مَسْعُودٌ الْمَدَائِنِيُّ وَ حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ فَزْقَدٍ جَمِيعاً عَنْ فَضْلِ الرَّسُولِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع): أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ: لَوْ أَرَيْتَنَا مَا تَطْمَئِنُّ بِهِ قُلُوبُنَا مِمَّا فِي يَدِكَ مِمَّا أَنْهَى إِلَيْكَ رَسُولُ الله(ص) فَقَالَ: لَوْ أَرَيْتُكُمْ عَجِيبَةً مِنْ عَجَائِبِي لَكَفَرْتُمْ، وَ قُلْتُمْ: سَاحِرٌ أَوْ كَاهِنٌ وَ لَكَانَ هَذَا مِنْ أَحْسَنِ قَوْلِكُمْ فَقَالُوا: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا مِنَّا أَحَدٌ إِلاَّ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّكَ وَرِثْتَ عِلْمَ رَسُولِ اللَّهِ وَ صَارَ إِلَيْكَ فَقَالَ: عِلْمُ الْعَالِمِ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ، لاَ يَحْمِلُهُ إِلاَّ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ، أَوْ مُؤْمِنٌ اِمْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ، وَ أَيَّدَهُ «بِرُوحٍ مِنْهُ» فَإِذَا أَبَيْتُمْ إِلاَّ أَنْ أُرِيَكُمْ بَعْضَ عَجَائِبِي وَ مَا أَتَانِي مِنَ الْعِلْمِ فَاتَّبِعُوا أَثَرِي... (الهدایة الکبری ج۱ ص۱۲۹)
امام باقر(ع) فرمود: اصحاب امیرمؤمنان(ع) روزی به وی گفتند: کاش از عجائبی که خداوند به تو داده چیزی به ما نشان می‌دادی تا دلهای ما به ولایت تو مطمئن گردد. امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر چیزی از عجائب خود به شما نشان دهم، کافر می‌شوید و میگویید علی ساحر یا کاهن است. این، بهترین چیزی است که میگویید! گفتند: ولی همهٔ ما میدانیم که آن عجائب ناشی از علم رسول خدا(ص)ست که به شما رسیده. امیرمؤمنان(ع) فرمود: علمِ الهی، صعب و مستصعب است و جز ملک مقرّب یا نبیّ مرسل یا بنده‌ای که در ایمان، امتحان پس‌داده و به روحی از جانب خدا تأیید گشته، تحمّلش نمی‌کند. با این‌حال اگر اصرار دارید که عجائبی به شما نشان دهم و پردهٔ علمی کنار بزنم، باشد...
(در ادامهٔ روایت آمده که پس از نماز عشاء، علی(ع) عدّه‌ای را با خود بسوی بیابان نجف برد و از عجائبی که دیدند جملگی کافر شدند و او را ساحر نامیدند، جز دو نفر. علی(ع) در اینوقت به آن جمع فرمود: دلهایتان مریض بود؛ اکنون کافر شد! آن‌دو نفر را نیز نیمه‌شب با خود به مسجد کوفه برگرداند و آنجا ذکری گفت با الفاظ و اسمائی که مانند دفعهٔ قبل برای همه آشنا بود یعنی فاقد الفاظ عجیب بود، اما اینبار هم اتفاق غیر منتظره‌ای افتاد به این نحو که سنگریزه‌های مسجد کوفه همگی به دُرّ بدل گشت. با ظهور چنین معجزه‌ای یکی از آن دو نفر هم تحمّل نکرد و مولا را ساحر نامید و آخرین نفر نیز که باور کرده بود، مخفیانه دُرّ بزرگی در جیبش نهاد که امیرمؤمنان(ع) فردا امر کرد دُرّ را در بیابان بیاندازد و فرمود: میخواستی مرا امتحان کنی و ببینی فردا هم دُرّ باقی می‌ماند یا باز به سنگریزه بدل میگردد؟!
گوییم: مَعاجز علیّ در روایات بسیار است. لکن چنانکه در این حدیث خود مولا(ع) تصریح نموده، ظرفیت درک و تحمّلش حتی در جمع مؤمنین نیست، لذا اکثراً اظهارش نابجاست. بنای بنده هم نقل نکردن این قبیل اخبار است مگر برخی را و به جهاتی خاصّ و به حجّتی که بین من و مولاست.)
إِبْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ (عَلَيْهِ السَّلامُ) قَالَ: وَرَدَ عَلَى أَمِيرالمؤمنين(ع) كِتَابٌ مِنْ عَامِلِهِ بِالنَّهْرَوَانِ أَنَّ آلافَ رَجُلٍ مِنَ الْخَوَارِجِ حَكَّمُوا بِالنَّهْرَوَانِ وَ رَفَعُوا رَايَاتِهِمْ وَ أَشْهَرُوا أَسْلِحَتَهُمْ وَ وَرَدُوا بِالْمَعْبَرَةِ فَأَخْرَجُوا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ خَبَّابِ بْنِ الْحُكْمِ، وَ أَتَوْا إِلَيْهِ وَ كَبَّرُوا وَ قَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَظْفَرَنَا بِكَ أَيُّهَا الْخَائِنُ الْكَافِرُ بِكُفْرِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، وَ الْمُقِيمُ مَعَهُ عَلَى رِدَّتِهِ، وَ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّكَ وَ زَوْجَتَكَ تَقَرُّباً إِلَى اللَّهِ بِدِمَائِكُمْ، وَ أَتَوْا بِخِنْزِيرٍ فَذَبَحُوهُ عَلَى شَطِّ النَّهْرَوَانِ وَ ذَبَحُوا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ خَبَّابٍ فَوْقَهُ، وَ قَالُوا: وَ اللَّهِ مَا ذَبَحْنَا لَكَ وَ لِهَذَا الْخِنْزِيرِ إِلاَّ وَاحِداً. وَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَبَّابٍ مِنْ أَعْبَدِ شِيعَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَفْضَلِهِمْ وَ أَخْيَرِهِمْ، وَ ذَبَحُوا زَوْجَتَهُ وَ طِفْلَهُ فَوْقَهُ، وَ قَالُوا: هَذَا فَعَلْنَا بِشِيعَةِ عَلِيٍّ وَ أَنْصَارِهِ نَقْتُلُهُمْ وَ لاَ نُبْقِي مِنْهُمْ أَحَداً. فَقَرَأَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ الْكِتَابَ وَ بَكَى رَحْمَةً لِعَبْدِ اللَّهِ وَ زَوْجَتِهِ وَ طِفْلِهِ وَ قَالَ: آهْ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَئِنْ فَجَّعَ اللَّهُ بِكَ الدِّينَ لَقَدْ صِرْتَ وَ زَوْجَتُكَ وَ طِفْلُكَ إِلَى جَنَّاتِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَ سَمِعَ مَنْ فِي الْعَسْكَرِ مَا وَرَدَ عَلَيْهِ وَ صَاحَ النَّاسُ مِنَ الْعَسْكَرِ: فَمَا ذَا تَرَى يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟ قَالَ: إِعْتَدُّوا بِنَا إِلَى هَؤُلاءِ الْمَارِقِينَ ، فَهَذَا وَ اَيْمُ اللَّهِ أَرَى بَوَارَهُمْ وَ لُحُوقَهُمْ بِالنَّارِ . فَرَجَعَ إِلَى النَّهْرَوَانِ حَتَّى نَزَلَ بِالْقُرْبِ مِنَ الْقَنْطَرَةِ فَأَتَاهُ فَارِسٌ يَرْكُضُ، فَقَالَ لَهُ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ عَبَرَ الْقَوْمُ الْقَنْطَرَةَ فَقَالَ لَهُ (عَلَيْهِ السَّلامُ): إِنَّهُمْ مَا عَبَرُوهَا. فَأَتَاهُ فَارِسٌ آخَرُ يَرْكُضُ فَرَسَهُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ: عَبَرُوا الْقَنْطَرَةَ فَقَالَ: وَ اللَّهِ لَقَدْ كَذَبْتَ مَا عَبَرُوهَا وَ لاَ يَعْبُرُونَهَا. فَأَتَاهُ فَارِسٌ آخَرُ فَقَالَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ أَرَادَ الْقَوْمُ أَنْ يَعْبُرُوهَا وَ مَا عَبَرُوهَا، قَالَ: صَدَقْتَ. فخَرَجَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلامُ) مِنَ الْعَسْكَرِ وَ فِي رِجْلَيْهِ نَعْلُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) الْمَخْصُوفُ، وَ عَلَى مَنْكِبَيْهِ مُلاءَةٌ وَ عَنْ يَمِينِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ ، وَ عَنْ يَسَارِهِ أَبُو أَيُّوبَ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ الْأَنْصَارِيُّ يَمْشِي نَحْوَ الْخَوَارِجِ فَوَثَبَ أَصْحَابُهُ عَلَيْهِ مِنْ مُعَسْكَرِهِ بِالسِّلاحِ وَ قَامُوا بَيْنَ يَدَيْهِ وَ قَالُوا: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ تَخْرُجُ إِلَى أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ أَعْدَاءِ رَسُولِهِ وَ أَعْدَائِكَ، حَاسِراً بِغَيْرِ سِلاحٍ، وَ هُمْ مُقَنَّعُونَ بِالْحَدِيدِ يُرِيدُونَ نَفْسَكَ لاَ غَيْرَهَا؟ فَقَالَ: إِرْجِعُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ فَوَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ، لاَ يَكُونُ إِلاَّ مَا يُرِيدُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ. ثمّ بعد تكلّمه(ع) معهم و الاحتجاجاته(ع) عليهم و عدم قبولهم. وَ إِنْحَرَفَتْ إِلَيْهِ طَائِفَةٌ كَانَتِ اسْتَجَابَتْ إِلاَّ الْأَرْبَعَةَ آلافٍ الَّذِينَ مَرَقُوا، فَقَالُوا: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ نُقَاتِلُهُمْ مَعَكَ فَقَالَ: لاَ، قِفُوا لاَ مَعَنَا وَ لاَ عَلَيْنَا، وَ انْظُرُوا إِلَى نُفُوذِ حُكْمِ اللَّهِ فِيهِمْ. صَاحَ بِهِمْ ثَلاثاً، فَسَمِعَ جَمِيعُهُمْ: هَلْ أَنْتُمْ مُنِيبُونَ؟ هَلْ أَنْتُمْ رَاجِعُونَ؟ فَقَالُوا بِأَجْمَعِهِمْ: عَنْ قِتَالِكَ، لاَ. فَقَالَ لِأَصْحَابِهِ: وَ اللَّهِ لَوْ لاَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ تَتْرُكُوا الْعَمَلَ وَ تَتَّكِلُوا عَلَيَّ بِالْفَضْلِ لِمَنْ قَاتَلَ لَمَا قَاتَلَ هَؤُلاءِ غَيْرِي، وَ كَانَ لِي مِنَ اللَّهِ الْفَضْلُ عِنْدَهُ فِي الدُّنْيَا وَ الآخِرَةِ فَشُدُّوا عَلَيْهِمْ فَإِنِّي شَادٌّ فَكَانُوا «كَرَمَادٍ اِشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ» أَوْ كَيَوْمٍ «فَقَالَ لَهُمُ اللهُ مُوتُوا» فَمَاتُوا. فَلَمَّا أَخَذُوا قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلامُ) مَنْ قُتِلَ مِنْكُمْ؟ فَلَنْ يُقْتَلَ إِلاَّ تِسْعَةٌ، وَ لَمْ يَسْلَمْ مِنْهُمْ إِلاَّ تِسْعَةٌ، فَفَقَدُوا مَنْ قُتِلَ مِنْهُمْ وَ نَجَا فَلَمْ يَنْجُ إِلاَّ تِسْعَةٌ، وَ عَدُّوا أَصْحَابَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ الْمَقْتُولِينَ فَوَجَدُوهُمْ تِسْعَةً. قَالَ: وَ فَالِقِ الْحَبَّةِ وَ بَارِئِ النَّسَمَةِ مَا كَذَبْتُ وَ لاَ كُذِبْتُ. كَانَتِ الْخَوَارِجُ خَرَجُوا إِلَيْهِ قَبْلَ ذَلِكَ بِحَرُورَاءَ فِي جَانِبِ الْكُوفَةِ وَ هُوَ غَرْبِيُّ الْفُرَاتِ فِي اِثْنَيْ عَشَرَ أَلْفَ رَجُلٍ فَأَتَاهُ الْخَبَرُ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ فِي جُمْلَةِ النَّاسِ وَ عَلَيْهِ مُلاءَةُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)، وَ مَعَهُ بَغْلَةُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَالَ لَهُ النَّاسُ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ تَخْرُجُ إِلَيْهِمْ فِي جُمْلَةِ النَّاسِ فِي مُلاءَةٍ، وَ الْقَوْمُ شَاكُونَ سِلاحَهُمْ؟ فَقَالَ: إِنَّهُ لَيْسَ هُوَ يَوْمَ قِتَالِهِمْ، وَ لَكِنَّهُمْ يَخْرُجُونَ عَلَيَّ فِي قِتَالِ النَّهْرَوَانِ أَرْبَعَةَ آلافِ رَجُلٍ يَمْرُقُونَ مِنَ الْإِسْلامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الَرَّمِيَّةِ، فَلَمَّا بَرَزُوا قَالَ لَهُمْ: إِرْضَوْا بِمِائَةٍ مِنْكُمْ ثُمَّ قَالَ، لِلْعَشَرَةِ: إِرْضَوْا بِرَجُلٍ مِنْكُمْ، وَ قَالَ لِلرَّجُلِ: لَيْسَ هَذَا يَوْمَ أَوَانِ قِتَالِهِمْ، سَيُفَرَّقُونَ حَتَّى يَصِيرُوا أَرْبَعَةَ آلافٍ، وَ يَخْرُجُونَ عَلَيَّ فِي قَابِلٍ مِثْلِ هَذَا الشَّهْرِ، وَ فِي مِثْلِ هَذَا الْيَوْمِ فَأَخْرُجُ إِلَيْكُمْ فَأَقْتُلُكُمْ حَتَّى لاَ يَبْقَى إِلاَّ تِسْعَةُ نَفَرٍ وَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ هَكَذَا أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَافْتَرَقُوا حَتَّى صَارُوا أَرْبَعَةَ آلافِ رَجُلٍ يَتَبَرَّأُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ كَمَا أَخْبَرَهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلامُ) وَ قَتَلَهُمْ فَلَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ تِسْعَةُ نَفَرٍ. (الهدایة الکبری ج۱ ص۱۳۵)
امام صادق(ع) فرمود: عامل امیرمؤمنان(ع) در نهروان برای وی نوشت که چندین هزار نفر از خوارج در آنجا جمع شده و اردو زده و پرچم برافراشته و اسلحه کشیده و راه را بسته‌اند. عبدالله پسر خَبّاب اَرَت را که می‌خواسته با زن حامله‌اش از آنجا بگذرد به جرم دوستی با علی، گرفته و در کنار گُرازی به همراه زنش ذبح کرده و جنین را از شکم مادر بیرون کشیده و آنرا هم سر بریده‌اند و بعد تکبیر گفته‌اند و همگی شعار داده‌اند که ما با کشتن چنین کافرانی به خدا تقرّب میجوییم و تک‌تک یاران علی را همینگونه خواهیم کشت! عبداللهِ خَبّاب از عابدترین و فاضل‌ترین و بهترین یاران امیرمؤمنان(ع) بود. علی(ع) که نامه را خواند، گریست و فرمود: ای عبدالله، خدا تو را و زنت را و فرزندت را رحمت کند و در جوار قرب خویش جای دهد. مردم که از محتوای نامه با خبر شدند صدای صیحه و ضجّه از جمعیت برخواست و فریاد زدند: یا امیرالمؤمنین، صبر تا کی؟ ما را به جنگ این مارقین ببر. علی(ع) لشکر کوفه را بسوی نهروان برد و قبل از پل اردو زد، بگونه‌ای که نهری مابین دو سپاه بود. پیکی سراسیمه آمد و گفت: یا امیرالمؤمنین، خوارج از پل گذشتند و بسوی ما آمدند. امیرمؤمنان(ع) فرمود: امکان ندارد! مدتی بعد پیک دیگری از راه رسید و باز همان حرف را تکرار کرد. امیرمؤمنان(ع) فرمود: خوارج از پل نگذشته‌اند و مقدّر نیست که بگذرند! کمی بعد پیک سومی آمد و گفت: میخواستند بگذرند اما باز عقب نشستند. امیرمؤمنان(ع) فرمود: این خبر، خبرِ درست است. محلی که برای کشته شدن آنها در علم الهی مقدّر شده همان سمت نهر است نه سمت ما. سپس امیرمؤمنان(ع) برای اتمام حجّت با ایشان بی سلاح و زره درحالیکه نعلین رسول خدا را پوشیده بود و عبایی بر دوش داشت به همراه عبدالله بن عباس و ابوایّوب انصاری از میان سپاهیان خویش خارج شد و بسوی خوارج رفت. لشکریان که چنین دیدند فریادشان به آسمان بلند شد و جلوی امیرمؤمنان(ع) را گرفتند که بی‌سلاح و یار، چگونه به میانِ خوارج میروی؟! درحالیکه تا بن دندان مسلح‌اند و تشنهٔ خونت!! امیرمؤمنان(ع) فرمود: آرام باشید و با من نیایید! خدا