَصِيحَتِكَ لِمَنْ بَعَثَكَ وَ بُعِثْتَ فِي حَاجَتِهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ مَا يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَى وَلِيٍّ لَهُ يَجْهَدُ نَفْسَهُ بِالطَّاعَةِ وَ النَّصِيحَةِ لَهُ وَ لِإِمَامِهِ إِلاَّ كَانَ مَعَنَا فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى قَالَ ثُمَّ بَكَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ ثُمَّ قَالَ يَا بُرَيْدُ لاَ وَ اللَّهِ مَا بَقِيَتْ لِلَّهِ حُرْمَةٌ إِلاَّ انْتُهِكَتْ وَ لاَ عُمِلَ بِكِتَابِ اللَّهِ وَ لاَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ فِي هَذَا الْعَالَمِ وَ لاَ أُقِيمَ فِي هَذَا الْخَلْقِ حَدٌّ مُنْذُ قَبَضَ اللَّهُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ سَلاَمُهُ عَلَيْهِ وَ لاَ عُمِلَ بِشَيْءٍ مِنَ الْحَقِّ إِلَى يَوْمِ النَّاسِ هَذَا ثُمَّ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لاَ تَذْهَبُ الْأَيَّامُ وَ اللَّيَالِي حَتَّى يُحْيِيَ اللَّهُ الْمَوْتَى وَ يُمِيتَ الْأَحْيَاءَ وَ يَرُدَّ اللَّهُ الْحَقَّ إِلَى أَهْلِهِ وَ يُقِيمَ دِينَهُ الَّذِي ارْتَضَاهُ لِنَفْسِهِ وَ نَبِيِّهِ فَأَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا فَوَ اللَّهِ مَا الْحَقُّ إِلاَّ فِي أَيْدِيكُمْ. (الکافی ج۳ ص۵۳۶)

برید بن معاویه گوید: از امام صادق علیه السّلام شنیدم که می‌فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام مأمور زکاتی را از کوفه به بادیه‌ها و روستاهای اطراف کوفه گسیل داشت و به او فرمود: ای بنده خدا! حرکت کن و بر تو باد به تقوای الهی، خدایی که یکتاست و شریکی برای او نیست، و دنیای خود را به جهان آخرت ترجیح مده و آن چیزی را که تو را امین به آن قرار دادم، محافظت کن و نگاهبان باش. و حق خداوند را در آن رعایت بنما، تا به قبیلهٔ فلانی برسی، وقتی که به آن‌ها رسیدی در کنار چاه و آبگیری آن‌ها فرود آی، بدون این‌که در میان خانه‌های آن‌ها گشت بزنی. آن‌گاه با آرامش و وقار به سوی آن‌ها رو، تا در میان آن‌ها قرار بگیری، به آن‌ها سلام کن. آن‌گاه به آن‌ها بگو: ای بندگان خدا! دوست و ولی خداوند مرا به سوی شما گسیل داشته تا حق خداوند در دارایی‌هایتان را از شما اخذ کنم، آیا در اموال شما حقّی از خداوند هست تا آن را به ولیّ او بپردازید و ادا کنید؟

اگر کسی از آن‌ها گفت: نه، دوباره سخن خود را برای او تکرار مکن (و منصرف شو)، و اگر کسی از آن‌ها پاسخ داد: آری، پس با او برو، بی‌آن‌که او را بترسانی یا او را جز به خیر وعده دهی.

هنگامی که به اموال و دارایی او وارد شدی به آن‌ها دست مزن مگر به اذن و اجازهٔ او، زیرا بیشتر آن مال، برای اوست. به او بگو: ای بندهٔ خدا! آیا اجازه می‌دهی که به دارایی تو دست بزنم؟

اگر به تو اجازه داد، مانند انسانی که به او سلطه و قدرت دارد، وارد مشو، و با عنف و زور به او وارد مشو، پس مال او را به دو قسمت تقسیم کن، آن‌گاه به او اختیار بده که هر کدام از دو بخش را که خواست برگزیند و بردارد، و باقی مال را نیز دو قسم کن و دوباره اختیار را به او بده، پس هربخش را که او برداشت متعرّض او مشو، و همین کار را ادامه بده تا آن‌جا که از مال او آن‌چه که در آن وفای به عهد حق الهی است (زکات دارد) بماند.

هنگامی که آن مقدار ماند، حق خداوند را از آن بردار و اگر خواست چیزی را از تو پس بگیرد، به او بازگردان، آن اموال و زکات را که از او گرفتی باهم درآمیز و همان کاری را که در بار اوّل انجام دادی، انجام بده (یعنی دوباره اموالش را به دو قسمت تقسیم کن..) تا حق خداوند را که در مال اوست بگیری.

پس وقتی گرفتی، کسی را بر آن وکیل قرار مده، مگر انسان خیرخواه، دلسوز، امین و نگاهبان را که به چیزی از آن دست‌درازی نکند و آن را از بین نبرد.

سپس اموال را از هرمکانی که نزد تو جمع شده است، به سوی ما بفرست تا ما نیز آن را به آن‌جایی که خداوند عزّ و جلّ امر فرموده بفرستیم.

و به فرستاده‌ات سفارش کن که بین بچه شتر و مادرش جدایی نیفکند و شیر ماده شتر را بیش از حد نگیرد که به بچه شتر شیرخوار ضرر برسد. و زیادی به آن‌ها بار ننهد و در این کار عدالت را بین آن‌ها رعایت کند و از هر آبگاهی که گذشتند آب را به آن‌ها عرضه کند (تا آب بیاشامند). و در ساعاتی که در آن استراحت می‌شود، از چریدن آن‌ها و استفاده آن‌ها از گیاهان زمین جلوگیری نشود، به این صورت که آن‌ها را به میان راه و شاهراه بیاورند که گیاهی ندارد.

و تا آنجا که می‌تواند با آن حیوان‌ها به مدارا رفتار کند تا این‌که چاق و فربه به ما برسند، نه خسته و کوفته. تا این‌که به اذن پروردگار و به طبق کتاب خداوند و سنت پیامبرش صلّی اللّه علیه و اله بین اولیای خداوند تقسیم شوند. چرا که انجام این سفارش‌ها موجب زیاد شدن اجر و پاداش تو خواهد شد و به هدایت تو نزدیکتر است، در این صورت خداوند به تو و آن‌ها و به سعی و تلاش که کردی و خیرخواهی تو نسبت به کسی که تو را فرستاد و کسی که برای رفع حاجت او فرستاده شدی، نظر رحمت خواهد نمود. چرا که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله فرمود:

خداوند به دوستش که با اطاعت و خیرخواهی برای خداوند و امامش، تلاش می‌کند، نگاه رحمت نمی‌کند مگر آن‌که در رفیق اعلا با ما خواهد بود.

برید بن معاویه گوید: سپس امام صادق علیه السّلام گریست، آن‌گاه فرمود: ای برید! نه به خدا! حرمت و حریمی برای خداوند باقی نماند مگر آن‌که شکسته شد و به کتاب خداوند و سنّت پیامبرش در این عالم عمل نشد و حدّی از حدود الهی به این مردم جاری نشد از زمانی که آن امیر مؤمنان علی صلوات اللّه علیه به شهادت رسید. و تا به امروز به حق عمل نشد.

آن‌گاه فرمود: به خدا سوگند! دنیا به پایان نمی‌رسد مگر آن‌که خداوند مردگان را زنده کند و زندگان را بمیراند و خداوند حق را به اهلش بازگرداند و آن آیینی را که مورد رضایت اوست و آن را برای خود و پیامبرش پسندیده، اقامه کند، پس بشارت باد، بشارت باد و بشارت باد شما را، به خدا قسم که حق، همان چیزی است که در دست شماست.

عَنْ رَجُلٍ مِنْ ثَقِيفٍ قَالَ: اسْتَعْمَلَنِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى بَانِقْيَا وَ سَوَادٍ مِنْ سَوَادِ الْكُوفَةِ فَقَالَ لِي وَ النَّاسُ حُضُورٌ انْظُرْ خَرَاجَكَ فَجِدَّ فِيهِ وَ لاَ تَتْرُكْ مِنْهُ دِرْهَماً فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَتَوَجَّهَ إِلَى عَمَلِكَ فَمُرَّ بِي قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ لِي إِنَّ الَّذِي سَمِعْتَ مِنِّي خُدْعَةٌ إِيَّاكَ أَنْ تَضْرِبَ مُسْلِماً أَوْ يَهُودِيّاً أَوْ نَصْرَانِيّاً فِي دِرْهَمِ خَرَاجٍ أَوْ تَبِيعَ دَابَّةَ عَمَلٍ فِي دِرْهَمٍ فَإِنَّمَا أُمِرْنَا أَنْ نَأْخُذَ مِنْهُمُ الْعَفْوَ. (الکافی ج۳ ص۵۴۰)

مردی از ثقیف گوید: علی بن ابی طالب علیهما السّلام مرا مأمور دریافت زکات از منطقه «بانقیا» و باغستان‌های اطراف کوفه نمود و به من در حضور مردم فرمود: خراج (زکات) را خوب زیر نظر بگیر و در دریافت آن جدّیت به خرج بده و درهمی از آن را ترک مکن، و زمانی که خواستی راهی مأموریّت خود شوی به نزد من آی.

راوی گوید: وقتی خدمت حضرتش شرف‌یاب شدم به من فرمود: آن‌چه که از من شنیدی بر سبیل خدعه و تقیّه بود (برای این‌که مردم اهمیّت زکات را بدانند و آن را ادا کنند) پس مبادا برای دریافت درهمی از زکات، مسلمان یا یهودی و یا مسیحی را بزنی و یا این‌که حیوانی را که برای کار در نظر گرفته شده بفروشی (و زکات آن را خارج کنی) ما فقط مأموریم که با گذشت و مهربانی، حد وسط زکات را از آنان بگیریم.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): كَانُوا يَرَوْنَ أَنَّ الصَّدَقَةَ تُدْفَعُ بِهَا عَنِ الرَّجُلِ الظَّلُومِ. (الکافی ج۴ ص۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: راه‌وروش گذشتگان این بود که صدقه را نجات‌دهنده از بسیاری از ستم‌ها می‌دانستند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ بَعَثَ إِلَى رَجُلٍ بِخَمْسَةِ أَوْسَاقٍ مِنْ تَمْرِ الْبُغَيْبِغَةِ وَ كَانَ الرَّجُلُ مِمَّنْ يَرْجُو نَوَافِلَهُ وَ يُؤَمِّلُ نَائِلَهُ وَ رِفْدَهُ وَ كَانَ لاَ يَسْأَلُ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ لاَ غَيْرَهُ شَيْئاً فَقَالَ رَجُلٌ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ اللَّهِ مَا سَأَلَكَ فُلاَنٌ وَ لَقَدْ كَانَ يُجْزِئُهُ مِنَ الْخَمْسَةِ الْأَوْسَاقِ وَسْقٌ وَاحِدٌ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لاَ كَثَّرَ اللَّهُ فِي الْمُؤْمِنِينَ ضَرْبَكَ أُعْطِي أَنَا وَ تَبْخَلُ أَنْتَ لِلَّهِ أَنْتَ إِذَا أَنَا لَمْ أُعْطِ الَّذِي يَرْجُونِي إِلاَّ مِنْ بَعْدِ الْمَسْأَلَةِ ثُمَّ أُعْطِيهِ بَعْدَ الْمَسْأَلَةِ فَلَمْ أُعْطِهِ ثَمَنَ مَا أَخَذْتُ مِنْهُ وَ ذَلِكَ لِأَنِّي عَرَّضْتُهُ أَنْ يَبْذُلَ لِي وَجْهَهُ الَّذِي يُعَفِّرُهُ فِي التُّرَابِ لِرَبِّي وَ رَبِّهِ عِنْدَ تَعَبُّدِهِ لَهُ وَ طَلَبِ حَوَائِجِهِ إِلَيْهِ فَمَنْ فَعَلَ هَذَا بِأَخِيهِ الْمُسْلِمِ وَ قَدْ عَرَفَ أَنَّهُ مَوْضِعٌ لِصِلَتِهِ وَ مَعْرُوفِهِ فَلَمْ يُصَدِّقِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِي دُعَائِهِ لَهُ حَيْثُ يَتَمَنَّى لَهُ الْجَنَّةَ بِلِسَانِهِ وَ يَبْخَلُ عَلَيْهِ بِالْحُطَامِ مِنْ مَالِهِ. (الکافی ج۴ ص۲۲)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیرمؤمنان(ع) برای مردی پنج وسق خرما فرستاد و آن مرد کسی بود که امیدش به فضل خدا و مهمان‌نواز بود و نه از حضرت علی(ع) و نه از غیر آن حضرت هرگز چیزی نمی‌خواست.

مردی که خدمت امیر مؤمنان(ع) نشسته بود، گفت: این مرد چیزی از شما نخواسته و یک وسق خرما برای او کافی بود؛ چرا پنج وسق خرما برایش فرستادید؟

امیر مؤمنان(ع) فرمود: خداوند امثال تو را میان مؤمنان زیاد نکند! من می‌بخشم تو بخل می‌ورزی؟! انصاف بده! اگر من چیزی ندهم به کسی مگر بعد از آنکه درخواست کند، در اینصورت قیمت آن چیزی که از او گرفته‌ام یعنی آبروی او، بیش از چیزی است که به او داده‌ام. آبرویی که برای خدای من و خود، بر خاک می‌نهد، زمانی که خدا را عبادت می‌کند و از او طلب حاجت نماید. هرکه با برادر مؤمنش این‌گونه رفتار کند پس خدای متعال را در دعایش تصدیق نکرده است. زیرا مؤمن هنگام دعای مغفرت، از خداوند برای برادر مسلمانش به زبان آرزوی بهشت می‌کند؛ حال چگونه نسبت به او، مال بی‌ارزش دنیا را بخل بورزد!

عَنِ الْحَارِثِ الْهَمْدَانِيِّ قَالَ: سَامَرْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَرَضَتْ لِي حَاجَةٌ قَالَ فَرَأَيْتَنِي لَهَا أَهْلاً قُلْتُ نَعَمْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ جَزَاكَ اللَّهُ عَنِّي خَيْراً ثُمَّ قَامَ إِلَى السِّرَاجِ فَأَغْشَاهَا وَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا أَغْشَيْتُ السِّرَاجَ لِئَلاَّ أَرَى ذُلَّ حَاجَتِكَ فِي وَجْهِكَ فَتَكَلَّمْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ الْحَوَائِجُ أَمَانَةٌ مِنَ اللَّهِ فِي صُدُورِ الْعِبَادِ فَمَنْ كَتَمَهَا كُتِبَتْ لَهُ عِبَادَةٌ وَ مَنْ أَفْشَاهَا كَانَ حَقّاً عَلَى مَنْ سَمِعَهَا أَنْ يَعْنِيَهُ. (الکافی ج۴ ص۲۴)

حارث همدانی گوید: شبی خدمت امیر مؤمنان(ع) عرض کردم: ای امیر مؤمنان! برای من گرفتاری پیش آمده. امام فرمود: مرا اهل آن دانستی که حاجت تو را برآورده کنم؟ عرض کردم: آری ای امیر مؤمنان! حضرت فرمود: خداوند تو را از جانب من پاداش خیر بدهد. آن‌گاه حضرتش به سمت چراغ رفت و نور آن را کم کرد و نشست فرمود: نور چراغ را کم کردم مبادا این‌که خواری نیاز تو را در صورتت ببینم، حرف بزن، زیراکه من از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله شنیدم که فرمود: حاجت‌ها امانت است از جانب خدا در سینه‌های بندگان خدا و هرکه پنهان نگه‌دارد آن امانت را برای او عبادت نوشته شود و هرکه آشکار کند آن امانت را حق الهی است بر کسی که آن امانت را بشنود که او را اعانت کند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ يَقُولُ: مَنْ صَنَعَ بِمِثْلِ مَا صُنِعَ إِلَيْهِ فَإِنَّمَا كَافَأَهُ وَ مَنْ أَضْعَفَهُ كَانَ شَكُوراً وَ مَنْ شَكَرَ كَانَ كَرِيماً وَ مَنْ عَلِمَ أَنَّ مَا صَنَعَ إِنَّمَا صَنَعَ إِلَى نَفْسِهِ لَمْ يَسْتَبْطِ النَّاسَ فِي شُكْرِهِمْ وَ لَمْ يَسْتَزِدْهُمْ فِي مَوَدَّتِهِمْ فَلاَ تَلْتَمِسْ مِنْ غَيْرِكَ شُكْرَ مَا أَتَيْتَ إِلَى نَفْسِكَ وَ وَقَيْتَ بِهِ عِرْضَكَ وَ اعْلَمْ أَنَّ الطَّالِبَ إِلَيْكَ الْحَاجَةَ لَمْ يُكْرِمْ وَجْهَهُ عَنْ وَجْهِكَ فَأَكْرِمْ وَجْهَكَ عَنْ رَدِّهِ. (الکافی ج۴ ص۲۸)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیرمؤمنان علی علیه السّلام می‌فرمود: هرکه کاری را در مقابل کاری انجام دهد، در واقع عوض آن کار را انجام داده است و هر که دو برابر آن کار را انجام دهد، او سپاسگزار است و هرکه سپاسگزار باشد کریم و بزرگوار است و هرکه بداند که اگر کاری را برای مردم انجام می‌دهد در واقع برای خود انجام می‌دهد، دیگر از مردم توقّع سپاس، آرزوی دوستی خود و سپاسگزاری ندارد که با آن کار آبروی خودت را نگه داشته‌ای.

و بدان! کسی که به تو نیاز دارد آبروی او از آبروی تو کمتر نیست. پس آبروی خود را حفظ کن و او را ناامید نگردان

عَنْ زَيْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: أَحْسِنُوا جِوَارَ نِعَمِ اللَّهِ وَ احْذَرُوا أَنْ تَنْتَقِلَ عَنْكُمْ إِلَى غَيْرِكُمْ أَمَا إِنَّهَا لَمْ تَنْتَقِلْ عَنْ أَحَدٍ قَطُّ فَكَادَتْ أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ قَالَ وَ كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ قَلَّ مَا أَدْبَرَ شَيْءٌ فَأَقْبَلَ. (الکافی ج۴ ص۳۸)

زید شحّام گوید: از امام صادق علیه السّلام شنیدم که می‌فرمود: با نعمت‌ها نیکو رفتار کنید، و از انتقال آن از شما به سوی دیگران حذر کنید. آگاه باشید که هرگز نعمت از کسی انتقال نمی‌یابد که امید بازگشت آن به سوی او باشد.

حضرتش فرمود: علی علیه السّلام همواره می‌فرمود: کم اتفاق افتاده است چون چیزی رفت، برگردد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ فِي كَلاَمٍ لَهُ: وَ مَنْ يَبْسُطْ يَدَهُ بِالْمَعْرُوفِ إِذَا وَجَدَهُ يُخْلِفِ اَللَّهُ لَهُ مَا أَنْفَقَ فِي دُنْيَاهُ وَ يُضَاعِفْ لَهُ فِي آخِرَتِه. (الکافی ج۴ص۴۳)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی صلوات الله علیه در ضمن سخنانش فرمود: هرکه به کارهای خیر راه یافت و در آن دستش را باز نمود، خداوند آن‌چه در دنیا انفاق نمود جایگزین کند و در جهان آخرت به آن می‌افزاید

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ: إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ أُمِرْنَا أَنْ نُطْعِمَ اَلطَّعَامَ وَ نُؤَدِّيَ فِي اَلنَّاسِ اَلْبَائِنَةَ وَ نُصَلِّيَ إِذَا نَامَ اَلنَّاسُ. (الکافی ج۴ص۵۰)

امام باقر علیه السّلام فرمود: علی علیه السّلام همواره می‌فرمود: ما اهل بیت مأموریم که به مردم غذا بخورانیم، آنان را به دوستی با هم دعوت کنیم و درحالی‌که در خوابند، نماز بخوانیم.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): عَلَيْكُمْ بِكَثْرَةِ اَلاِسْتِغْفَارِ وَ اَلدُّعَاءِ فَأَمَّا اَلدُّعَاءُ فَيُدْفَعُ بِهِ عَنْكُمُ اَلْبَلاَءُ وَ أَمَّا اَلاِسْتِغْفَارُ فَيَمْحَى ذُنُوبَكُمْ(الکافی ج۴ ص۸۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بر شما باد به کثرت استغفار و دعا. دعا بلا را از شما برطرف می‌کند و استغفار گناهانتان را محو می‌نماید.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): صِيَامُ شَهْرِ اَلصَّبْرِ وَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ يَذْهَبْنَ بِبَلاَبِلِ الصُّدُورِ وَ صِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ صِيَامُ اَلدَّهْرِ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «مَنْ جٰاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثٰالِهٰا». (الکافی ج۴ ص۹۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: روزه ماه صبر (یعنی ماه رمضان) و سه روز از هر ماه، وسوسه‌های دل را برطرف می‌سازد و روزه سه روز در هر ماه، روزه دهر است. زیرا خداوند عزّ و جلّ می‌فرماید: «کسی که کار نیکی به جا آرد، پس ده برابر آن برای او منظور خواهد شد».

عن أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ: إِنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ كَانَ يُصَلِّي فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ أَلْفَ رَكْعَةٍ. (الکافی ج۴ ص۱۵۴)

امام صادق(ع) فرمود: علی(ع) در اواخر عمرش طوری شده بود که در شبانه‌روز هزار رکعت نماز بجا می‌آورد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): جِهَادُ اَلرَّجُلِ بَذْلُ مَالِهِ وَ نَفْسِهِ حَتَّى يُقْتَلَ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ وَ جِهَادُ اَلْمَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ عَلَى مَا تَرَى مِنْ أَذَى زَوْجِهَا وَ غَيْرَتِهِ (الکافی ج۵ ص۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: جهاد مرد، بخشش از مال و ثروت و جان اوست تا آن‌گاه که در راه خدا کشته شود. و جهاد زن آن است که بر آزار و غیرت شوهرش صبر و شکیبایی ورزد. در حدیث دیگری آمده است: جهاد زن، خوب شوهرداری کردن است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): بَعَثَنِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِلَى اَلْيَمَنِ وَ قَالَ لِي يَا عَلِيُّ لاَ تُقَاتِلَنَّ أَحَداً حَتَّى تَدْعُوَهُ وَ اَيْمُ اَللَّهِ لَأَنْ يَهْدِيَ اَللَّهُ عَلَى يَدَيْكَ رَجُلاً خَيْرٌ لَكَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ اَلشَّمْسُ وَ غَرَبَتْ وَ لَكَ وَلاَؤُهُ يَا عَلِيُّ. (الکافی ج۵ ص۲۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: رسول خدا(ص) مرا به یمن فرستاد و فرمود: علی جان! با هیچ‌کس قتال و مبارزه مکن مگر آن‌گاه که او را (به اسلام) فرابخوانی (و او رد کند). به خدا سوگند! به یقین اگر خداوند با دستان تو یک مرد را هدایت کند برایت از آن‌چه خورشید بر آن طلوع و غروب کرده است بهتر است؛ و ولایت او نیز تنها برای تو خواهد بود.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ لاَ يُقَاتِلُ حَتَّى تَزُولَ اَلشَّمْسُ وَ يَقُولُ تُفَتَّحُ أَبْوَابُ اَلسَّمَاءِ وَ تُقْبِلُ اَلرَّحْمَةُ وَ يَنْزِلُ اَلنَّصْرُ وَ يَقُولُ هُوَ أَقْرَبُ إِلَى اَللَّيْلِ وَ أَجْدَرُ أَنْ يَقِلَّ اَلْقَتْلُ وَ يَرْجِعَ اَلطَّالِبُ وَ يُفْلِتَ اَلْمُنْهَزِمُ. (الکافی ج۵ ص۲۸)

امام صادق(ع) میفرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام تا ظهر نمیشد، شروع به جنگ نمی‌کرد و می‌فرمود: در این هنگام درهای آسمان گشوده می‌شود و رحمت الهی رو می‌آورد و نصر و پیروزی نازل می‌شود. و می‌فرمود: ظهر به شب نزدیک‌تر است، و برای این‌که افراد کم‌تری کشته شوند و کسانی که بخواهند (از تاریکی شب استفاده کنند) و برگردند و آنان که می‌خواهند بگریزند.

عَنْ أَبِي حَمْزَةَ اَلثُّمَالِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ(ع): إِنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَتَبَ إِلَى مَالِكٍ وَ هُوَ عَلَى مُقَدِّمَتِهِ يَوْمَ اَلْبَصْرَةِ بِأَنْ لاَ يَطْعُنَ فِي غَيْرِ مُقْبِلٍ وَ لاَ يَقْتُلَ مُدْبِراً وَ لاَ يُجِيزَ عَلَى جَرِيحٍ وَ مَنْ أَغْلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ. (الکافی ج۵ ص۳۳)

حضرت علی علیه السّلام به مالک - که در جنگ بصره (جمل) فرماندهٔ خط مقدم سپاه بود - این‌گونه دستور نوشت: به افرادی که به طرف سپاه حمله نمی‌کنند، حمله نکند، فراریان را نکشد، مبادرت به کشتن مجروح نکند و هرکس در خانه‌اش را بست در امان است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا لَقِيتُمْ عَدُوَّكُمْ فِي اَلْحَرْبِ فَأَقِلُّوا اَلْكَلاَمَ وَ اُذْكُرُوا اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لاَ «تُوَلُّوهُمُ اَلْأَدْبَارَ» فَتُسْخِطُوا اَللَّهَ(الکافی ج۵ ص۴۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: آن‌گاه که با دشمن روبه‌رو شدید کمتر سخن بگویید و خداوند را زیاد یاد کنید و پشت به دشمن نکنید که مستوجب خشم الهی شوید.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَيَمْقُتُ اَلرَّجُلَ يَدْخُلُ عَلَيْهِ اَللِّصُّ فِي بَيْتِهِ فَلاَ يُحَارِبُ. (الکافی ج۵ ص۵۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند عزّ و جلّ بر مردی که دزد به خانه‌اش بیاید ولی با آن دزد نجنگد به شدّت خشم می‌کند.

أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ لِصّاً دَخَلَ عَلَى اِمْرَأَتِي فَسَرَقَ حُلِيَّهَا فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَمَا إِنَّهُ لَوْ دَخَلَ عَلَى اِبْنِ صَفِيَّةَ لَمَا رَضِيَ بِذَلِكَ حَتَّى يَعُمَّهُ بِالسَّيْفِ. (الکافی ج۵ ص۵۱)

مردی نزد امیر مؤمنان علیه السّلام آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! دزدی زیورآلات همسر مرا دزدیده است.

حضرت فرمود: آگاه باش! اگر از پسر صفیّه دزدی کرده بود، تن به این کار نمی‌داد و آن دزد را با شمشیر می‌زد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): وَ اَللَّهِ لَأَلْفُ ضَرْبَةٍ بِالسَّيْفِ أَهْوَنُ مِنْ مَوْتٍ عَلَى فِرَاشٍ قَالَ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ. (الکافی ج۵ ص۵۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: به خدا سوگند! هزار ضربه که با شمشیر بر من وارد شود برایم از مرگ در بستر آسان‌تر است. امام رضا(ع) در شرح این حدیث فرمود: البته منظور آن است که آن ضربه‌ها در راه خدا باشد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): يَضْحَكُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى رَجُلٍ فِي كَتِيبَةٍ يَعْرِضُ لَهُمْ سَبُعٌ أَوْ لِصٌّ فَحَمَاهُمْ أَنْ يَجُوزُوا. (الکافی ج۵ ص۵۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند عزّ و جلّ دوست می‌دارد مردی را که در بین عدّه‌ای باشد و درّنده یا دزدی به ایشان حمله کند و او دوستان خود را از دفاع در مقابل آن باز دارد و خودش شرّ آن درّنده یا دزد را دفع کند.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلزُّهْدُ فِي اَلدُّنْيَا قَصْرُ اَلْأَمَلِ وَ شُكْرُ كُلِّ نِعْمَةٍ وَ اَلْوَرَعُ عَنْ كُلِّ مَا حَرَّمَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ. (الکافی ج۵ ص۷۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: زهد در دنیا عبارتست از کوتاه کردن آرزو و شکر تمام نعمت‌ها و ورع در آنچه خداوند حرام کرده است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): أَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّكَ نِعْمَ اَلْعَبْدُ لَوْ لاَ أَنَّكَ تَأْكُلُ مِنْ بَيْتِ اَلْمَالِ وَ لاَ تَعْمَلُ بِيَدِكَ شَيْئاً قَالَ فَبَكَى دَاوُدُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى اَلْحَدِيدِ أَنْ لِنْ لِعَبْدِي دَاوُدَ فَأَلاَنَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ اَلْحَدِيدَ فَكَانَ يَعْمَلُ كُلَّ يَوْمٍ دِرْعاً فَيَبِيعُهَا بِأَلْفِ دِرْهَمٍ فَعَمِلَ ثَلاَثَمِائَةٍ وَ سِتِّينَ دِرْعاً فَبَاعَهَا بِثَلاَثِمِائَةٍ وَ سِتِّينَ أَلْفاً وَ اِسْتَغْنَى عَنْ بَيْتِ اَلْمَالِ. (الکافی ج۵ ص۷۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند عزّ و جلّ به داوود علیه السّلام وحی کرد که تو بنده خوبی هستی (ولی حیف که) از بیت المال ارتزاق می‌کنی و با دست خودت کاری انجام نمی‌دهی!

داوود علیه السّلام چهل صبح گریست و پس از آن خداوند عزّ و جلّ به آهن وحی کرد و فرمود: برای بنده‌ام داوود، نرم شو.

بدین‌سان خداوند آهن را برای داوود علیه السّلام نرم کرد، و هر روز یک زره می ساخت و آن را هزار درهم می‌فروخت. وی سیصد و شصت زره ساخت و سیصد و شصت هزار درهم درآمد کسب کرد و بدین ترتیب از مصرف بیت المال بی‌نیاز شد

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: لَقِيَ رَجُلٌ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ تَحْتَهُ وَسْقٌ مِنْ نَوًى فَقَالَ لَهُ مَا هَذَا يَا أَبَا اَلْحَسَنِ تَحْتَكَ فَقَالَ مِائَةُ أَلْفِ عَذْقٍ إِنْ شَاءَ اَللَّهُ قَالَ فَغَرَسَهُ فَلَمْ يُغَادَرْ مِنْهُ نَوَاةٌ وَاحِدَةٌ(الکافی ج۵ ص۷۴)

امام باقر علیه السّلام فرمود: مردی امیر مؤمنان علیه السّلام را ملاقات کرد در حالی که آن حضرت روی شصت صاع (به اندازهٔ یک بار شتر) هستهٔ خرما نشسته بود. آن مرد گفت: ای ابا الحسن! این چیست که بر روی آن نشسته‌ای؟

فرمود: ان شاء الله یکصد هزار درخت خرماست.

آن حضرت هسته‌ها را کاشت و حتّی یک هسته از آن‌ها را رها نکرد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): كُنْ لِمَا لاَ تَرْجُو أَرْجَى مِنْكَ لِمَا تَرْجُو فَإِنَّ مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ خَرَجَ يَقْتَبِسُ لِأَهْلِهِ نَاراً فَكَلَّمَهُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَجَعَ نَبِيّاً مُرْسَلاً وَ خَرَجَتْ مَلِكَةُ سَبَإٍ فَأَسْلَمَتْ مَعَ سُلَيْمَانَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ خَرَجَتْ سَحَرَةُ فِرْعَوْنَ يَطْلُبُونَ اَلْعِزَّ لِفِرْعَوْنَ فَرَجَعُوا مُؤْمِنِين. (الکافی ج۵ ص۸۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: نسبت به چیزی که امید نداری بیش از آن چیزی که امیدوار هستی امیدوار باش. چون موسی بن عمران علیه السّلام رفت تا برای خانواده‌اش آتشی بیاورد و خداوند عزّ و جلّ با او به وسیله درخت سخن گفت و هنگامی که بازگشت پیامبر مرسل شده بود. هم‌چنین ملکه سبا از قصرش آمد و در نتیجه به سلیمان ایمان آورد و مسلمان شد و نیز ساحران فرعون رفتند که برای فرعون عزّت بیاورند، ولی نتیجه‌اش آن شد که مؤمن شدند.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَلْأَشْيَاءَ لَمَّا اِزْدَوَجَتْ اِزْدَوَجَ اَلْكَسَلُ وَ اَلْعَجْزُ فَنُتِجَا بَيْنَهُمَا اَلْفَقْرَ. (الکافی ج۵ ص۸۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هنگامی که هرچیزی با چیز دیگر ازدواج کرد(همراه شد)، بی‌انگیزگی هم با ناتوانی در هم آمیخته و فرزندی به نام فقر و تنگدستی برای صاحب خود به بار آوردند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ يَحْتَطِبُ وَ يَسْتَقِي وَ يَكْنُسُ وَ كَانَتْ فَاطِمَةُ سَلاَمُ اَللَّهِ عَلَيْهَا تَطْحَنُ وَ تَعْجِنُ وَ تَخْبِزُ. (الکافی ج۵ ص۸۶)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علیه السّلام برای خانه هیزم و آب می‌آورد و ذخیره می‌کرد و فاطمه علیها السّلام نیز آرد و خمیر می‌ساخت و نان می‌پخت.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُحِبُّ اَلْمُحْتَرِفَ اَلْأَمِينَ وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى يُحِبُّ اَلْمُؤْمِنَ اَلْمُحْتَرِفَ. (الکافی ج۵ ص۱۱۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند عزّ و جلّ صاحب حرفه‌ای را که امانت‌دار باشد، دوست می‌دارد.

در روایت دیگری آمده است: خداوند مؤمن صاحب حرفه را دوست می‌دارد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: أَتَى رَجُلٌ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ فَقَالَ إِنِّي كَسَبْتُ مَالاً أَغْمَضْتُ فِي مَطَالِبِهِ حَلاَلاً وَ حَرَاماً وَ قَدْ أَرَدْتُ اَلتَّوْبَةَ وَ لاَ أَدْرِي اَلْحَلاَلَ مِنْهُ وَ اَلْحَرَامَ وَ قَدِ اِخْتَلَطَ عَلَيَّ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ تَصَدَّقْ بِخُمُسِ مَالِكَ فَإِنَّ اَللَّهَ جَلَّ اِسْمُهُ رَضِيَ مِنَ اَلْأَشْيَاءِ بِالْخُمُسِ وَ سَائِرُ اَلْأَمْوَالِ لَكَ حَلاَلٌ. (الکافی ج۵ ص۱۲۵)

امام صادق علیه السّلام فرمود: مردی نزد امیر مؤمنان علیه السّلام آمد و عرض کرد: من مالی را به دست آورده‌ام که کاری نداشتم از راه حلال باشد یا حرام (مخلوط است) و قصد توبه دارم، و نمی‌دانم که حلال و حرامش کدام است و حلال و حرامش با هم مخلوط شده‌اند.

امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: یک پنجم از مال خودت را صدقه بده، چون خداوند به یک پنجم از مال رضایت داده است و بقیه اموالت برای تو حلال است.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ اَلرَّجُلِ يَحْتَاجُ إِلَى مَالِ اِبْنِهِ قَالَ يَأْكُلُ مِنْهُ مَا شَاءَ مِنْ غَيْرِ سَرَفٍ وَ قَالَ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ اَلْوَلَدَ لاَ يَأْخُذُ مِنْ مَالِ وَالِدِهِ شَيْئاً إِلاَّ بِإِذْنِهِ وَ اَلْوَالِدَ يَأْخُذُ مِنْ مَالِ اِبْنِهِ مَا شَاءَ وَ لَهُ أَنْ يَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ اِبْنِهِ إِذَا لَمْ يَكُنِ اَلاِبْنُ وَقَعَ عَلَيْهَا وَ ذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ لِرَجُلٍ أَنْتَ وَ مَالُكَ لِأَبِيكَ. (الکافی ج۵ ص۱۳۵)

امام باقر علیه السّلام در مورد مردی که به مال و ثروت پسرش نیازمند می‌شود پرسیدم. فرمود: هرچه قدر می‌خواهد به شرطی که زیاده‌روی و اسراف نکند بردارد. سپس فرمود: نظر علی(ع) این بود که فرزند نمی‌تواند بدون اجازهٔ پدرش، چیزی از اموال او را برای خود بردارد، ولی پدر می‌تواند از مال پسرش هرچه می‌خواهد بردارد. هم‌چنین پدر می‌تواند با کنیز پسرش - که هنوز پسر با او نزدیکی نکرده است - نزدیکی کند. چون رسول خدا(ص) فرموده: «تو و مالت مال پدرت هستید».

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): لَأَنْ أُهْدِيَ لِأَخِي اَلْمُسْلِمِ هَدِيَّةً تَنْفَعُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِمِثْلِهَا. (الکافی ج۵ ص۱۴۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: این که به برادر مسلمانم هدیهٔ مفیدی بدهم، برایم محبوب‌تر از آن است که مانند آن چیز را صدقه بدهم.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): قَدِّمُوا اَلاِسْتِخَارَةَ وَ تَبَرَّكُوا بِالسُّهُولَةِ وَ اِقْتَرِبُوا مِنَ اَلْمُبْتَاعِينَ وَ تَزَيَّنُوا بِالْحِلْمِ وَ تَنَاهَوْا عَنِ اَلْيَمِينِ وَ جَانِبُوا اَلْكَذِبَ وَ تَجَافَوْا عَنِ اَلظُّلْمِ وَ أَنْصِفُوا اَلْمَظْلُومِينَ. (الکافی ج۵ ص۱۵۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: پیش از کار استخاره و طلب خیر از خدا کنید و با آسان کردن خرید و فروش‌تان برکت بیابید، خودتان را به خریداران نزدیک کنید (و گران مفروشید)، و خود را به حلم و بردباری بیارایید، و از سوگند خوردن خودداری کنید، از دروغ گفتن بپرهیزید، از ستم کردن بگریزید، با ستمدیدگان مدارا کنید.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَرَّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى جَارِيَةٍ قَدِ اِشْتَرَتْ لَحْماً مِنْ قَصَّابٍ وَ هِيَ تَقُولُ زِدْنِي فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ زِدْهَا فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْبَرَكَةِ. (الکافی ج۵ ص۱۵۲)

امیر مؤمنان علی علیه السّلام از کنار کنیزی می‌گذشت که از قصّاب گوشت خریده بود و می‌گفت: بیشتر بده (یعنی با پولی که داده‌ام گوشت بیشتر بده).

حضرت به قصّاب فرمود: برایش بیشتر گوشت بکش، چون برکت کسبت بیشتر می‌شود.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: أَتَتِ اَلْمَوَالِي أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالُوا نَشْكُو إِلَيْكَ هَؤُلاَءِ اَلْعَرَبَ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَانَ يُعْطِينَا مَعَهُمُ اَلْعَطَايَا بِالسَّوِيَّةِ وَ زَوَّجَ سَلْمَانَ وَ بِلاَلاً وَ صُهَيْباً وَ أَبَوْا عَلَيْنَا هَؤُلاَءِ وَ قَالُوا لاَ نَفْعَلُ فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَكَلَّمَهُمْ فِيهِمْ فَصَاحَ اَلْأَعَارِيبُ أَبَيْنَا ذَلِكَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ أَبَيْنَا ذَلِكَ فَخَرَجَ وَ هُوَ مُغْضَبٌ يُجَرُّ رِدَاؤُهُ وَ هُوَ يَقُولُ يَا مَعْشَرَ اَلْمَوَالِي إِنَّ هَؤُلاَءِ قَدْ صَيَّرُوكُمْ بِمَنْزِلَةِ اَلْيَهُودِ وَ اَلنَّصَارَى يَتَزَوَّجُونَ إِلَيْكُمْ وَ لاَ يُزَوِّجُونَكُمْ وَ لاَ يُعْطُونَكُمْ مِثْلَ مَا يَأْخُذُونَ فَاتَّجِرُوا بَارَكَ اَللَّهُ لَكُمْ فَإِنِّي قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ اَلرِّزْقُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ تِسْعَةُ أَجْزَاءٍ فِي اَلتِّجَارَةِ وَ وَاحِدَةٌ فِي غَيْرِهَا. (الکافی ج۵ ص۳۱۸)

امام صادق علیه السّلام فرمود: عدّه‌ای از عجم‌ها نزد امیر مؤمنان علیه السّلام آمدند و عرض کردند: از دست این (حاکمان) عرب به شما شکایت داریم، چرا که رسول خدا(ص) همراه با اینها به‌طور مساوی به ما نیز بخشش می‌کرد، و سلمان فارسی، بلال و صهیب حبشی را نیز داماد عرب‌ها کرد. ولی اینها نمی‌پذیرند و می‌گویند: این‌کار را انجام نمی‌دهیم.

امیر مؤمنان علی علیه السّلام، نزد آنها (حاکمان جور) رفت و در سخن آن‌ها بازگو و در موردشان گفت‌وگو کرد ولی آن اعراب بی‌فرهنگ فریاد برآوردند و گفتند: ای ابا الحسن! نمی‌پذیریم، نمی‌پذیریم.

آن حضرت علیه السّلام با خشم بازگشت به‌طوری که عبای مبارکش بر زمین کشیده می‌شد، و می‌فرمود: ای گروه موالیان (عجم‌ها) اینان شما را همانند یهودیان و مسیحیان قرار داده‌اند: با دختران شما ازدواج می‌کنند، ولی دخترانشان را به شما نمی‌دهند و همانند آن چراکه خود می‌ستانند به شما نمی‌پردازند. پس، به تجارت رو بیاورید. خداوند به شما برکت خواهد داد. به راستی، من از رسول خدا(ص) شنیدم که می‌فرمود: «رزق و روزی، ده بخش است؛ نه بخش آن در تجارت و کاسبی قرار دارد و یک بخش آن در شغل‌های دیگر است».

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلنِّسَاءُ أَرْبَعٌ جَامِعٌ مُجْمِعٌ وَ رَبِيعٌ مُرْبِعٌ وَ كَرْبٌ مُقْمِعٌ وَ غُلٌّ قَمِلٌ. (الکافی ج۵ ص۳۲۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: زنان چهار دسته‌اند: زنی که پرخیر است؛ زنی که برایت بچه می‌آورد؛ زنی که بداخلاق است؛ زنی که بد مهریه است و خلاصی از دست او مشکل است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): خَيْرُ نِسَائِكُمُ ٱلْخَمْسُ قِيلَ يَا أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَ مَا ٱلْخَمْسُ قَالَ ٱلْهَيِّنَةُ ٱللَّيِّنَةُ ٱلْمُؤَاتِيَةُ ٱلَّتِي إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَكْتَحِلْ بِغُمْضٍ حَتَّى يَرْضَى وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا حَفِظَتْهُ فِي غَيْبَتِهِ فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ ٱللَّهِ وَ عَامِلُ ٱللَّهِ لاَ يَخِيبُ. (الکافی ج۵ ص۳۲۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین زنان شما، زنی است که پنج ویژگی داشته باشد:

عرض شد: ای امیر مؤمنان! آن پنج ویژگی کدامند؟

فرمود: فروتن و آرام، نرم‌خوی، فرمان‌بردار شوهرش باشد. اگر همسرش خشمگین شد پلک برهم ننهد تا او راضی شود و هنگامی که شوهرش نزد او نیست امین و حافظ خانه باشد؛ چنین زنی کارگزاری از کارگزاران الهی است و کارگزار الهی هرگز ذلیل نمی‌شود.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَزَوَّجُوا فَإِنَّ رَسُولَ ٱللَّهِ صَلَّى ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَّبِعَ سُنَّتِي فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِيَ ٱلتَّزْوِيجَ. (الکافی ج۵ ص۳۲۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: ازدواج کنید! چون رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرمود: هرکس دوست دارد از سنّت من پیروی کند، از جملهٔ سنّت من ازدواج است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَفْضَلُ ٱلشَّفَاعَاتِ أَنْ تَشْفَعَ بَيْنَ ٱثْنَيْنِ فِي نِكَاحٍ حَتَّى يَجْمَعَ ٱللَّهُ بَيْنَهُمَا. (الکافی ج۵ ص۳۳۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: با فضیلت‌ترین شفاعت‌ها آن است که بین دو نفر (زن و مرد) در مورد ازدواجشان شفاعت و واسطه‌گری کنی تا خداوند آنها را با یکدیگر همراه کند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): خُلِقَ ٱلرِّجَالُ مِنَ ٱلْأَرْضِ وَ إِنَّمَا هَمُّهُمْ فِي ٱلْأَرْضِ وَ خُلِقَتِ ٱلْمَرْأَةُ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَ إِنَّمَا هَمُّهَا فِي ٱلرِّجَالِ اِحْبِسُوا نِسَاءَكُمْ يَا مَعَاشِرَ ٱلرِّجَالِ. (الکافی ج۵ ص۳۳۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: مردان از زمین آفریده شده‌اند و همّشان زمین است و زنان از مردان آفریده شده‌اند و همّشان مردان است. پس ای مردان! زنانتان را نزد خود نگهدارید.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِيَّاكَ وَ مُشَاوَرَةَ ٱلنِّسَاءِ فَإِنَّ رَأْيَهُنَّ إِلَى ٱلْأَفْنِ وَ عَزْمَهُنَّ إِلَى ٱلْوَهْنِ وَ ٱكْفُفْ عَلَيْهِنَّ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ بِحِجَابِكَ إِيَاهُنَّ فَإِنَّ شِدَّةَ ٱلْحِجَابِ خَيْرٌ لَكَ وَ لَهُنَّ مِنَ ٱلاِرْتِيَابِ وَ لَيْسَ خُرُوجُهُنَّ بِأَشَدَّ مِنْ دُخُولِ مَنْ لاَ تَثِقُ بِهِ عَلَيْهِنَّ فَإِنِ ٱسْتَطَعْتَ أَنْ لاَ يَعْرِفْنَ غَيْرَكَ مِنَ ٱلرِّجَالِ فَٱفْعَلْ. (الکافی ج۵ ص۳۳۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: تو را از مشورت با زنان برحذر می‌دارم زیرا رأی آنان ناقص است و تصمیم‌شان به سستی می‌گراید. چشم‌های آنها را با مانع قرار دادن خودت (از دیدن دیگران) بپوشان چرا که شدّت پوشش و حجاب هم برای تو و هم برای آنها بهتر از اتّهام است و (بدان‌که) خارج شدن آنها (از خانه برای رفع حوائج) بهتر از تردّد افرادی به خانه است که مورد اعتماد تو نیستند. اما اگر توانستی کاری کنی که جز تو هیچ مردی را نشناسند این‌کار را انجام بده.

سَأَلْتُ أَبَا ٱلْحَسَنِ مُوسَى عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ عَنِ ٱلْمُتْعَةِ فَقَالَ وَ مَا أَنْتَ وَ ذَاكَ فَقَدْ أَغْنَاكَ ٱللَّهُ عَنْهَا قُلْتُ إِنَّمَا أَرَدْتُ أَنْ أَعْلَمَهَا فَقَالَ هِيَ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ فَقُلْتُ نَزِيدُهَا وَ تَزْدَادُ فَقَالَ وَ هَلْ يَطِيبُهُ إِلاَّ ذَاكَ. (الکافی ج۵ ص۴۵۲)

از امام کاظم علیه السّلام دربارهٔ ازدواج موقّت پرسیدم. فرمود: تو را چه به ازدواج موقّت؟ خداوند که تو را از همسر موقّت بی‌نیاز کرده است. گفتم: می‌خواستم فقط حکم آن را بدانم. فرمود: ازدواج موقّت در کتاب حضرت علی علیه السّلام موجود است. گفتم: روا است که من بر اجرت بیفزایم و او بر مدّت بیفزاید؟ فرمود: آیا جز این، چیزی ازدواج موقّت را نیکو می‌سازد؟

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): اِتَّقُوا شِرَارَ ٱلنِّسَاءِ وَ كُونُوا مِنْ خِيَارِهِنَّ عَلَى حَذَرٍ وَ إِنْ أَمَرْنَكُمْ بِالْمَعْرُوفِ فَخَالِفُوهُنَّ كَيْ لاَ يَطْمَعْنَ مِنْكُمْ فِي ٱلْمُنْكَرِ. (الکافی ج۵ ص۵۱۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: از زنان بد پرهیز کنید و از زنان خوب، بر حذر باشید. و اگر شما را به معروفات دینی دستور دادند مخالفت کنید تا در منکرات به شما طمع (اطاعت کردن) نورزند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): فِي خِلاَفِ ٱلنِّسَاءِ ٱلْبَرَكَةُ. (الکافی ج۵ ص۵۱۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: در مخالفت با زنان برکت است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): كُلُّ اِمْرِئٍ تُدَبِّرُهُ اِمْرَأَةٌ فَهُوَ مَلْعُونٌ. (الکافی ج۵ ص۵۱۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: امور هر مردی را که همسرش تدبیر کند، ملعون است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِيَّاكَ وَ ٱلتَّغَايُرَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِ ٱلْغَيْرَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَدْعُو ٱلصَّحِيحَةَ مِنْهُنَّ إِلَى ٱلسَّقَمِ وَ لَكِنْ أَحْكِمْ أَمْرَهُنَّ فَإِنْ رَأَيْتَ عَيْباً فَعَجِّلِ ٱلنَّكِيرَ عَلَى ٱلصَّغِيرِ وَ ٱلْكَبِيرِ فَإِنْ تَعَيَّنْتَ مِنْهُنَّ ٱلرَّيْبَ فَيُعَظَّمُ ٱلذَّنْبُ وَ يُهَوَّنُ ٱلْعَتْبُ. (الکافی ج۵ ص۵۳۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بپرهیز از آن‌که در موردی که جای غیرت نیست، غیرت بورزی، چرا که چنین رفتاری زنان درستکار را به بیماری گناه فرامی‌خواند. امّا با آنان محکم برخورد کن. پس اگر عیب و ایرادی مشاهده نمودی در کیفر کردن بر گناه کوچک و بزرگ عجله کن. اگر عیبی و گناهی را از آنان مشاهده نمودی و کیفر ندادی، آن زن مرتکب گناه بزرگ می‌شود و مجازات را سبک می‌شمارد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): سَمُّوا أَوْلاَدَكُمْ قَبْلَ أَنْ يُولَدُوا فَإِنْ لَمْ تَدْرُوا أَ ذَكَرٌ أَمْ أُنْثَى فَسَمُّوهُمْ بِالْأَسْمَاءِ ٱلَّتِي تَكُونُ لِلذَّكَرِ وَ ٱلْأُنْثَى فَإِنَّ أَسْقَاطَكُمْ إِذَا لَقُوكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَامَةِ وَ لَمْ تُسَمُّوهُمْ يَقُولُ ٱلسِّقْطُ لِأَبِيهِ أَلاَّ سَمَّيْتَنِي وَ قَدْ سَمَّى رَسُولُ ٱللَّهِ صَلَّى ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مُحَسِّناً قَبْلَ أَنْ يُولَدَ. (الکافی ج۶ ص۱۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: پیش از آن‌که فرزندانتان متولّد شوند برایشان اسم بگذارید. اگر ندانستید که پسر است یا دختر، برایش اسمی انتخاب کنید که مشترک برای پسران و دختران باشد؛ زیرا فرزندان سقط‌شدهٔ شما در روز قیامت به هنگام دیدار، از شما شکایت می‌کنند و می‌گویند: «چرا برای ما نام نگذاشتی؟!» همانا پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله پیش از آن‌که محسن علیه السّلام متولّد شود برایش نام نهاد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): حَنِّكُوا أَوْلاَدَكُمْ بِالتَّمْرِ هَكَذَا فَعَلَ ٱلنَّبِيُّ صَلَّى ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بِالْحَسَنِ وَ ٱلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا ٱلسَّلاَمُ. (الکافی ج۶ ص۲۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: نوزادان خود را با خرما کام‌گشایی کنید. پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله حسن و حسین علیهما السّلام را چنین کام‌گشایی کرد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ صَبَا. (الکافی ج۶ ص۴۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکس فرزندی دارد با رفتار کودکانه با او رفتار کند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): فِي ٱلْمَرَضِ يُصِيبُ ٱلصَّبِيَّ فَقَالَ كَفَّارَةٌ لِوَالِدَيْهِ. (الکافی ج۶ ص۵۲)

امیرمؤمنان(ع) درباره بیماری که کودک به آن مبتلا می‌شود فرمود: کفّاره‌ای برای پدر و مادر اوست.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ ٱلنَّاسَ كُلُّهُمْ أَحْرَارٌ إِلاَّ مَنْ أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ بِالْعُبُودِيَّةِ. (الکافی ج۶ ص۱۹۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: مردم همه آزاد و صاحب اختیارند، مگر کسی که خود به بردگی خود اعتراف کند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لِلْعَيْنِ مَا رَأَتْ وَ لِلْيَدِ مَا أَخَذَتْ. (الکافی ج۶ ص۲۲۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که چیزی را اولین بار ببیند یا آنرا برگیرد، مالک آن می‌شود.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَذْبَحِ ٱلشَّاةَ عِنْدَ ٱلشَّاةِ وَ لاَ ٱلْجَزُورَ عِنْدَ ٱلْجَزُورِ وَ هُوَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ. (الکافی ج۶ ص۲۲۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: نباید گوسفند را در برابر گوسفند دیگر ذبح کرد و نباید شتر را در مقابل شتری دیگر که ناظر است کشت.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا جَلَسَ أَحَدُكُمْ عَلَى ٱلطَّعَامِ فَلْيَجْلِسْ جِلْسَةَ ٱلْعَبْدِ. (الکافی ج۶ ص۲۷۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگاه یکی از شما کنار سفره غذایی بنشیند، مانند بردگان بنشیند.

إِنَّ حَارِثاً ٱلْأَعْوَرَ أَتَى أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ وَ قَالَ يَا أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أُحِبُّ أَنْ تُكْرِمَنِي بِأَنْ تَأْكُلَ عِنْدِي فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ عَلَى أَنْ لاَ تَتَكَلَّفَ لِي شَيْئاً. (الکافی ج۶ ص۲۷۶)

حارث اعور نزد امیر مؤمنان علی علیه السّلام آمد و عرض کرد: ای امیر مؤمنان! من دوست دارم مرا اکرام کنی به این‌که نزد من غذا تناول فرمایی! حضرت علیه السّلام به او فرمود: با این شرط که حاضریِ خانه‌ات را بیاوری و به خاطر من خود را به زحمت نیندازی.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَكَلَ طَعَاماً فَلْيَذْكُرِ اِسْمَ ٱللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهِ فَإِنْ نَسِيَ فَذَكَرَ ٱللَّهَ مِنْ بَعْدُ. (الکافی ج۶ ص۲۹۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر کسی هنگامی که غذا می‌خورد، باید نام خداوند را بر آن ببرد و اگر فراموش کند و پس از آن نام خدا را جاری کند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ ذَكَرَ ٱللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى ٱلطَّعَامِ لَمْ يُسْأَلْ عَنْ نَعِيمِ ذَلِكَ أَبَداً. (الکافی ج۶ ص۲۹۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکس نام خداوند را بر غذایی ببرد هیچ‌گاه در مورد آن نعمت مورد سؤال واقع نخواهد شد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ ذَكَرَ اِسْمَ ٱللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ طَعَامٍ أَوْ شَرَابٍ فِي أَوَّلِهِ وَ حَمِدَ ٱللَّهَ فِي آخِرِهِ لَمْ يُسْأَلْ عَنْ نَعِيمِ ذَلِكَ ٱلطَّعَامِ أَبَداً. (الکافی ج۶ ص۲۹۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکس نام خداوند متعال را هنگام غذا خوردن یا آشامیدن بگوید و در پایان آن، خداوند را سپاس گوید، هیچ‌گاه دربارهٔ آن نعمت از او سؤال نمی‌گردد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَأْكُلُوا مِنْ رَأْسِ ٱلثَّرِيدِ وَ كُلُوا مِنْ جَوَانِبِهِ فَإِنَّ ٱلْبَرَكَةَ فِي رَأْسِهِ. (الکافی ج۶ ص۲۹۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: به رأس(وسط) غذا(نعمت) دست‌درازی نکنید بلکه از کناره‌های آن بخورید تا برکت که در رأس آن است همچنان باقی بماند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ ٱللَّهِ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ: أَنَّ أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ سُئِلَ عَنْ سُفْرَةٍ وُجِدَتْ فِي ٱلطَّرِيقِ مَطْرُوحَةً كَثِيرٍ لَحْمُهَا وَ خُبْزُهَا وَ بَيْضُهَا وَ جُبُنُّهَا وَ فِيهَا سِكِّينٌ فَقَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ يُقَوَّمُ مَا فِيهَا ثُمَّ يُؤْكَلُ لِأَنَّهُ يَفْسُدُ وَ لَيْسَ لَهُ بَقَاءٌ فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا غَرِمُوا لَهُ ٱلثَّمَنَ. (الکافی ج۶ ص۲۹۷)

امام صادق علیه السّلام فرمود: از امیر مؤمنان علی علیه السّلام پرسیدند: سفره‌ای را در میانه راهی پیدا می‌کنند که رها شده است و گوشت، نان، تخم‌مرغ و پنیر زیادی در آن است و چاقویی نیز در آن سفره است (چه حکمی دارد؟) فرمود: آن‌چه که در سفره است، قیمت‌گذاری می‌شود. سپس آن را می‌خورند؛ زیرا آن فاسد خواهد شد و ماندگاری ندارد، پس اگر صاحب آن بیاید (و آن را طلب کند) باید قیمتش را به او بپردازند.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): كُلُوا مَا يَسْقُطُ مِنَ ٱلْخِوَانِ فَإِنَّهُ شِفَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ بِإِذْنِ ٱللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَسْتَشْفِيَ بِهِ. (الکافی ج۶ ص۲۹۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: آن‌چه را که از سفره می‌افتد بخورید؛ زیرا به اذن خداوند متعال، برای هرکس که می‌خواهد به وسیله خوردن آن شفا یابد، شفای هر بیماری است.

إِنَّهُ ذُكِرَتِ ٱللُّحْمَانُ بَيْنَ يَدَيْ عُمَرَ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ أَطْيَبَ ٱللُّحْمَانِ لَحْمُ ٱلدَّجَاجِ فَقَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ كَلاَّ إِنَّ ذَلِكَ خَنَازِيرُ ٱلطَّيْرِ وَ إِنَّ أَطْيَبَ ٱللُّحْمَانِ لَحْمُ فَرْخٍ قَدْ نَهَضَ أَوْ كَادَ أَنْ يَنْهَضَ. (الکافی ج۶ ص۳۱۲)

نزد عمر سخن از انواع گوشت شد. عمر گفت: پاکیزه‌ترین گوشت، گوشت مرغ بالغ است. امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: هرگز! همانا چنین مرغی، خوک پرندگان است. پاکیزه‌ترین گوشت، گوشت جوجه‌ای است که رسیده و یا نزدیک است که برسد.

عَنِ ٱلْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَمِيرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ ٱلسَّلاَمُ وَ بَيْنَ يَدَيْهِ شِوَاءٌ فَقَالَ لِي اُدْنُ فَكُلْ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ هَذَا لِي ضَارٌّ فَقَالَ لِي اُدْنُ أُعَلِّمْكَ كَلِمَاتٍ لاَ يَضُرُّكَ مَعَهُنَّ شَيْءٌ مِمَّا تَخَافُ قُلْ بِسْمِ ٱللَّهِ خَيْرِ ٱلْأَسْمَاءِ مِلْءَ ٱلْأَرْضِ وَ ٱلسَّمَاءِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِيمِ ٱلَّذِي لاَ يَضُرُّ مَعَ اِسْمِهِ شَيْءٌ وَ لاَ دَاءٌ تَغَدَّ مَعَنَا. (الکافی ج۶ ص۳۱۸)

اصبغ بن نباته گوید: خدمت امیر مؤمنان علی علیه السّلام شرفیاب شدم در برابر آن حضرت گوشت بریانی قرار داشت، پس به من فرمود: نزدیک بیا و بخور.

عرض کردم: ای امیر مؤمنان! این غذا برای من ضرر دارد.

حضرت به من فرمود: نزدیک بیا تا کلماتی به تو بیاموزم که با آنها هیچ چیز که از آن بیمناکی، به تو ضرر نمی‌زنند. بگو «بسم الله خیر الأسماء ملء الأرض و السّماء الرّحمان الرّحیم الّذي لا یضرّ مع اسمه شيء و لا داء» با ما صبحانه بخور.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): عَلَيْكُمْ بِالْهَرِيسَةِ فَإِنَّهَا تُنَشِّطُ لِلْعِبَادَةِ أَرْبَعِينَ يَوْماً وَ هِيَ مِنَ ٱلْمَائِدَةِ ٱلَّتِي أُنْزِلَتْ عَلَى رَسُولِ ٱللَّهِ صَلَّى ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ. (الکافی ج۶ ص۳۱۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بر شما باد به هلیم! زیرا هلیم تا چهل روز برای عبادت نشاط می‌آورد و آن از غذاهای سفره‌ای است که بر پیامبر خدا صلّی الله علیه و اله نازل شد.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَقِرُّوا ٱلْحَارَّ حَتَّى يَبْرُدَ وَ ٱلْبَرَكَةُ فِي ٱلْبَارِدِ. (الکافی ج۶ ص۳۲۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: داغ را بگذارید تا معتدل شود که برکت در تعادل است.

قَالَ أَمِيرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَا اِفْتَقَرَ أَهْلُ بَيْتٍ يَأْتَدِمُونَ بِالْخَلِّ وَ ٱلزَّيْتِ وَ ذَلِكَ أُدْمُ ٱلْأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمُ ٱلسَّلاَمُ. (الکافی ج۶ ص۳۲۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خانواده‌ای که بر خوردن سرکه و روغن زیتون مداومت می‌کنند فقیر نمی‌شوند و آن خورش پیامبران علیهم السّلام است.

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنِ اَلطَّعَامِ فَقَالَ عَلَيْكَ بِالْخَلِّ وَ اَلزَّيْتِ فَإِنَّهُ مَرِيءٌ فَإِنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَانَ يُكْثِرُ أَكْلَهُ وَ إِنِّي أُكْثِرُ أَكْلَهُ وَ إِنَّهُ مَرِيءٌ. (الکافی ج۶ ص۳۲۸)

از امام صادق علیه السّلام دربارهٔ غذا پرسیدم.

فرمود: بر تو باد به سرکه و روغن زیتون! زیرا آن گوارا است؛ زیرا که حضرت علی علیه السّلام فراوان آن را تناول می‌نمود و من نیز بسیار آن را می‌خورم و به راستی که آن گوارا است.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): نِعْمَ اَلْإِدَامُ اَلْخَلُّ يَكْسِرُ اَلْمِرَّةَ وَ يُطْفِئُ اَلصَّفْرَاءَ وَ يُحْيِي اَلْقَلْبَ. (الکافی ج۶ ص۳۲۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بهترین خورش‌ها سرکه است. سودا را می‌شکند، صفرا را خاموش می‌سازد و قلب را زنده می‌کند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): سُمُونُ اَلْبَقَرِ شِفَاءٌ. (الکافی ج۶ ص۳۳۵)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: روغن گاو شفاست.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَلْبَانُ اَلْبَقَرِ دَوَاءٌ. (الکافی ج۶ ص۳۳۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: شیر گاو دواست.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَكْلُ اَلْعَدَسِ يُرِقُّ اَلْقَلْبَ وَ يُكْثِرُ اَلدَّمْعَةَ. (الکافی ج۶ ص۳۴۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: عدس قلب را رقیق و اشک را زیاد می‌کند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ: مَنِ اِصْطَبَحَ بِإِحْدَى وَ عِشْرِينَ زَبِيبَةً حَمْرَاءَ لَمْ يَمْرَضْ إِلاَّ مَرَضَ اَلْمَوْتِ إِنْ شَاءَ اَلله. (الکافی ج۶ ص۳۵۱)

امیرمؤمنان (ع) فرمود: هر کس صبحانه ۲۱ دانه مویز بخورد مریض نمی‌شود به خواست خدا؛ مگر مرض موت که چاره‌ای از آن نیست.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذَا أَكَلَ اَلرُّمَّانَ بَسَطَ تَحْتَهُ مِنْدِيلاً فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ فِيهِ حَبَّاتٍ مِنَ اَلْجَنَّةِ. (الکافی ج۶ ص۳۵۳)

امام صادق(ع) فرمود: امیرالمؤمنین(ع) وقتی انار می‌خورد پارچه‌ای پهن می‌کرد تا دانه‌ای از او فوت نشود و می‌گفت در هر انار دانه‌ای بهشتی هست.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): كُلُوا اَلتُّفَّاحَ فَإِنَّهُ يَدْبُغُ اَلْمَعِدَةَ. (الکافی ج۶ ص۳۵۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: سیب بخورید که معده را سالم می‌کند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أَكْلُ اَلسَّفَرْجَلِ قُوَّةٌ لِلْقَلْبِ اَلضَّعِيفِ وَ يُطَيِّبُ اَلْمَعِدَةَ وَ يُذَكِّي اَلْفُؤَادَ وَ يُشَجِّعُ اَلْجَبَانَ. (الکافی ج۶ ص۳۵۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خوردن به، قلب ضعیف و ناتوان را نیرو می‌بخشد، معده را پاکیزه می‌کند، دل را تذکیه می‌نماید و ترسو را دلیر می‌کند.

كُنْتُ مَعَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَلَى اَلْمَائِدَةِ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ فَقَالَ أَنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَمْ يُؤْتَ بِطَبَقٍ إِلاَّ وَ عَلَيْهِ بَقْلٌ لِأَنَّ قُلُوبَ اَلْمُؤْمِنِينَ خَضِرَةٌ وَ هِيَ تَحِنُّ إِلَى أَشْكَالِهَا. (الکافی ج۶ ص۳۶۲)

امام صادق علیه السّلام فرمود: برای امیر مؤمنان علی علیه السّلام ظرف غذایی نمی‌آوردند مگر آن که روی آن سبزی بود؟! چرا که قلب‌های مؤمنان سبز است و به امثال خود تمایل دارند.

زَيْنَبُ بِنْتُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَتْ: أَتَانِي أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَأُتِيَ بِعَشَاءٍ وَ تَمْرٍ وَ كَمْأَةٍ فَأَكَلَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ كَانَ يُحِبُّ اَلْكَمْأَةَ. (الکافی ج۶ ص۳۶۹)

زینب دختر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله می‌گوید: امیر مؤمنان علی علیه السّلام در ماه رمضان نزد من تشریف آورد. برای شام، خرما و قارچ آوردند، حضرت میل فرمود و همواره قارچ را دوست می‌داشت.

عَنْ أَبِي اَلْحَسَنِ اَلْأَوَّلِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ دَوَاءُ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَلسَّعْتَرَ. (الکافی ج۶ ص۳۷۵)

امام کاظم علیه السّلام فرمود: داروی امیر مؤمنان علی علیه السّلام آویشن بود.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ أَهْلَ اَلْكُوفَةِ لَوْ حَنَّكُوا أَوْلاَدَهُمْ بِمَاءِ اَلْفُرَاتِ لَكَانُوا شِيعَةً لَنَا. (الکافی ج۶ ص۳۸۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: اهل کوفه! اگر فرزندان خود را با آب فرات کام‌گشایی نمایند، آنان از شیعیان ما خواهند بود.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اَللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ اَلْجَمَالَ وَ يُحِبُّ أَنْ يَرَى أَثَرَ اَلنِّعْمَةِ عَلَى عَبْدِهِ. (الکافی ج۶ ص۴۸۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند زیباست و زیبایی را دوست می‌دارد و دوست می‌دارد که اثر نعمت را در بنده خود ببیند.

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ اَلنَّاسَ يَزْوُونَ أَنَّ لَكَ مَالاً كَثِيراً فَقَالَ مَا يَسُوؤُنِي ذَاكَ إِنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مَرَّ ذَاتَ يَوْمٍ عَلَى نَاسٍ شَتَّى مِنْ قُرَيْشٍ وَ عَلَيْهِ قَمِيصٌ مُخَرَّقٌ فَقَالُوا أَصْبَحَ عَلِيٌّ لاَ مَالَ لَهُ فَسَمِعَهَا أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَأَمَرَ اَلَّذِي يَلِي صَدَقَتَهُ أَنْ يَجْمَعَ تَمْرَهُ وَ لاَ يَبْعَثَ إِلَى إِنْسَانٍ شَيْئاً وَ أَنْ يُوَفِّرَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ بِعْهُ اَلْأَوَّلَ فَالْأَوَّلَ وَ اِجْعَلْهَا دَرَاهِمَ ثُمَّ اِجْعَلْهَا حَيْثُ تَجْعَلُ اَلتَّمْرَ فَاكْبِسْهُ مَعَهُ حَيْثُ لاَ يُرَى وَ قَالَ لِلَّذِي يَقُومُ عَلَيْهِ إِذَا دَعَوْتُ بِالتَّمْرِ فَاصْعَدْ وَ اُنْظُرِ اَلْمَالَ فَاضْرِبْهُ بِرِجْلِكَ كَأَنَّكَ لاَ تَعْمِدُ اَلدَّرَاهِمَ حَتَّى تَنْثُرَهَا ثُمَّ بَعَثَ إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ يَدْعُوهُمْ ثُمَّ دَعَا بِالتَّمْرِ فَلَمَّا صَعِدَ يَنْزِلُ بِالتَّمْرِ ضَرَبَ بِرِجْلِهِ فَنُثِرَتِ اَلدَّرَاهِمُ فَقَالُوا مَا هَذَا يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَقَالَ هَذَا مَالُ مَنْ لاَ مَالَ لَهُ ثُمَّ أَمَرَ بِذَلِكَ اَلْمَالِ فَقَالَ اُنْظُرُوا أَهْلَ كُلِّ بَيْتٍ كُنْتُ أَبْعَثُ إِلَيْهِمْ فَانْظُرُوا مَالَهُ وَ اِبْعَثُوا إِلَيْهِ. (الکافی ج۶ ص۴۳۹)

به امام صادق علیه السّلام عرض کردم: مردم می‌گویند: شما مال زیادی دارید. فرمود: این سخن مرا ناراحت نمی‌کند. به‌راستی که روزی امیر مؤمنان علی علیه السّلام از کنار گروهی از قریش عبور نمود در حالی‌که پیراهن پاره‌ای بر تن آن حضرت بود. آنان گفتند: «علی مالی ندارد.»

امیر مؤمنان علی علیه السّلام سخن آنان را شنید ازاین‌رو به مأمور پرداخت صدقه دستور داد که خرماها را جمع‌آوری کند و چیزی از آنها را به کسی ندهد تا انبوه و فراوان گردد. آن‌گاه به او فرمود: خرماها را یکی پس از دیگری بفروش و تبدیل به درهم کن. سپس آن درهم‌ها را در جایی که خرما را می‌نهادی، بگذار و آن را همراه خرماها در جایی بگذار که دیده نشود. و به کسی که مسئول خرماها بود فرمود: هرگاه از تو خرما خواستم، بالا برو و به پول‌ها نظاره کن و آن را طوری با پایت لگد بزن که گویا توجهی به پول‌ها نداری. تا پول‌ها را پراکنده کنی.

سپس شخصی را نزد یکی از آن قریشی‌ها فرستاد و آنان را دعوت نمود. پس زمانی که مسئول خرماها بالا رفت تا خرما را بیاورد، با پایش لگد زد و درهم‌ها پخش شدند.

قریشی‌ها گفتند: ای ابا الحسن! این چیست؟

فرمود: این اموال کسی است که اموالی ندارد!

سپس دربارهٔ آن پول‌ها فرمان داد و فرمود: هر خانواده‌ای را که من برای آنان خرما می‌فرستادم در نظر بگیرید و سهم او را برایش بفرستید.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلنَّظِيفُ مِنَ اَلثِّيَابِ يُذْهِبُ اَلْهَمَّ وَ اَلْحَزَنَ وَ هُوَ طَهُورٌ لِلصَّلاَةِ. (الکافی ج۶ ص۴۴۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: لباس تمیز، غم و اندوه را از بین می‌برد و آن به‌سان وضو برای نماز است.

كُنْتُ حَاضِراً عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذْ قَالَ لَهُ رَجُلٌ أَصْلَحَكَ اَللَّهُ ذَكَرْتَ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَانَ يَلْبَسُ اَلْخَشِنَ يَلْبَسُ اَلْقَمِيصَ بِأَرْبَعَةِ دَرَاهِمَ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ وَ نَرَى عَلَيْكَ اَللِّبَاسَ اَلْجَيِّدَ قَالَ فَقَالَ لَهُ إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَانَ يَلْبَسُ ذَلِكَ فِي زَمَانٍ لاَ يُنْكَرُ وَ لَوْ لَبِسَ مِثْلَ ذَلِكَ اَلْيَوْمَ لَشُهِرَ بِهِ فَخَيْرُ لِبَاسِ كُلِّ زَمَانٍ لِبَاسُ أَهْلِهِ غَيْرَ أَنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ لَبِسَ لِبَاسَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ سَارَ بِسِيرَتِهِ. (الکافی ج۶ ص۴۴۴)

خدمت امام صادق علیه السّلام حضور داشتم. ناگاه مردی به ایشان گفت: خداوند کارهای شما را اصلاح کند! شما بیان نمودید که علی بن ابی طالب علیهما السّلام لباس خشن و پیراهن چهار درهمی و مانند آن می‌پوشید و بر تن شما لباس فاخر و مرغوب می‌بینم!

حضرت علیه السّلام به او فرمود: به‌راستی که علی بن ابی طالب علیه السّلام در دورانی چنین لباسی می‌پوشید که زشت و ناشناخته محسوب نمی‌شد. و اگر آن لباس‌ها را در این دوران می‌پوشید، به آن شهرت می‌یافت. پس بهترین لباس هر زمانی، لباس اهل آن زمان است. جز این که آن‌گاه که قائم ما هنگامی که قیام کند، لباس علی علیه السّلام را می‌پوشد و به روش ایشان عمل می‌کند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): عَلَّمَنِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِذَا لَبِسْتُ ثَوْباً جَدِيداً أَنْ أَقُولَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ... اَللَّهُمَّ اِجْعَلْهَا ثِيَابَ بَرَكَةٍ. (الکافی ج۶ ص۴۵۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله به من آموخت که هرگاه لباسی نو پوشیدم بگویم: «الحمد للّه ... خدایا آن‌را برایم لباس برکت قرار بده».

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): إِذَا كَسَا اَللَّهُ تَعَالَى اَلْمُؤْمِنَ ثَوْباً جَدِيداً فَلْيَتَوَضَّأْ وَ لْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ وَلْيُكْثِرْ مِنْ قَوْلِ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ (الکافی ج۶ ص۴۵۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگاه خداوند نصیب مؤمن لباس جدیدی کرد، وضو بگیرد و در آن لباس دو رکعت نماز شکر بخواند و زیاد حوقله بگوید.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اِسْتِجَادَةُ اَلْحِذَاءِ وِقَايَةٌ لِلْبَدَنِ وَ عَوْنٌ عَلَى اَلصَّلاَةِ وَ اَلطَّهُورِ. (الکافی ج۶ ص۴۶۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: کفش خوب اختیار کردن، موجب نگهداری بدن و یاری بر نماز و طهارت و پاکیزگی است.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تَخَتَّمُوا بِغَيْرِ اَلْفِضَّةِ. (الکافی ج۶ ص۴۶۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: رکاب انگشتر نباید از جنسی جز نقره باشد.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): تَخَتَّمُوا بِالْجَزْعِ اَلْيَمَانِيِّ فَإِنَّهُ يَرُدُّ كَيْدَ مَرَدَةِ اَلشَّيَاطِينِ. (الکافی ج۶ ص۴۷۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: انگشتر عقیق جزع یمانی به‌دست کنید؛ زیرا نیرنگ شیطان‌های سرکش را باز می‌گرداند.

عَنْ أَبِي اَلْحَسَنِ اَلثَّانِي عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ خَاتَمُ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اَللَّهُ اَلْمَلِكُ. (الکافی ج۶ ص۴۷۴)

امام رضا(ع) فرمود: نقش خاتم علی(ع) "الله الملک" بود.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ نَقَشَ عَلَى خَاتَمِهِ اِسْمَ اَللَّهِ فَلْيُحَوِّلْهُ عَنِ اَلْيَدِ اَلَّتِي يَسْتَنْجِي بِهَا فِي اَلْمُتَوَضَّإِ. (الکافی ج۶ ص۴۷۴)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که نقش انگشترش اسم خدا دارد، آن‌را به دستی نکند که با آن استنجاء می‌کند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلسِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ وَ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ. (الکافی ج۶ ص۴۵۹)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: مسواک دهان را تطهیر می‌کند و خدا را راضی.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ: نِعْمَ اَلْبَيْتُ اَلْحَمَّامُ يُذَكِّرُ اَلنَّارَ وَ يَذْهَبُ بِالدَّرَنِ وَ قَالَ عُمَرُ بِئْسَ اَلْبَيْتُ اَلْحَمَّامُ يُبْدِي اَلْعَوْرَةَ وَ يَهْتِكُ اَلسِّتْرَ قَالَ وَ نَسَبَ اَلنَّاسُ قَوْلَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِلَى عُمَرَ وَ قَوْلَ عُمَرَ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ. (الکافی ج۶ ص۴۹۶)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: حمام چه خانه خوبی است! آتش دوزخ را یادآور می‌شود و چرک را از بین می‌برد. درحالیکه عمر گفت: حمام چه خانه زشتی است! عورت را آشکار می‌کند و پوشش را می‌درد. اما مردم کلام امیر مؤمنان علی علیه السّلام را به عمر نسبت دادند و سخن عمر را به امیر مؤمنان علی علیه السّلام.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): أُحِبُّ لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَطَّلِيَ فِي كُلِّ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْماً. (الکافی ج۶ ص۵۰۶)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: چه خوب است که مؤمن هر دو هفته، موی زیر شکم خود را به نحوی زائل کند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): اَلطِّيبُ فِي اَلشَّارِبِ مِنْ أَخْلاَقِ اَلنَّبِيِّينَ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ وَ كَرَامَةٌ لِلْكَاتِبَيْنِ. (الکافی ج۶ ص۵۱۰)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: عطر زدن به شارب از اخلاق انبیا و موجب خشنودی فرشتگان همراه انسان است.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: إِنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَرِهَ اَلصُّورَةَ فِي اَلْبُيُوتِ. (الکافی ج۶ ص۵۷۲)

امام صادق(ع) فرمود: امیرمؤمنان(ع) خوشش نمی‌آمد عکس یا نقاشی صورت در خانه باشد.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): بَعَثَنِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي هَدْمِ اَلْقُبُورِ وَ كَسْرِ اَلصُّوَرِ. (الکافی ج۶ ص۵۲۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: رسول خدا مرا فرستاد و فرمود قبرها را با خاک همسطح کنم و صورت‌ها را بشکنم.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ تُؤْوُوا اَلتُّرَابَ خَلْفَ اَلْبَابِ فَإِنَّهُ مَأْوَى اَلشَّيَاطِينِ. (الکافی ج۶ ص۵۳۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: بیرون خانه را زباله‌دانی نکنید که مأوای شیطان می‌شود.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ: اِحْتَفَرَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ بِئْراً فَرَمَوْا فِيهَا فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ فَجَاءَ حَتَّى وَقَفَ عَلَيْهَا فَقَالَ لَتَكُفُّنَّ أَوْ لَأُسْكِنَنَّهَا اَلْحَمَامَ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ حَفِيفَ أَجْنِحَتِهَا تَطْرُدُ اَلشَّيَاطِينَ. (الکافی ج۶ ص۵۴۸)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام چاهی کند. در آن چاه مردم توسط جنیان و شیاطین سنگباران می‌شدند. به حضرت گزارش دادند. حضرتش بر سر آن چاه آمد و فرمود: دست نگه می‌دارید یا در این چاه کبوتر سکونت دهم؟!

سپس امام صادق علیه السّلام فرمود: به‌راستی که صدای بال زدن کبوتر، شیاطین را می‌راند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): لاَ خَيْرَ فِي اَلْكِلاَبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ. (الکافی ج۶ ص۵۵۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خیری در نگهداشتنِ سگ نیست جز برای صید یا نگهبانی.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ: أَنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أُتِيَ بِرَجُلٍ سَرَقَ مِنْ بَيْتِ اَلْمَالِ فَقَالَ لاَ يُقْطَعُ فَإِنَّ لَهُ فِيهِ نَصِيباً. (الکافی ج۷ ص۲۳۱)

امام صادق علیه السّلام فرمود: مردی را نزد حضرت علی علیه السّلام آوردند که از بیت المال مسلمانان سرقت نموده بود. حضرت فرمود: دست این دزد را نباید قطع کرد؛ زیرا بهره‌ای در بیت المال دارد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لاَ يَقْطَعُ اَلسَّارِقَ فِي أَيَّامِ اَلْمَجَاعَةِ. (الکافی ج۷ ص۲۳۱)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام در دوران قحطی و گرسنگی، دست دزد را قطع نمی‌نمود.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: قَضَى أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنْ يُجْلَدَ اَلْيَهُودِيُّ وَ اَلنَّصْرَانِيُّ فِي اَلْخَمْرِ وَ اَلنَّبِيذِ اَلْمُسْكِرِ ثَمَانِينَ جَلْدَةً إِذَا أَظْهَرُوا شُرْبَهُ فِي مِصْرٍ مِنْ أَمْصَارِ الْمُسْلِمِينَ وَ كَذَلِكَ الْمَجُوسِيُّ وَ لَمْ يَعْرِضْ لَهُمْ إِذَا شَرِبُوهَا فِي مَنَازِلِهِمْ وَ كَنَائِسِهِمْ حَتَّى يَصِيرُوا بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ. (الكافى ج۷ ص۲۳۹)

امام باقر علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام این‌گونه داوری نمود که یهودی و مسیحی، برای نوشیدن نبیذ مست‌کننده هشتاد ضربه بزنند؛ البته هنگامی که در یکی از مناطق مسلمان‌نشین، علنی شراب‌خواری کنند. مجوسی نیز همین حکم را دارد. و هنگامی که در منزل و کنیسه‌هایشان میگساری می‌کردند، حضرت علیه السّلام مانع آن‌ها نمی‌شد؛ تا بتوانند بین مسلمانان زندگی کنند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي رَجُلٍ دَعَا آخَرَ اِبْنَ الْمَجْنُونِ فَقَالَ لَهُ الآخَرُ أَنْتَ اِبْنُ الْمَجْنُونِ فَأَمَرَ الْأَوَّلَ أَنْ يَجْلِدَ صَاحِبَهُ عِشْرِينَ جَلْدَةً وَ قَالَ لَهُ اِعْلَمْ أَنَّهُ مُسْتَحِقٌّ مِثْلَهَا عِشْرِينَ فَلَمَّا جَلَدَهُ أَعْطَى الْمَجْلُودَ السَّوْطَ فَجَلَدَهُ نَكَالاً يُنَكِّلُ بِهِمَا. (الكافى ج۷ ص۲۴۲)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام درباره شخصی که دیگری را فرزند دیوانه خوانده و طرف مقابل نیز به او گفته بود: «تو فرزند دیوانه‌ای» این‌گونه داوری نمود که به شخص اول دستور داد به دیگری بیست شلاق بزند. و به او فرمود: بدان! تو هم باید مانند او بیست ضربه بخوری. سپس تازیانه را به نفر دوم داد و او نیز بیست شلاق به نفر اول زد؛ تا کیفری باشد که به آن تأدیب شوند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: لاَ يَشْفَعَنَّ أَحَدٌ فِي حَدٍّ إِذَا بَلَغَ الْإِمَامَ فَإِنَّهُ يَمْلِكُهُ وَ اِشْفَعْ فِيمَا لَمْ يَبْلُغِ الْإِمَامَ إِذَا رَأَيْتَ النَّدَمَ وَ اِشْفَعْ عِنْدَ الْإِمَامِ فِي غَيْرِ الْحَدِّ مَعَ الرُّجُوعِ مِنَ الْمَشْفُوعِ لَهُ وَ لاَ تَشْفَعْ فِي حَقِّ اِمْرِئٍ مُسْلِمٍ وَ لاَ غَيْرِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ. (الكافى ج۷ ص۲۵۴)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: درباره حدّ مجرمی که نزد امام برده شده، هیچ‌کس نباید شفاعت کند؛ زیرا حکم آن در اختیار امام است و در مورد کسی که هنوز او را نزد امام نبرده‌اند، اگر دیدی که پشیمان شده است نزد امام شفاعت کن، در صورتی‌که مجرم توبه کرده، در موارد غیر از اجرای حد، شفاعت کن و در باره هیچ مرد مسلمان و دیگری شفاعت نکن جز با اجازه خودش.

عَنْ أَبِي جَعْفَرَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَمَرَ قَنْبَرَ أَنْ يَضْرِبَ رَجُلاً حَدّاً فَغَلُظَ قَنْبَرٌ فَزَادَهُ ثَلاَثَةَ أَسْوَاطٍ فَأَقَادَهُ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنْ قَنْبَرٍ ثَلاَثَةَ أَسْوَاطٍ. (الكافى ج۷ ص۲۶۰)

امام باقر علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام به غلامش، قنبر، دستور داد تا حدی را اجرا کند. قنبر از روی اشتباه سه ضربه از حد مقرر بیشتر زد. حضرت در جهت قصاص برای آن مرد، سه ضربه به قنبر نواخت.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ أَقَرَّ عِنْدَ تَجْرِيدٍ أَوْ تَخْوِيفٍ أَوْ حَبْسٍ أَوْ تَهْدِيدٍ فَلاَ حَدَّ عَلَيْهِ. (الكافى ج۷ ص۲۶۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسی که هنگام برهنه کردن یا ترساندن یا در زندان یا با تهدید نمودن اعتراف کند، حد نخواهد داشت.

عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ قَالَ: إِنَّ رَجُلاً قَالَ لِرَجُلٍ عَلَى عَهْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنِّي اِحْتَلَمْتُ بِأُمِّكَ فَرَفَعَهُ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ إِنَّ هَذَا اِفْتَرَى عَلَى أُمِّي فَقَالَ لَهُ وَ مَا قَالَ لَكَ قَالَ زَعَمَ أَنَّهُ اِحْتَلَمَ بِأُمِّي فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي الْعَدْلِ إِنْ شِئْتَ أَقَمْتُهُ لَكَ فِي الشَّمْسِ فَاجْلِدْ ظِلَّهُ فَإِنَّ الْحُلُمَ مِثْلُ الظِّلِّ وَ لَكِنْ سَنَضْرِبُهُ حَتَّى لاَ يَعُودَ يُؤْذِي الْمُسْلِمِينَ. (الكافى ج۷ ص۲۶۳)

سماعه گوید: امام علیه السّلام فرمود: در زمان امیر مؤمنان علی علیه السّلام مردی به دیگری گفت: «من در خواب، با مادر تو نزدیکی کردم». آن شخص نزد حضرت علی علیه السّلام شکایت برد و گفت: این مرد به مادر من تهمت زده است. حضرت فرمود: چه سخنی به تو گفته است؟ گفت: او ادعا می‌کند که در خواب، با مادر من نزدیکی کرده است. حضرت علیه السّلام فرمود: دادگری این است که اگر می‌خواهی، او را سر پا برای تو در زیر آفتاب نگه می‌دارم و تو به سایه‌اش حد بزن؛ زیرا خواب مانند سایه است. اما به زودی او را خواهم زد تا دیگر، مسلمانان را اذیت نکند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ رَأَى قَاصّاً فِي الْمَسْجِدِ فَضَرَبَهُ بِالدِّرَّةِ وَ طَرَدَهُ. (الكافى ج۷ ص۲۶۳)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام قصه‌گویی را در مسجد مشاهده نمود؛ پس او را با تازیانه زد و بیرونش کرد

عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِيرَةَ قَالَ: مَرَرْتُ بِحَبَشِيٍّ وَ هُوَ يَسْتَسْقِي بِالْمَدِينَةِ وَ إِذَا هُوَ أَقْطَعُ فَقُلْتُ لَهُ مَنْ قَطَعَكَ فَقَالَ قَطَعَنِي خَيْرُ النَّاسِ إِنَّا أُخِذْنَا فِي سَرِقَةٍ وَ نَحْنُ ثَمَانِيَةُ نَفَرٍ فَذُهِبَ بِنَا إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَقْرَرْنَا بِالسَّرِقَةِ فَقَالَ لَنَا تَعْرِفُونَ أَنَّهَا حَرَامٌ قُلْنَا نَعَمْ فَأَمَرَ بِنَا فَقُطِعَتْ أَصَابِعُنَا مِنَ الرَّاحَةِ وَ خُلِّيَتِ الْإِبْهَامُ ثُمَّ أَمَرَ بِنَا فَحُبِسْنَا فِي بَيْتٍ يُطْعِمُنَا فِيهِ السَّمْنَ وَ الْعَسَلَ حَتَّى بَرَأَتْ أَيْدِينَا ثُمَّ أَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا وَ كَسَانَا فَأَحْسَنَ كِسْوَتَنَا ثُمَّ قَالَ لَنَا إِنْ تَتُوبُوا وَ تَصْلُحُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ يُلْحِقْكُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ فِي الْجَنَّةِ وَ إِنْ لاَ تَفْعَلُوا يُلْحِقْكُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ فِي النَّارِ. (الكافى ج۷ ص۲۶۴)

حارث بن حصیره گوید: مردی حبشی را که در مدینه سقایی می‌کرد دیدم که دستش قطع شده بود. به او گفتم: دستت را چه‌کسی قطع کرده است؟ گفت: بهترین مردم دستم را قطع نموده است؛ ما هشت نفر بودیم که در جریان سرقتی دستگیر شدیم، ما را نزد حضرت علی علیه السّلام بردند. ما به سرقت اقرار کردیم.

حضرت به ما فرمود: آیا می‌دانید دزدی حرام است؟ گفتیم: آری. آن حضرت دستور داد انگشتان ما را از ناحیه کف دست بریدند؛ به جز انگشت ابهام. سپس دستور داد ما را در خانه‌ای زندانی کردند. در آن خانه، به ما روغن و عسل دادند تا دستمان بهبود یافت. آن‌گاه به ما دستور داد تا از آن خانه بیرون آمدیم و لباس بسیار مناسبی به ما پوشاند. سپس به ما فرمود: اگر توبه کنید و اصلاح گردید، برای شما بهتر است؛ خداوند در بهشت، انگشتانتان را به شما پیوند خواهد نمود و اگر توبه نکنید، خداوند در دوزخ انگشتانتان را به شما پیوند خواهد نمود.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي رَجُلٍ جَاءَ بِهِ رَجُلاَنِ وَ قَالاَ إِنَّ هَذَا سَرَقَ دِرْعاً فَجَعَلَ الرَّجُلُ يُنَاشِدُهُ لَمَّا نَظَرَ فِي الْبَيِّنَةِ وَ جَعَلَ يَقُولُ وَ اللَّهِ لَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَا قَطَعَ يَدِي أَبَداً قَالَ وَ لِمَ قَالَ يُخْبِرُهُ رَبُّهُ أَنِّي بَرِيءٌ فَيُبَرِّئُنِي بِبَرَاءَتِي فَلَمَّا رَأَى مُنَاشَدَتَهُ إِيَّاهُ دَعَا الشَّاهِدَيْنِ وَ قَالَ اِتَّقِيَا اللَّهَ وَ لاَ تَقْطَعَا يَدَ الرَّجُلِ ظُلْماً وَ نَاشَدَهُمَا ثُمَّ قَالَ لِيَقْطَعْ أَحَدُكُمَا يَدَهُ وَ يُمْسِكَ الآخَرُ يَدَهُ فَلَمَّا تَقَدَّمَا إِلَى الْمِصْطَبَّةِ لِيَقْطَعَ يَدَهُ ضَرَبَ النَّاسَ حَتَّى اِخْتَلَطُوا فَلَمَّا اِخْتَلَطُوا أَرْسَلاَ الرَّجُلَ فِي غُمَارِ النَّاسِ حَتَّى اِخْتَلَطَا بِالنَّاسِ فَجَاءَ الَّذِي شَهِدَا عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ شَهِدَ عَلَيَّ الرَّجُلاَنِ ظُلْماً فَلَمَّا ضَرَبَ النَّاسَ وَ اِخْتَلَطُوا أَرْسَلاَنِي وَ فَرَّا وَ لَوْ كَانَا صَادِقَيْنِ لَمْ يُرْسِلاَنِي فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَنْ يَدُلُّنِي عَلَى هَذَيْنِ أُنَكِّلْهُمَا. (الكافى ج۷ ص۲۶۴)

امام باقر علیه السّلام فرمود: دو نفر مردی را نزد امیر مؤمنان علی علیه السّلام آوردند و گفتند: «این مرد، زره دزدیده است». هنگامی که آن مرد شهود را دید، شروع به سوگند دادن و درخواست نمود و می‌گفت: اگر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله بود، هرگز دستم را قطع نمی‌نمود. حضرت فرمود: چرا؟ گفت: زیرا پروردگارش به او خبر می‌داد که من بی‌گناهم و ایشان مرا تبرئه می‌فرمود. هنگامی که حضرت سوگند درخواست او را مشاهده نمود، دو شاهد را فراخواند و فرمود: از خدا بترسید و دست این مرد را ستمگرانه قطع نکنید. و از آن‌ها خواست سوگند یاد کنند. سپس فرمود: یکی از شما دست او را ببرد و دیگری آن را نگه دارد. زمانی که به جایگاه اجرای حکم رفتند تا دست آن مرد را قطع کنند، حضرت مردم را هل داد تا ازدحام شود. هنگامی که ازدحام شد، آن دو نفر، متهم را در میان شلوغی جمعیت رها کردند و خودشان رفتند و ناپدید شدند. متهم خدمت علی علیه السّلام آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! آن دو نفر علیه من شهادت ظالمانه داده‌اند؛ زیرا هنگامی که مردم فشار آوردند و ازدحام شد، مرا رها نموده و گریختند، اگر آن‌ها راستگو بودند، مرا رها نمی‌کردند. حضرت فرمود: چه کسی آن‌ها را به من نشان می‌دهد تا عبرت دیگران قرارشان دهم؟

أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَلْقَى صِبْيَانُ الْكُتَّابِ أَلْوَاحَهُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ لِيَخِيرَ بَيْنَهُمْ فَقَالَ أَمَا إِنَّهَا حُكُومَةٌ وَ الْجَوْرُ فِيهَا كَالْجَوْرِ فِي الْحُكْمِ أَبْلِغُوا مُعَلِّمَكُمْ إِنْ ضَرَبَكُمْ فَوْقَ ثَلاَثِ ضَرَبَاتٍ فِي الْأَدَبِ اُقْتُصَّ مِنْهُ. (الكافى ج۷ ص۲۶۸)

چند پسربچه که در مکتب درس می‌خواندند، کارنامه خود را به محضر امیر مؤمنان علی علیه السّلام بردند تا حضرت یکی از آنان را انتخاب نماید. حضرت فرمود: آگاه باشید! این کار، حکم صادر کردن است و ظلم در آن، مانند ظلم در حکم است. به معلمتان خبر دهید که اگر برای ادب کردن، به شما بیش از سه ضربه بزند، قصاص خواهد شد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: بَعَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلَى بِشْرِ بْنِ عُطَارِدٍ التَّمِيمِيِّ فِي كَلاَمٍ بَلَغَهُ فَمَرَّ بِهِ رَسُولُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي بَنِي أَسَدٍ وَ أَخَذَهُ فَقَامَ إِلَيْهِ نُعَيْمُ بْنُ دَجَاجَةَ الْأَسَدِيُّ فَأَفْلَتَهُ فَبَعَثَ إِلَيْهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَتَوْهُ بِهِ وَ أَمَرَ بِهِ أَنْ يُضْرَبَ فَقَالَ لَهُ نُعَيْمٌ أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّ الْمُقَامَ مَعَكَ لَذُلٌّ وَ إِنَّ فِرَاقَكَ لَكُفْرٌ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ يَا نُعَيْمُ قَدْ عَفَوْنَا عَنْكَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ» أَمَّا قَوْلُكَ إِنَّ الْمُقَامَ مَعَكَ لَذُلٌّ فَسَيِّئَةٌ اِكْتَسَبْتَهَا وَ أَمَّا قَوْلُكَ إِنَّ فِرَاقَكَ لَكُفْرٌ فَحَسَنَةٌ اِكْتَسَبْتَهَا فَهَذِهِ بِهَذِهِ ثُمَّ أَمَرَ أَنْ يُخَلَّى عَنْهُ. (الكافى ج۷ ص۲۶۸)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام به خاطر سخنی که بشر بن عطارد تمیمی گفته بود و این سخن به آن حضرت رسیده بود، در پی او فرستاد. پیک او را در میان بنی اسد یافت و دستگیرش کرد. در این هنگام نعیم بن دجاجه اسدی برخاست و بشر را فراری داد. حضرت در پی نعیم فرستاد؛ او را آوردند. آن‌گاه دستور داد او را بزنند. نعیم گفت: هان به خدا سوگند! به راستی که بودن با تو، خواری است و دوری از تو، کفر است. هنگامی که حضرتش این سخن را از او شنید، به او فرمود: ای نعیم! ما تو را بخشیدیم؛ خداوند عز و جل می‌فرماید: «بدی را به بهترین روش پاسخ ده». اما این‌که گفتی: «بودن با تو، باعث خواری است»، گناهی است که مرتکب شدی. و اما این سخنت که «دوری از تو، کفر است»، عمل نیکی است که آن را به دست آوردی. بنابراین آن گناه، در برابر این نیکی خواهد بود. سپس فرمان داد او را آزاد کنند.

عَنْ رَزِينٍ قَالَ: كُنْتُ أَتَوَضَّأُ فِي مِيضَاةِ الْكُوفَةِ فَإِذَا رَجُلٌ قَدْ جَاءَ فَوَضَعَ نَعْلَيْهِ وَ وَضَعَ دِرَّتَهُ فَوْقَهَا ثُمَّ دَنَا فَتَوَضَّأَ مَعِي فَزَحَمْتُهُ فَوَقَعَ عَلَى يَدَيْهِ فَقَامَ فَتَوَضَّأَ فَلَمَّا فَرَغَ ضَرَبَ رَأْسِي بِالدِّرَّةِ ثَلاَثاً ثُمَّ قَالَ إِيَّاكَ أَنْ تَدْفَعَ فَتَكْسِرَ فَتُغَرَّمَ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَذَهَبْتُ أَعْتَذِرُ إِلَيْهِ فَمَضَى وَ لَمْ يَلْتَفِتْ إِلَيَّ. (الكافى ج۷ ص۲۶۸)

رزین گوید: من در وضوخانه کوفه وضو می‌گرفتم که ناگاه مردی آمد، نعلین خود را نهاد و تازیانه‌اش را روی آن گذاشت. سپس نزدیك آمد تا همراه من وضو بگیرد. من به او تنه‌ای زدم که بر روی دستانش افتاد. سپس برخاست و وضو گرفت. هنگامی که کارش تمام شد، سه بار با تازیانه بر سرم کوبید. سپس فرمود: مواظب باش به کسی تنه نزنی تا باعث گرفتاری گردی و مدیون شوی! پرسیدم: ایشان کیست؟ گفتند: امیر مؤمنان علی علیه السّلام است. پس من رفتم که از ایشان عذرخواهی کنم؛ اما آن حضرت به راه خود ادامه داد و توجهی به من ننمود.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي رَجُلَيْنِ أَمْسَكَ أَحَدُهُمَا وَ قَتَلَ الآخَرُ قَالَ يُقْتَلُ الْقَاتِلُ وَ يُحْبَسُ الآخَرُ حَتَّى يَمُوتَ غَمّاً كَمَا كَانَ حَبَسَهُ عَلَيْهِ حَتَّى مَاتَ غَمّاً. (الكافى ج۷ ص۲۸۷)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام در مورد دو نفری که یکی از آنان مقتول را نگه داشته و دیگری او را کشته بود، این‌گونه داوری نمود و فرمود: قاتل باید کشته شود و دیگری زندانی گردد، تا این‌که از غم و غصه بمیرد؛ همان‌طور که او، مقتول را دستگیر نموده بود، تا این‌که از غم و غصه مرد.

عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: أُتِيَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِرَجُلٍ وُجِدَ فِي خَرِبَةٍ وَ بِيَدِهِ سِكِّينٌ مُلَطَّخٌ بِالدَّمِ وَ إِذَا رَجُلٌ مَذْبُوحٌ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَا تَقُولُ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَنَا قَتَلْتُهُ قَالَ اِذْهَبُوا بِهِ فَاقْتُلُوهُ بِهِ فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ لِيَقْتُلُوهُ أَقْبَلَ رَجُلٌ مُسْرِعاً فَقَالَ لاَ تَعْجَلُوا وَ رُدُّوهُ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَرَدُّوهُ فَقَالَ وَ اللَّهِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا هَذَا صَاحِبَهُ أَنَا قَتَلْتُهُ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِلْأَوَّلِ مَا حَمَلَكَ عَلَى إِقْرَارِكَ عَلَى نَفْسِكَ وَ لَمْ تَفْعَلْ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَا كُنْتُ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقُولَ وَ قَدْ شَهِدَ عَلَيَّ أَمْثَالُ هَؤُلاَءِ الرِّجَالِ وَ أَخَذُونِي وَ بِيَدِي سِكِّينٌ مُلَطَّخٌ بِالدَّمِ وَ الرَّجُلُ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ وَ أَنَا قَائِمٌ عَلَيْهِ وَ خِفْتُ الضَّرْبَ فَأَقْرَرْتُ وَ أَنَا رَجُلٌ كُنْتُ ذَبَحْتُ بِجَنْبِ هَذِهِ الْخَرِبَةِ شَاةً وَ أَخَذَنِي الْبَوْلُ فَدَخَلْتُ الْخَرِبَةَ فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ فَقُمْتُ مُتَعَجِّباً فَدَخَلَ عَلَيَّ هَؤُلاَءِ فَأَخَذُونِي فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ خُذُوا هَذَيْنِ فَاذْهَبُوا بِهِمَا إِلَى الْحَسَنِ وَ قُصُّوا عَلَيْهِ قِصَّتَهُمَا وَ قُولُوا لَهُ مَا الْحُكْمُ فِيهِمَا فَذَهَبُوا إِلَى الْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ قَصُّوا عَلَيْهِ قِصَّتَهُمَا فَقَالَ الْحَسَنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قُولُوا لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ هَذَا إِنْ كَانَ ذَبَحَ ذَاكَ فَقَدْ أَحْيَا هَذَا وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ مَنْ أَحْيٰاهٰا فَكَأَنَّمٰا أَحْيَا النّٰاسَ جَمِيعاً» يُخَلَّى عَنْهُمَا وَ تُخْرَجُ دِيَةُ الْمَذْبُوحِ مِنْ بَيْتِ الْمَالِ. (الكافى ج۷ ص۲۸۹)

امام صادق علیه السّلام فرمود: مردی را خدمت امیر مؤمنان علی علیه السّلام آوردند که او را در خرابه‌ای یافته بودند در حالی که چاقوی خون‌آلودی در دستش بود و مردی، سربریده، غرق خون، در آن‌جا افتاده بود. حضرت به او فرمود: چه می‌گویی؟ عرض کرد: ای امیر مؤمنان! من او را کشتم. فرمود: او را ببرید و قصاص کنید. هنگامی که او را بردند تا قصاص کنند مردی شتابان آمد و گفت: عجله نکنید و او را نزد امیر مؤمنان علیه السّلام برگردانید. پس او را برگرداندند. نفر دوم گفت: ای امیر مؤمنان! این شخص قاتل نیست؛ من مقتول را کشتم. امیر مؤمنان علی علیه السّلام به نفر اول فرمود: چرا علیه خودت اقرار کردی در حالی که چنین کاری نکرده بودی؟ عرض کرد: ای امیر مؤمنان! من نمی‌توانستم حقیقت را بگویم در حالی‌که مانند چنین افرادی علیه من شهادت داده و مرا دستگیر نموده بودند؛ با این‌که در دستم چاقوی خون آلودی بود و مقتول، غرق در خونش بود و من بالای سر مقتول ایستاده بودم. و ترسیدم مرا بزنند. ازاین‌رو اعتراف کردم حقیقت این است که من در کنار آن خرابه گوسفندی کشته بودم و برای قضای حاجت داخل خرابه شدم. پس مقتول را دیدم که غرق در خونش بود. من از روی تعجب ایستادم (و نگاه می‌کردم) در این زمان این‌ها وارد شدند و دستگیرم کردند. حضرت فرمود: این دو نفر را نزد حسن علیه السّلام ببرید و جریان آن‌ها را برای او تعریف کنید و به او بگویید: حکم این دو چیست؟ پس خدمت امام حسن علیه السّلام رفتند و داستان آن دو نفر را بیان کردند. امام حسن علیه السّلام فرمود: به امیر مؤمنان علیه السّلام بگویید: این شخص (نفر دوم) گرچه مقتول را کشته، اما این (نفر اول) را زنده کرده است و به راستی که خداوند متعال می‌فرماید: «هر کس یك نفر را زندگی بخشد گویی به همه مردم زندگی بخشیده است». این دو نفر آزاد شوند و دیه مقتول از بیت المال پرداخت گردد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: أَنَّ قَوْماً اِحْتَفَرُوا زُبْيَةً لِلْأَسَدِ بِالْيَمَنِ فَوَقَعَ فِيهَا الْأَسَدُ فَازْدَحَمَ النَّاسُ عَلَيْهَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْأَسَدِ فَوَقَعَ فِيهَا رَجُلٌ فَتَعَلَّقَ بِآخَرَ فَتَعَلَّقَ الآخَرُ بِآخَرَ وَ الآخَرُ بِآخَرَ فَجَرَحَهُمُ الْأَسَدُ فَمِنْهُمْ مَنْ مَاتَ مِنْ جِرَاحَةِ الْأَسَدِ وَ مِنْهُمْ مَنْ أُخْرِجَ فَمَاتَ فَتَشَاجَرُوا فِي ذَلِكَ حَتَّى أَخَذُوا السُّيُوفَ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ هَلُمُّوا أَقْضِي بَيْنَكُمْ فَقَضَى أَنَّ لِلْأَوَّلِ رُبُعَ الدِّيَةِ وَ لِلثَّانِي ثُلُثَ الدِّيَةِ وَ لِلثَّالِثِ نِصْفَ الدِّيَةِ وَ لِلرَّابِعِ دِيَةً كَامِلَةً وَ جَعَلَ ذَلِكَ عَلَى قَبَائِلِ الَّذِينَ اِزْدَحَمُوا فَرَضِيَ بَعْضُ الْقَوْمِ وَ سَخِطَ بَعْضٌ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أُخْبِرَ بِقَضَاءِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَجَازَهُ. (الكافى ج۷ ص۲۸۶)

امام صادق علیه السّلام فرمود: در یمن، گروهی برای به دام انداختن شیر، گودالی کندند. شیری در گودال افتاد. مردم جمع شدند و به شیر نگاه می‌کردند. در این هنگام شخصی در حال سقوط به گودال بود، ازاین‌رو به شخص دیگری آویزان شد؛ دیگری نیز به شخصی دیگر، و او هم به شخص دیگری آویزان شد (و همگی در گودال افتادند). شیر آنان را زخمی کرد. پس بعضی از آنان به خاطر جراحتی که شیر به آنان وارد کرده بود، در همان گودال مردند و بعضی دیگر، بیرون آورده شده و مردند. مردم درباره آن اختلاف کردند؛ به حدی که دست به شمشیر بردند. امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: بیایید میان شما داوری نمایم. آن‌گاه حکم فرمود که شخص اول، یك چهارم دیه و دومی، یك سوم و سومی، نصف و چهارمی، دیه کامل دارد و پرداخت آن را به عهده قبیله‌هایی که در کنار گودال جمع شده بودند قرار داد. بعضی از آنان به این حکم رضایت دادند و برخی دیگر خشمگین شدند. ازاین‌رو به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله خبر دادند و قضاوت امیر مؤمنان علی علیه السّلام را برای آن حضرت بازگو نمودند. اما پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله آن را تأیید نمود.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ صِبْيَانٌ فِي زَمَنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَلْعَبُونَ بِأَخْطَارِهِمْ فَرَمَى أَحَدُهُمُ اَلآخَرَ بِخَطَرِهِ فَدَقَّ رَبَاعِيَةَ صَاحِبِهِ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَأَقَامَ اَلرَّامِي اَلْبَيِّنَةَ بِأَنَّهُ قَالَ حَذَارِ حَذَارِ فَدَرَأَ عَنْهُ اَلْقِصَاصَ ثُمَّ قَالَ قَدْ أَعْذَرَ مَنْ حَذَّرَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَهُ اَلْقِصَاصُ هَلْ لَهُ دِيَةٌ فَقَالَ لَوْ كَانَ ذَلِكَ لَمْ يَقْتَصَّ أَحَدٌ مِنْ أَحَدٍ وَ مَنْ قَتَلَهُ اَلْحَدُّ فَلاَ دِيَةَ لَهُ. (الکافی ج۷ ص۲۹۲)

امام صادق علیه السّلام فرمود: در دوران امیر مؤمنان علی علیه السّلام چند کودک با ترنا (وسیله بازی کودکان) بازی می‌کردند. یکی از آنان ترنای خود را به طرف کودک دیگری انداخت و دندان پیشین او را شکست. این قضیه را پیش امیر مؤمنان علی علیه السّلام بردند و ضارب، شاهد آورد که گفته بود: «مواظب باشید، مواظب باشید». حضرت علی علیه السّلام حکم قصاص را از او برداشت سپس فرمود: هرکس اعلام خطر کند، معذور است. ابو صباح کنانی گوید: از امام علیه السّلام پرسیدم: قصاص باعث کشته شدن مردی شده است آیا دیه دارد؟ فرمود: اگر چنین بود هیچ‌کس، دیگری را قصاص نمی‌کرد و اجرای حد باعث کشته شدن هرفردی شود دیه‌ای ندارد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ : أَنَّ ثَوْراً قَتَلَ حِمَاراً عَلَى عَهْدِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَيْهِ وَ هُوَ فِي أُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ اِقْضِ بَيْنَهُمْ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ بَهِيمَةٌ قَتَلَتْ بَهِيمَةً مَا عَلَيْهَا شَيْءٌ فَقَالَ يَا عُمَرُ اِقْضِ بَيْنَهُمَا فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ يَا عَلِيُّ اِقْضِ بَيْنَهُمْ فَقَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِنْ كَانَ اَلثَّوْرُ دَخَلَ عَلَى اَلْحِمَارِ فِي مُسْتَرَاحِهِ ضَمِنَ أَصْحَابُ اَلثَّوْرِ وَ إِنْ كَانَ اَلْحِمَارُ دَخَلَ عَلَى اَلثَّوْرِ فِي مُسْتَرَاحِهِ فَلاَ ضَمَانَ عَلَيْهِمَا قَالَ فَرَفَعَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَدَهُ إِلَى اَلسَّمَاءِ فَقَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي جَعَلَ مِنِّي مَنْ يَقْضِي بِقَضَاءِ اَلنَّبِيِّينَ. (الکافی ج۷ ص۳۵۲)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امام باقر علیه السّلام فرمود: در دوران پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله گاوی، الاغی را کشت. این ماجرا را نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله آوردند؛ در حالی‌که آن حضرت در بین عده‌ای از اصحاب که ابو بکر و عمر نیز در میان آنان بودند، نشسته بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و اله فرمود: ای ابو بکر! بین این‌ها قضاوت کن. ابو بکر گفت: ای پیامبر خدا! چارپایی، چارپایی را کشته است؛ چیزی به عهده‌اش نیست. پیامبر صلّی اللّه علیه و اله فرمود: ای عمر! بین این‌ها قضاوت کن. عمر نیز سخن ابو بکر را تکرار کرد. آن‌گاه فرمود: ای علی! بین آنان قضاوت نما. حضرت علی علیه السّلام عرض کرد: باشد، ای پیامبر خدا! اگر گاو به استراحتگاه الاغ وارد شده، صاحبان گاو ضامن هستند. و اگر الاغ وارد استراحتگاه گاو شده، ضمانی بر عهده هیچ‌کدام نیست. در این هنگام پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله دست خود را به آسمان برد فرمود: سپاس خدایی را که از من، کسی را قرار داد که به قضاوت پیامبران داوری می‌کند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : أَنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَانَ إِذَا صَالَ اَلْفَحْلُ أَوَّلَ مَرَّةٍ لَمْ يُضَمِّنْ صَاحِبَهُ فَإِذَا ثَنَّى ضَمَّنَ صَاحِبَهُ. (الکافی ج۷ ص۳۵۳)

امام صادق علیه السّلام فرمود: هرگاه شتری برای نخستین بار به یکی حمله می‌کرد امیر مؤمنان علی علیه السّلام صاحب او را ضامن دیه او قرار نمی‌داد؛ ولی اگر دومین بار بود صاحبش را ضامن دیه او قرار می‌داد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: قَضَى أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي رَجُلٍ دَخَلَ دَارَ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَعَقَرَهُ كَلْبُهُمْ قَالَ لاَ ضَمَانَ عَلَيْهِمْ وَ إِنْ دَخَلَ بِإِذْنِهِمْ ضَمِنُوا. (الکافی ج۷ ص۳۵۳)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام درباره مردی که بدون اجازه اهالی خانه‌ای، داخل منزل آنان شد و سگ آنان او را زخمی کرد، قضاوت نمود و فرمود: ضمانی بر عهده اهالی خانه نیست و اگر با اجازه وارد شده باشد، ضامن هستند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: قَضَى أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي رَجُلٍ وُجِدَ مَقْتُولاً لاَ يُدْرَى مَنْ قَتَلَهُ قَالَ إِنْ كَانَ عُرِفَ وَ كَانَ لَهُ أَوْلِيَاءُ يَطْلُبُونَ دِيَتَهُ أُعْطُوا دِيَتَهُ مِنْ بَيْتِ مَالِ اَلْمُسْلِمِينَ وَ لاَ يَبْطُلُ دَمُ اِمْرِئٍ مُسْلِمٍ لِأَنَّ مِيرَاثَهُ لِلْإِمَامِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَكَذَلِكَ تَكُونُ دِيَتُهُ عَلَى اَلْإِمَامِ وَ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ وَ يَدْفِنُونَهُ قَالَ وَ قَضَى فِي رَجُلٍ زَحَمَهُ اَلنَّاسُ يَوْمَ اَلْجُمُعَةِ فِي زِحَامِ اَلنَّاسِ فَمَاتَ أَنَّ دِيَتَهُ مِنْ بَيْتِ مَالِ اَلْمُسْلِمِينَ. (الکافی ج۷ ص۳۵۴)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام درباره مردی که او را کشته‌شده یافتند در حالی‌که قاتلش ناشناخته بود، چنین داوری نمود او فرمود: اگر مقتول قابل شناسایی باشد و وابستگانی داشته باشد که خون‌بهای او را مطالبه کنند، خون‌بهای او را از بیت المال مسلمین پرداخت کنید؛ چراکه خون مسلمان نباید پامال شود. زیرا همان‌طورکه اگر وارثی نداشته باشد میراث او به امام می‌رسد، خون‌بهای او نیز بر عهده امام قرار خواهد گرفت. سپس باید بر مقتول نماز بخوانند و او را دفن کنند. و نیز درباره کسی که در روز جمعه، میان ازدحام و فشار جمعیت از دنیا رفت، داوری نمود که خون‌بهای او از بیت المال مسلمین پرداخت شود.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: إِنْ وُجِدَ قَتِيلٌ بِأَرْضٍ فَلاَةٍ أُدِّيَتْ دِيَتُهُ مِنْ بَيْتِ اَلْمَالِ فَإِنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَانَ يَقُولُ لاَ يَبْطُلُ دَمُ اِمْرِئٍ مُسْلِمٍ. (الکافی ج۷ ص۳۵۵)

امام صادق علیه السّلام فرمود: اگر کشته‌ای در صحرایی یافت شود، دیه‌اش از بیت المال پرداخت می‌گردد، زیرا امیر مؤمنان علی علیه السّلام می‌فرمود: خون انسان مسلمان هدر نمی‌شود.

عَنْ أَحَدِهِمَا عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ قَالَ: أُتِيَ عُمَرُ بْنُ اَلْخَطَّابِ بِرَجُلٍ قَدْ قَتَلَ أَخَا رَجُلٍ فَدَفَعَهُ إِلَيْهِ وَ أَمَرَهُ بِقَتْلِهِ فَضَرَبَهُ اَلرَّجُلُ حَتَّى رَأَى أَنَّهُ قَدْ قَتَلَهُ فَحُمِلَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَوَجَدُوا بِهِ رَمَقاً فَعَالَجُوهُ فَبَرَأَ فَلَمَّا خَرَجَ أَخَذَهُ أَخُو اَلْمَقْتُولِ اَلْأَوَّلِ فَقَالَ أَنْتَ قَاتِلُ أَخِي وَ لِي أَنْ أَقْتُلَكَ فَقَالَ قَدْ قَتَلْتَنِي مَرَّةً فَانْطَلَقَ بِهِ إِلَى عُمَرَ فَأَمَرَهُ بِقَتْلِهِ فَخَرَجَ وَ هُوَ يَقُولُ وَ اَللَّهِ قَتَلْتَنِي مَرَّةً فَمَرُّوا عَلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَأَخْبَرَهُ خَبَرَهُ فَقَالَ لاَ تَعْجَلْ حَتَّى أَخْرُجَ إِلَيْكَ فَدَخَلَ عَلَى عُمَرَ فَقَالَ لَيْسَ اَلْحُكْمُ فِيهِ هَكَذَا فَقَالَ مَا هُوَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَقَالَ يَقْتَصُّ هَذَا مِنْ أَخِي اَلْمَقْتُولِ اَلْأَوَّلِ مَا صَنَعَ بِهِ ثُمَّ يَقْتُلُهُ بِأَخِيهِ فَنَظَرَ اَلرَّجُلُ أَنَّهُ إِنِ اِقْتَصَّ مِنْهُ أَتَى عَلَى نَفْسِهِ فَعَفَا عَنْهُ وَ تَتَارَكَا. (الکافی ج۷ ص۳۶۰)

امام صادق علیه السّلام) فرمود: مردی را نزد عمر بن خطاب آوردند که برادر مردی را کشته بود. عمر او را به برادر مقتول سپرد و به او دستور داد که قاتل را بکشد. برادر مقتول (با شمشیر یا امثال آن) قاتل را زد؛ به گونه‌ای که پنداشت او را کشته است. قاتل را به خانه‌اش بردند. اما متوجه شدند که رمقی دارد. او را معالجه کردند و بهبود یافت. هنگامی که قاتل از خانه بیرون آمد، برادر مقتول او را گرفته، گفت: تو قاتل برادرم هستی و من حق دارم تو را بکشم. قاتل گفت: تو یکبار مرا کشته‌ای. برادر مقتول، قاتل را نزد عمر برد. عمر دستور به کشتن داد. قاتل در حالی که بیرون می‌آمد می‌گفت: به خدا سوگند! تو یکبار مرا کشته‌ای. در این هنگام به امیر مؤمنان علی علیه السّلام برخوردند. قاتل ماجرای خود را برای آن حضرت بازگو نمود. حضرت فرمود: عجله نکن تا من پیش تو بیایم. آن‌گاه حضرت نزد عمر رفت و فرمود: حکم این قضیه، چنین نیست. عمر گفت: حکم چیست؟ ای ابو الحسن! فرمود: قاتل، برادر مقتول را در مقابل آن جراحت اول قصاص کند؛ سپس برادر مقتول، او را در برابر قتل برادرش بکشد. در این هنگام برادر مقتول دریافت که اگر قصاص کند، جان خود را از دست می‌دهد. بنابراین قاتل را بخشید و یکدیگر را رها نمودند.

عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ: كَانَتْ فِي زَمَنِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اِمْرَأَةٌ صِدْقٌ يُقَالُ لَهَا أُمُّ قَيَّانَ فَأَتَاهَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَسَلَّمَ عَلَيْهَا قَالَ فَرَآهَا مُهْتَمَّةً فَقَالَ لَهَا مَا لِي أَرَاكِ مُهْتَمَّةً فَقَالَتْ مَوْلاَةٌ لِي دَفَنْتُهَا فَنَبَذَتْهَا اَلْأَرْضُ مَرَّتَيْنِ فَدَخَلْتُ عَلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ إِنَّ اَلْأَرْضَ لَتَقْبَلُ اَلْيَهُودِيَّ وَ اَلنَّصْرَانِيَّ فَمَا لَهَا إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تُعَذَّبُ بِعَذَابِ اَللَّهِ ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَوْ أُخِذَتْ تُرْبَةٌ مِنْ قَبْرِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فَأُلْقِيَ عَلَى قَبْرِهَا لَقَرَّتْ قَالَ فَأَتَيْتُ أُمَّ قَيَّانَ فَأَخْبَرْتُهَا فَأَخَذُوا تُرْبَةً مِنْ قَبْرِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فَأُلْقِيَ عَلَى قَبْرِهَا فَقَرَّتْ فَسَأَلْتُ عَنْهَا مَا كَانَتْ حَالُهَا فَقَالُوا كَانَتْ شَدِيدَةَ اَلْحُبِّ لِلرِّجَالِ لاَ تَزَالُ قَدْ وَلَدَتْ فَأَلْقَتْ وَلَدَهَا فِي اَلتَّنُّورِ. (الکافی ج۷ ص۳۷۰)

راوی گوید: در زمان امیر مؤمنان علی علیه السّلام زنی راستگو به نام «ام قیّان» می‌زیست. مردی از اصحاب امیر مؤمنان علی علیه السّلام نزد او رفت و به او سلام کرد. پس متوجه شد که زن، غمگین است. به او گفت: چه شده است که تو را ناراحت می‌بینم؟ ام قیّان گفت: من کنیز خود را دفن کردم؛ اما زمین دو بار او را بیرون افکند. (صحابه حضرت علی علیه السّلام گوید: ) من به خدمت حضرت علی علیه السّلام شرف‌یاب شدم و ماجرا را به ایشان خبر دادم. حضرت فرمود: به راستی که زمین، یهودی و مسیحی را می‌پذیرد. پس جز این نیست که کنیز، به عذاب الهی شکنجه می‌شود. سپس فرمود: آگاه باش! اگر خاکی را از قبر مردی مسلمان بردارند و بر روی قبر کنیز بریزند، قبر آرام خواهد گرفت. من نزد ام قیّان آمدم و به او خبر دادم. پس خاکی از قبر مرد مسلمانی برداشتند و روی قبر کنیز ریختند و قبر آرام گرفت. از ام قیان درباره آن کنیز پرسیدم. گفت: او علاقه زیادی به مردان داشت و همیشه فرزند به دنیا می‌آورد؛ اما آن را داخل تنور می‌انداخت.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : أَنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَمْ يَكُنْ يُجِيزُ شَهَادَةَ سَابِقِ اَلْحَاجِّ. لأنه قَتَل راحلتَه و أفنى زادَه و أتعب نفسَه و استخفّ بصلاته. (الکافی ج۷ ص۳۹۶)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام شهادت زائری را که از زائران دیگر پیشی می‌گیرد جایز نمی‌دانست. چون به مرکبش فشار آورده و توشه‌اش را نابود کرده و خویش را به رنج افکنده و نماز را ضایع کرده است.

عَنِ اَلْحَكَمِ بْنِ أَبِي عَقِيلٍ [عَقِيلٍ خ ل] قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ لِي خَصْماً يَتَكَثَّرُ عَلَيَّ بِالشُّهُودِ اَلزُّورِ وَ قَدْ كَرِهْتُ مُكَافَأَتَهُ مَعَ أَنِّي لاَ أَدْرِي أَ يَصْلُحُ لِي ذَلِكَ أَمْ لاَ قَالَ فَقَالَ لِي أَ مَا بَلَغَكَ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لاَ تُؤْسِرُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَمْوَالَكُمْ بِشَهَادَاتِ اَلزُّورِ فَمَا عَلَى اِمْرِئٍ مِنْ وَكَفٍ فِي دِينِهِ وَ لاَ مَأْثَمٍ مِنْ رَبِّهِ أَنْ يَدْفَعَ ذَلِكَ عَنْهُ كَمَا أَنَّهُ لَوْ دَفَعَ بِشَهَادَتِهِ عَنْ فَرْجٍ حَرَامٍ وَ سَفْكِ دَمٍ حَرَامٍ كَانَ ذَلِكَ خَيْراً لَهُ وَ كَذَلِكَ مَالُ اَلْمَرْءِ اَلْمُسْلِمِ. (الکافی ج۷ ص۴۰۱)

حکم بن عقیل گوید: به امام صادق علیه السّلام عرض کردم: من دشمنی دارم که گواهانی دروغین فراوانی علیه من می‌آورد. اما من کراهت دارم که مانند او رفتار کنم. علاوه بر این‌که نمی‌دانم آیا این کار برای من شایسته است یا نه؟ فرمود: مگر سخن امیر مؤمنان علی علیه السّلام به تو نرسیده است که آن حضرت می‌فرمود: «با شهادت دروغین، خود و اموال خود را اسیر نکنید»؟ پس بر هیچ مردی هیچ عیب دینی و گناه به پروردگارش نیست که این عمل را از خود دور کند همان‌طور که اگر با شهادت خود، از عورتی حرام و ریختن خونی حرام دفاع کند، این کار برای او بهتر است و اموال مرد مسلمان نیز همین حکم را دارد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لِشُرَيْحٍ : يَا شُرَيْحُ قَدْ جَلَسْتَ مَجْلِساً لاَ يَجْلِسُهُ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ وَصِيُّ نَبِيٍّ أَوْ شَقِيٌّ. (الکافی ج۷ ص۴۰۶)

امام صادق علیه السّلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السّلام به شریح فرمود: ای شریح! تو در جایگاهی نشسته‌ای که در آن، فقط پیامبر یا وصی او و یا شخص بدبخت و شقی می‌نشیند.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): يَدُ اَللَّهِ فَوْقَ رَأْسِ اَلْحَاكِمِ تُرَفْرِفُ بِالرَّحْمَةِ فَإِذَا حَافَ وَكَلَهُ اَللَّهُ إِلَى نَفْسِهِ. (الکافی ج۷ ص۴۱۰)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: دست خداوند روی سر حاکم است و بال‌های رحمت بالای سر او قرار گرفته است. پس هنگامی که او در حکم ستم کند، خداوند او را به خودش واگذار می‌نماید.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): سمعتُ الرسول(ص) يقول: مَطْلُ اَلْمُسْلِمِ اَلْمُوسِرِ ظُلْمٌ لِلْمُسْلِمِ وَ مَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ عَقَارٌ وَ لاَ دَارٌ وَ لاَ مَالٌ فَلاَ سَبِيلَ عَلَيْهِ. (الکافی ج۷ ص۴۱۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: شنیدم که رسول خدا می‌فرمود: امروز و فردا کردن مسلمانی که توانایی مالی دارد، ظلم به مسلمان صاحب حق است و هرکس که نه زمینی دارد و نه خانه‌ای و نه اموالی، سلطه‌ای بر او نیست.

قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنِ اُبْتُلِيَ بِالْقَضَاءِ فَلْيُوَاسِ بَيْنَهُمْ فِي اَلْإِشَارَةِ وَ فِي اَلنَّظَرِ وَ فِي اَلْمَجْلِسِ. (الکافی ج۷ ص۴۱۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکس عهده‌دار مسئولیت قضاوت گردد، در اشاره کردن، نگاه کردن و جایگاه نشستن، بین مردم مساوات کند.

عن الصادق(ع): أَنَّ رَجُلاً نَزَلَ بِأَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَمَكَثَ عِنْدَهُ أَيَّاماً ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَيْهِ فِي خُصُومَةٍ لَمْ يَذْكُرْهَا لِأَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ أَ خَصْمٌ أَنْتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ تَحَوَّلْ عَنَّا إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ نَهَى أَنْ يُضَافَ اَلْخَصْمُ إِلاَّ وَ مَعَهُ خَصْمُهُ. (الکافی ج۷ ص۴۱۳)

امام صادق علیه السّلام فرمود: مردی در خانه امیر مؤمنان علی علیه السّلام منزل نموده و مدتی نزد ایشان ماند. سپس دربارهٔ دعوایی که آن را برای آن حضرت بازگو نکرده بود، نزد ایشان آمد. حضرت به او فرمود: آیا تو طرف دعوا هستی؟ گفت: آری. فرمود: از ما دور شو! پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و اله نهی نمود که طرف دعوا مهمان گردد، مگر این‌که طرف دیگر دعوا همراهش باشد.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّ نَبِيّاً مِنَ اَلْأَنْبِيَاءِ شَكَا إِلَى رَبِّهِ فَقَالَ يَا رَبِّ كَيْفَ أَقْضِي فِيمَا لَمْ أَشْهَدْ وَ لَمْ أَرَ قَالَ فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ أَنِ اُحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِكِتَابِي وَ أَضِفْهُمْ إِلَى اِسْمِي فَحَلِّفْهُمْ بِهِ وَ قَالَ هَذَا لِمَنْ لَمْ تَقُمْ لَهُ بَيِّنَةٌ. (الکافی ج۷ ص۴۱۵)

امام صادق علیه السّلام فرمود: در کتاب حضرت علی علیه السّلام این‌گونه است: یکی از پیامبران به پروردگار خود شکایت نمود و عرضه داشت: پروردگارا! چگونه درباره چیزی که مشاهده نکرده و ندیده‌ام داوری کنم؟ خداوند به او وحی فرمود که میان مردم به کتاب من حکم کن و آنان را به نام من فراخوان و به آن سوگندشان ده. و فرمود: این حکم، برای کسی است که گواهی به نفع او اقامه نشده است.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذَا أَتَاهُ رَجُلاَنِ بِشُهُودٍ عَدْلُهُمْ سَوَاءٌ وَ عَدَدُهُمْ أَقْرَعَ بَيْنَهُمْ عَلَى أَيِّهِمْ تَصِيرُ اَلْيَمِينُ قَالَ وَ كَانَ يَقُولُ اَللَّهُمَّ رَبَّ اَلسَّمَاوَاتِ اَلسَّبْعِ أَيُّهُمْ كَانَ لَهُ اَلْحَقُّ فَأَدِّهِ إِلَيْهِ ثُمَّ يَجْعَلُ اَلْحَقَّ لِلَّذِي تَصِيرُ إِلَيْهِ اَلْيَمِينُ إِذَا حَلَفَ. (الکافی ج۷ ص۴۱۵)

امام صادق علیه السّلام فرمود: هرگاه دو نفر، گواهانی نزد امیر مؤمنان علی علیه السّلام می‌آوردند که عادل بودن آنان و تعدادشان یکسان بود، حضرت میان آنان قرعه می‌کشید که سوگند به عهده کدام گروه بیاید و می‌فرمود: خداوندا! پروردگار آسمان‌های هفتگانه! هرکدام که حق دارند، حق را به او بسپار. آن‌گاه حق را به نفع کسی قرار می‌داد که سوگند به عهده او آمده بود؛ هنگامی که سوگند یاد می‌کرد.

عَنْ زَاذَانَ قَالَ: اِسْتَوْدَعَ رَجُلاَنِ اِمْرَأَةً وَدِيعَةً وَ قَالاَ لَهَا لاَ تَدْفَعِيهَا إِلَى وَاحِدٍ مِنَّا حَتَّى نَجْتَمِعَ عِنْدَكِ ثُمَّ اِنْطَلَقَا فَغَابَا فَجَاءَ أَحَدُهُمَا إِلَيْهَا فَقَالَ أَعْطِينِي وَدِيعَتِي فَإِنَّ صَاحِبِي قَدْ مَاتَ فَأَبَتْ حَتَّى كَثُرَ اِخْتِلاَفُهُ ثُمَّ أَعْطَتْهُ ثُمَّ جَاءَ اَلآخَرُ فَقَالَ هَاتِي وَدِيعَتِي فَقَالَتْ أَخَذَهَا صَاحِبُكَ وَ ذَكَرَ أَنَّكَ قَدْ مِتَّ فَارْتَفَعَا إِلَى عُمَرَ فَقَالَ لَهَا عُمَرُ مَا أَرَاكِ إِلاَّ وَ قَدْ ضَمِنْتِ فَقَالَتِ اَلْمَرْأَةُ اِجْعَلْ عَلِيّاً عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ بَيْنِي وَ بَيْنَهُ فَقَالَ عُمَرُ اِقْضِ بَيْنَهُمَا فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ هَذِهِ اَلْوَدِيعَةُ عِنْدِي وَ قَدْ أَمَرْتُمَاهَا أَنْ لاَ تَدْفَعَهَا إِلَى وَاحِدٍ مِنْكُمَا حَتَّى تَجْتَمِعَا عِنْدَهَا فَأْتِنِي بِصَاحِبِكَ فَلَمْ يُضَمِّنْهَا وَ قَالَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّمَا أَرَادَا أَنْ يَذْهَبَا بِمَالِ اَلْمَرْأَةِ. (الکافی ج۷ ص۴۲۸)

زاذان گوید: دو نفر به زنی امانتی را سپردند و به او گفتند: آن را به هیچ‌کدام از ما نده؛ تا این‌که هردو نزد تو بیاییم. آن‌گاه رفتند و غایب شدند. پس یکی از آن‌ها نزد زن آمده و گفت: امانتی را به من بده؛ زیرا رفیقم مرد. اما زن از تحویل امانتی خودداری کرد، تا این‌که دعوایش بالا گرفت. پس زن، امانتی را به او داد. سپس آن دیگری آمد و گفت: امانتی را به من بده. زن گفت: رفیقت آن را گرفت و گفت که تو مرده‌ای. برای طرح دعوا نزد عمر رفتند. عمر به زن گفت: به نظر من تو ضامن هستی. زن گفت: علی علیه السّلام را میان من و این مرد قاضی قرار ده. عمر گفت: بین این دو نفر قضاوت کن. حضرت علی علیه السّلام فرمود: این امانتی نزد من است. شما به این زن دستور دادید که آن را به هیچ‌کدام از شما ندهد، تا این‌که با هم نزد او باشید. پس رفیق خود را نزد من بیاور. حضرت علی علیه السّلام زن را ضامن ندانست و فرمود: همانا این دو نفر می‌خواستند که اموال این زن را از بین ببرند.

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ إِنَّ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ الْيَمِينَ الْكَاذِبَةَ وَ قَطِيعَةَ الرَّحِمِ تَذَرَانِ الدِّيَارَ بَلَاقِعَ مِنْ أَهْلِهَا وَ تُنْغِلُ الرَّحِمَ يَعْنِي انْقِطَاعَ النَّسْلِ. (الکافی ج۷ ص۴۳۶)

امام باقر علیه السّلام فرمود: در کتاب حضرت علی علیه السّلام چنین آمده است: سوگند دروغ و قطع پیوند خویشاوندی، سرزمین‌ها را برای اهالی آن، خشك و بی‌آب و علف می‌کند و نسل را نابود می‌سازد.

عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ حَدَّثَنِي شَيْخٌ مِنْ وُلْدِ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَدِيٍّ وَ كَانَ مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فِي حُرُوبِهِ: أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ فِي يَوْمِ الْتَقَى هُوَ وَ مُعَاوِيَةُ بِصِفِّينَ وَ رَفَعَ بِهَا صَوْتَهُ لِيُسْمِعَ أَصْحَابَهُ وَ اللَّهِ لَأَقْتُلَنَّ مُعَاوِيَةَ وَ أَصْحَابَهُ ثُمَّ يَقُولُ فِي آخِرِ قَوْلِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ يَخْفِضُ بِهَا صَوْتَهُ وَ كُنْتُ قَرِيباً مِنْهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّكَ حَلَفْتَ عَلَى مَا فَعَلْتَ ثُمَّ اسْتَثْنَيْتَ فَمَا أَرَدْتَ بِذَلِكَ فَقَالَ لِي إِنَّ الْحَرْبَ خُدْعَةٌ وَ أَنَا عِنْدَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ كَذُوبٍ فَأَرَدْتُ أَنْ أُحَرِّضَ أَصْحَابِي عَلَيْهِمْ كَيْلَا يَفْشَلُوا وَ كَيْ يَطْمَعُوا فِيهِمْ فَأَفْقَهُهُمْ يَنْتَفِعُ بِهَا بَعْدَ الْيَوْمِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قَالَ لِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَامُ حَيْثُ أَرْسَلَهُ إِلَى فِرْعَوْنَ «فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى‌» وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّهُ لَا يَتَذَكَّرُ وَ لَا يَخْشَى وَ لَكِنْ لِيَكُونَ ذَلِكَ أَحْرَصَ لِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَامُ عَلَى الذَّهَابِ. (الکافی ج۷ ص۴۶۰)

مسعدة بن صدقه گوید: پیرمردی از فرزندان عدی بن حاتم، از پدرش، از پدربزرگش عدی که در جنگ‌های امیر مؤمنان علی علیه السّلام همراه آن حضرت بود به من خبر داد که امیر مؤمنان علی علیه السّلام در جنگ صفین با معاویه با صدای بلند که همه یارانش آن را شنیدند فرمود: به خدا سوگند! معاویه و اصحاب او را خواهم کشت. سپس در آخر سخن خود با صدای آهسته فرمود: «ان شاء الله». من نزدیك ایشان بودم. عرض کردم: ای امیر مؤمنان! شما بر آن‌چه که انجام دادی سوگند خوردی، سپس استثنا نمودی؛ منظور شما از آن‌چه بود؟

فرمود: به راستی که نبرد نیرنگ است و من در نزد مؤمنان، دروغگو نیستم. خواستم که یاران خود را بر آنان تحریك کنم تا خسته نشوند و آنان تشویق شوند. پس فقیه‌ترین آن‌ها پس از امروز از آن سود خواهد برد؛ ان شاء الله.

بدان! خداوند موسی علیه السّلام هنگامی که او را به سوی فرعون فرستاد فرمود: «پس به آرامی با او سخن گویید تا متذکّر گردد و بترسد» در حالی‌که خداوند می‌دانست فرعون نه متذکر می شود و نه می‌ترسد؛ اما این کار، موسی علیه السّلام را بر رفتن بیشتر تحریك می‌کرد.

عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ بْنِ التَّيِّهَانِ: أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ خَطَبَ النَّاسَ بِالْمَدِينَةِ وَ قَالَ: أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ كَانَ لِي عِدَّةُ أَصْحَابِ طَالُوتَ أَوْ عِدَّةُ أَهْلِ بَدْرٍ وَ هُمْ أَعْدَاؤُكُمْ لَضَرَبْتُكُمْ بِالسَّيْفِ حَتَّى تَئُولُوا إِلَى الْحَقِّ وَ تُنِيبُوا لِلصِّدْقِ فَكَانَ أَرْتَقَ لِلْفَتْقِ وَ آخَذَ بِالرِّفْقِ اللَّهُمَّ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَ أَنْتَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ"- قَالَ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَمَرَّ بِصِيرَةٍ فِيهَا نَحْوٌ مِنْ ثَلَاثِينَ شَاةً فَقَالَ وَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ لِي رِجَالًا يَنْصَحُونَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِرَسُولِهِ بِعَدَدِ هَذِهِ الشِّيَاهِ لَأَزَلْتُ ابْنَ آكِلَةِ الذِّبَّانِ عَنْ مُلْكِهِ قَالَ فَلَمَّا أَمْسَى بَايَعَهُ ثَلَاثُمِائَةٍ وَ سِتُّونَ رَجُلًا عَلَى الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ اغْدُوا بِنَا إِلَى أَحْجَارِ الزَّيْتِ مُحَلِّقِينَ وَ حَلَقَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَمَا وَافَى مِنَ الْقَوْمِ مُحَلِّقاً إِلَّا أَبُو ذَرٍّ وَ الْمِقْدَادُ وَ حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ وَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ وَ جَاءَ سَلْمَانُ فِي آخِرِ الْقَوْمِ فَرَفَعَ يَدَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي كَمَا اسْتَضْعَفَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ هَارُونَ اللَّهُمَّ فَ«إِنَّكَ تَعْلَمُ مٰا نُخْفِي وَ مٰا نُعْلِنُ وَ مٰا يَخْفىٰ» عَلَيْكَ «شَيْ‌ءٍ فِي الْأَرْضِ وَ لٰا فِي السَّمٰاءِ» ... «تَوَفَّنِي مُسْلِماً وَ أَلْحِقْنِي بِالصّٰالِحِينَ». (الکافی ج۸ ص۳۱)

ابو الهیثم بن التیهان می‌گوید: امیر المؤمنین علیه السّلام در مدینه خطبه خواند: بخدا سوگند اگر به شمارهٔ یاران طالوت یا شمارهٔ یاران بدر یاور داشتم هر آینه با تیغ شما را می‌زدم تا به حق برگردید و به راستی گرایید و این کار برای پیوند شکاف و نرمش بهتر بود. خدایا میان ما به حق حکم فرما که تو بهترین حاکم هستی. راوی می‌گوید: امام علیه السّلام سپس از مسجد بیرون رفت و به آغلی رسید که در آن حدود سی گوسفند بود. امام علیه السّلام فرمود: بخدا اگر برای من مردانی بودند به عدد این گوسفندان که برای خداوند عزّ و جل و رسولش خیرخواه بودند، پسر زن مگس‌خوار را از سلطنتش برمی‌داشتم. راوی می‌گوید: چون شب شد سیصد و شصت کس با وی بیعت کردند تا دم مرگ. پس امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: به هنگام بامداد در محلّ احجارالزیت گرد آیید و برای نشانی، همهٔ سرها را بتراشید و خود امیر المؤمنین هم سرش را تراشید و از آن جمع سر تراشیده در وعده‌گاه حاضر نشدند مگر ابو ذر و مقداد و حذیفة بن یمان و عمار بن یاسر و سلمان هم در آخر آنان رسید و آن حضرت دست بر آسمان برداشت و فرمود: خدایا! این مردم مرا خوار شمردند چونان که بنی اسرائیل هارون را. بار خدایا! تو می‌دانی آنچه را نهان و عیان می‌داریم و هیچ چیز در زمین و آسمان بر تو پنهان نیست. مرا مسلمان از دنیا ببر و به نیکان برسان.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): لَيْسَ لِأَحَدٍ عَلَى اللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ الْخِيَرَةُ بَلْ لِلَّهِ الْخِيَرَةُ وَ الْأَمْرُ جَمِيعاً. (الکافی ج۸ ص۶۳)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ کس مقابل خدا اختیاری ندارد و اختیارِ همه دست خداست و امر تنها سزاوار اوست.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اللَّهَ أَدَّبَ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِالسَّيْفِ وَ السَّوْطِ. (الکافی ج۸ ص۶۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند بوسیلهٔ شمشیر و شلاق این امّت را ادب می‌کند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: إِنَّ مَوْلًى لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ سَأَلَهُ مَالًا فَقَالَ يَخْرُجُ عَطَائِي فَأُقَاسِمُكَ هُوَ فَقَالَ لَا أَكْتَفِي وَ خَرَجَ إِلَى مُعَاوِيَةَ فَوَصَلَهُ فَكَتَبَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ يُخْبِرُهُ بِمَا أَصَابَ مِنَ الْمَالِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ مَا فِي يَدِكَ مِنَ الْمَالِ قَدْ كَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَكَ وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلِهِ بَعْدَكَ وَ إِنَّمَا لَكَ مِنْهُ مَا مَهَّدْتَ لِنَفْسِكَ فَآثِرْ نَفْسَكَ عَلَى صَلَاحِ وُلْدِكَ فَإِنَّمَا أَنْتَ جَامِعٌ لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِيهِ بِطَاعَةِ اللَّهِ فَسَعِدَ بِمَا شَقِيتَ وَ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِيهِ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ فَشَقِيَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ وَ لَيْسَ مِنْ هَذَيْنِ أَحَدٌ بِأَهْلٍ أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِكَ وَ لَا تُبَرِّدَ لَهُ عَلَى ظَهْرِكَ فَارْجُ لِمَنْ مَضَى رَحْمَةَ اللَّهِ وَ ثِقْ لِمَنْ بَقِيَ بِرِزْقِ اللَّهِ. (الکافی ج۸ ص۷۲)

امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: یکی از آزاد کرده‌های امیر المؤمنین علیه السّلام پولی از آن حضرت درخواست کرد و حضرت علیه السّلام فرمود: هر گاه بهرهٔ خود را از بیت المال گرفتم با تو تقسیم می‌کنم. او گفت: برای من کافی نیست. او نزد معاویه رفت و معاویه به وی صله‌ای داد و او هم نامه‌ای به امیر المؤمنین نوشت و پولی را که از معاویه گرفته بود به آگاهی حضرت رساند. امیر المؤمنین علیه السّلام در پاسخ او این نامه را نگاشت: امّا بعد، مالی که در دست تو ست، پیش از تو، در دست دیگری بوده و پس از تو، به دست دیگری افتد و تو از آن همان بهره‌ای را داری که برای خدا برمی‌داری. پس خود را بر فرزندت مقدم بدار زیرا جز این نیست که تو مال را برای یکی از دو نفر گرد می‌آوری: یا کسی که با آن به طاعت خدا برخیزد که در این صورت با آنچه تو بدبخت‌شده‌ای او خوشبخت شده است و یا فردی که با پول تو به معصیت الهی کمر بندد که در این صورت با آنچه تو برای او گرد آورده‌ای به بدبختی کشانده شده است و هیچ یك از این دو شایستگی آن را ندارند که تو بر خویش مقدمشان بداری و برای او باری بر دوش خود نهی. پس برای آنکه گذشته است به رحمت خدا امیدوار باش و برای آنکه خواهد آمد به روزی خدا اعتماد کن.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): لَا خَيْرَ فِي الدُّنْيَا إِلَّا لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ رَجُلٍ يَزْدَادُ فِيهَا كُلَّ يَوْمٍ إِحْسَاناً وَ رَجُلٍ يَتَدَارَكُ مَنِيَّتَهُ بِالتَّوْبَةِ. (الکافی ج۸ ص۱۲۸)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: دنیا مزیّتی ندارد مگر برای دو کس: کسی که هر روز یك کردار نیك بر اعمالش بیفزاید و کسی که با توبه و بازگشت آمادهٔ مرگ خود گردد.

كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ لَيَنْظُرُ فِي الْكِتَابِ مِنْ كُتُبِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَيَضْرِبُ بِهِ الْأَرْضَ وَ يَقُولُ مَنْ يُطِيقُ هَذَا. (الکافی ج۸ ص۱۲۹)

امام سجاد روزی به کاغذی که علی(ع) برنامهٔ روزانه‌اش را روی آن نوشته بود نگاه می‌کرد، پس آن را بر زمین انداخت و گفت: چه کسی جز علی، طاقت چنین طاعتی دارد؟!

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): مَنْ عَرَّضَ نَفْسَهُ لِلتُّهَمَةِ فَلَا يَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ وَ مَنْ كَتَمَ سِرَّهُ كَانَتِ الْخِيَرَةُ فِي يَدِهِ. (الکافی ج۸ ص۱۵۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: هر که خویش را در معرض تهمت قرار دهد نباید کسی را که به او بدگمان شد نکوهش کرد و هر که سرّش را پوشاند اختیار او به دست خودش خواهد بود.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ اللَّهَ يُعَذِّبُ السِّتَّةَ بِالسِّتَّةِ: الْعَرَبَ بِالْعَصَبِيَّةِ وَ الدَّهَاقِينَ بِالْكِبْرِ وَ الْأُمَرَاءَ بِالْجَوْرِ وَ الْفُقَهَاءَ بِالْحَسَدِ وَ التُّجَّارَ بِالْخِيَانَةِ وَ أَهْلَ الرَّسَاتِيقِ بِالْجَهْلِ. (الکافی ج۸ ص۱۶۲)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: همانا خداوند شش طائفه را به داشتن شش خصلت کیفر رساند: عربها را به داشتن تعصّب، کدخداها را به داشتن کبر، حاکمان را به سبب زورگویی، فقها را به سبب حسد، بازرگانان را به سبب خیانت و روستانشینان را به سبب جهل و نادانی.

عن الصادق(ع): مَا كَانَ قُوتُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(ع) إِلَّا الْخَلَّ وَ الزَّيْتَ وَ حَلْوَاهُ التَّمْرُ إِذَا وَجَدَهُ وَ مَلْبُوسُهُ الْكَرَابِيسُ فَإِذَا فَضَلَ عَنْ ثِيَابِهِ شَيْ‌ءٌ دَعَا بِالْجَلَمِ فَجَزَّهُ. (الکافی ج۸ ص۱۶۳)

امام صادق(ع) میفرمود: غذای غالب امیر مؤمنان(ع) جز سرکه و روغن و شیرینی او جز خرما نبود؛ آن هم اگر می‌یافت. او کرباس می‌پوشید و اگر لباسش بلند بود قیچی طلب میکرد و اضافه‌اش را میبرید بی‌آنکه آن را به خیاط بدهد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): وُكِلَ الرِّزْقُ بِالْحُمْقِ وَ وُكِلَ الْحِرْمَانُ بِالْعَقْلِ وَ وُكِلَ الْبَلَاءُ بِالصَّبْرِ. (الکافی ج۸ ص۲۲۱)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: رزق و روزی به میزان حماقت بسته است و محرومیت به خرد و فرزانگی و بلا به شکیبایی.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: كَانَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَقُومُ فِي الْمَطَرِ أَوَّلَ مَا يَمْطُرُ حَتَّى يَبْتَلَّ رَأْسُهُ وَ لِحْيَتُهُ وَ ثِيَابُهُ فَقِيلَ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ الْكِنَّ الْكِنَّ فَقَالَ إِنَّ هَذَا مَاءٌ قَرِيبُ عَهْدٍ بِالْعَرْشِ. (الکافی ج۸ ص۲۳۹)

از امام صادق علیه السّلام روایت می‌کنند که فرمود: علی علیه السّلام را عادت بر آن بود که در آغاز بارش باران زیر آن می‌ایستاد تا سر و ریش و جامه‌اش تر می شد. پس به حضرت علیه السّلام عرض شد: بهتر است زیر سقفی بروید. حضرت علیه السّلام فرمود: این همان آبی است که تازه از عرش رسیده.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): فَقَدْ يَسُرُّ الْمَرْءَ مَا لَمْ يَكُنْ لِيَفُوتَهُ وَ يَحْزُنُهُ مَا لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَهُ أَبَداً وَ إِنْ جَهَدَ فَلْيَكُنْ سُرُورُكَ بِمَا قَدَّمْتَ مِنْ عَمَلٍ صَالِحٍ أَوْ حُكْمٍ أَوْ قَوْلٍ وَ لْيَكُنْ أَسَفُكَ فِيمَا فَرَّطْتَ فِيهِ مِنْ ذَلِكَ وَ دَعْ مَا فَاتَكَ مِنَ الدُّنْيَا فَلَا تُكْثِرْ عَلَيْهِ حَزَناً وَ مَا أَصَابَكَ مِنْهَا فَلَا تَنْعَمْ بِهِ سُرُوراً وَ لْيَكُنْ هَمُّكَ فِيمَا بَعْدَ الْمَوْتِ وَ السَّلَامُ. (الکافی ج۸ ص۲۴۰)

چه بسا آدمی را رسیدن به آنچه از دستش نمی‌رفت، شاد کند و نرسیدن به چیزی که هرگز بدو نمی‌رسید-حتی اگر می‌کوشید-غمگین سازد، پس باید خوشحالی تو برای اموری باشد که پیش فرستاده‌ای اعم از کار یا حکم یا گفتار نیك، و سوگمندیت در اموری باشد که در آنها کوتاهی ورزیدی، پس آنچه را از دنیا از دست رفته وانه و بر آنها افسوس مخور و به آنچه از دنیا به تو رسیده شاد و دلخوش مباش و تمام همّت خویش را برای پس از مرگت به کار بند، و السلام.

عَنْ جُوَيْرِيَةَ بْنِ مُسْهِرٍ قَالَ: اشْتَدَدْتُ خَلْفَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَقَالَ لِي يَا جُوَيْرِيَةُ إِنَّهُ لَمْ يَهْلِكْ هَؤُلَاءِ الْحَمْقَى إِلَّا بِخَفْقِ النِّعَالِ خَلْفَهُمْ مَا جَاءَ بِكَ قُلْتُ جِئْتُ أَسْأَلُكَ عَنْ ثَلَاثٍ عَنِ الشَّرَفِ وَ عَنِ الْمُرُوءَةِ وَ عَنِ الْعَقْلِ قَالَ أَمَّا الشَّرَفُ فَمَنْ شَرَّفَهُ السُّلْطَانُ شَرُفَ وَ أَمَّا الْمُرُوءَةُ فَإِصْلَاحُ الْمَعِيشَةِ وَ أَمَّا الْعَقْلُ فَمَنِ اتَّقَى اللَّهَ عَقَلَ. (الکافی ج۸ ص۲۴۱)

جویریة بن مسهر می‌گوید: من پشت سر امیر المؤمنین علیه السّلام دویدم. حضرت به من فرمود: ای جویریة! براستی که این نادانان از میان نرفتند مگر به صدای کفشها در پشت سرشان. اکنون بگو برای چه آمده‌ای؟ عرض کردم: آمده‌ام تا سه چیز را از تو پرسش کنم: از شرافت و از مروت و از عقل. حضرت فرمود: اما شرافت، پس هر که را سلطان شرافت بخشد، شرافتمند گردد و مروت، سر و سامان دادن به معیشت و زندگانی است و اما عقل، هر که از خدا ترسد از آن برخوردار است.

عَنْ هَارُونَ بْنِ عَنْتَرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ وَ هُوَ يَقُولُ وَ شَبَّكَ أَصَابِعَهُ بَعْضَهَا فِي بَعْضٍ ثُمَّ قَالَ تَفَرَّجِي تَضَيَّقِي وَ تَضَيَّقِي تَفَرَّجِي ثُمَّ قَالَ هَلَكَتِ الْمَحَاضِيرُ وَ نَجَا الْمُقَرَّبُونَ وَ ثَبَتَ الْحَصَى عَلَى أَوْتَادِهِمْ أُقْسِمُ بِاللَّهِ قَسَماً حَقّاً إِنَّ بَعْدَ الْغَمِّ فَتْحاً عَجَباً. (الکافی ج۸ ص۲۹۴)

هارون بن عنتره از پدرش روایت میکند که: بارها امیر المؤمنین علیه السّلام را دیدم که انگشتان خود را درهم می‌کرد و خطاب به دنیا می‌فرمود: فراخ شو و تنگ شو و تنگ شو و فراخ شو. و سپس می‌فرمود: شتاب‌کنندگان هلاك شدند و مقرّبان نجات یافتند و موفق شدند کاری که باید، بکنند. بخداوند سوگند که همواره پس از اندوه و غم، گشایشی شگفت آور است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): كَانَتِ الْفُقَهَاءُ وَ الْعُلَمَاءُ إِذَا كَتَبَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ كَتَبُوا بِثَلَاثَةٍ لَيْسَ مَعَهُنَّ رَابِعَةٌ مَنْ كَانَتْ هِمَّتُهُ آخِرَتَهُ كَفَاهُ اللَّهُ هَمَّهُ مِنَ الدُّنْيَا وَ مَنْ أَصْلَحَ سَرِيرَتَهُ أَصْلَحَ اللَّهُ عَلَانِيَتَهُ وَ مَنْ أَصْلَحَ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَصْلَحَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّاسِ. (الکافی ج۸ ص۳۰۷)

امیرمؤمنان(ع) فرمود: شیوهٔ فقها و دانشمندان این بود که چون به یك دیگر نامه‌ای می‌نگاشتند سه جمله در آن دیده می شد که چهارمی نداشت: هر که دلمشغولی آخرتش را داشته باشد، خداوند اندوه دنیای او را بسنده باشد و هر که سرشت خویش را سامان بخشد خداوند آشکار او را اصلاح گرداند و هر که میان خود و خدای خود را سامان بخشد خداوند میان او و مردم را اصلاح گرداند.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: أَقْبَلَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ يوم أُحد إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْمَعُ دَوِيّاً شَدِيداً وَ أَسْمَعُ أَقْدِمْ حَيْزُومُ وَ مَا أَهُمُّ أَضْرِبُ أَحَداً إِلَّا سَقَطَ مَيِّتاً قَبْلَ أَنْ أَضْرِبَهُ فَقَالَ هَذَا جَبْرَئِيلُ وَ مِيكَائِيلُ وَ إِسْرَافِيلُ فِي الْمَلَائِكَةِ. (الکافی ج۸ ص۳۱۸)

امام صادق(ع) فرمود: در هنگامهٔ جنگ احد، علی علیه السّلام نزد پیامبر آمد و گفت: ای پیامبر! هیاهویی به گوشم می‌رسد و می شنوم که کسی می‌گوید: ای حیزوم! پیش رو. و من هر که را خواستم با شمشیر بزنم پیش از آنکه شمشیرم بدو خورد، جنازه‌اش نقش زمین می‌گردد. حضرت صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: اینها فرشتگانند که به یاری آمده‌اند.

لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ صَنَعَ النَّاسُ مَا صَنَعُوا، قَالَ سَلْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَتَيْتُ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلَامُ وَ هُوَ يُغَسِّلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا صَنَعَ النَّاسُ. قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): هَل تَدْرِي أَوَّلَ مَنْ بَايَعَ أَبَابَكْرٍ حِينَ صَعِدَ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ؟ قُلْتُ لَا وَ لَكِنِّي رَأَيْتُ شَيْخاً كَبِيراً مُتَوَكِّئاً عَلَى عَصَاهُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ سَجَّادَةٌ شَدِيدُ التَّشْمِيرِ صَعِدَ إِلَيْهِ أَوَّلَ مَنْ صَعِدَ وَ هُوَ يَبْكِي وَ يَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يُمِتْنِي مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى رَأَيْتُكَ فِي هَذَا الْمَكَانِ ابْسُطْ يَدَكَ فَبَسَطَ يَدَهُ فَبَايَعَهُ ثُمَّ نَزَلَ فَخَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ هَلْ تَدْرِي مَنْ هُوَ قُلْتُ لَا وَ لَقَدْ سَاءَتْنِي مَقَالَتُهُ كَأَنَّهُ شَامِتٌ بِمَوْتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ ذَاكَ إِبْلِيسُ. (الکافی ج۸ ص۳۴۳)

روزی که رسول خدا(ص) رحلت کرد و مردم با ابابکر بیعت کردند سلمان می‌گوید خود را به علی(ع) رساندم در حالی که پیکر مطهر رسول خدا را می‌شست. به او گفتم که ابابکر بر منبر پیغمبر نشسته و مردم با او بیعت می‌کنند! فرمود اولین نفری را که بیعت کرد شناختی؟ گفتم: نه ولی پیری کهنسال بود که بر عصای خویش تکیه زده و میان دو دیده‌اش اثر سجدهٔ زیادی بود. و او نخستین کسی بود که از پلهٔ منبر بالا رفت و می‌گریست و می‌گفت: ستایش خدایی را که مرا از دنیا نبرد تا تو را در این جایگاه ببینم. دستت را باز کن. ابو بکر دستش را باز کرد و پیرمرد با او بیعت نمود و سپس از منبر پایین آمد و از مسجد بیرون رفت. علی علیه السّلام فرمود: دانستی او که بود؟ گفتم: نه ولی از کلامش بدم آمد زیرا گویی از مرگ پیامبر خوشحال بود. امام علیه السّلام فرمود: او شیطان لعنه الله بود.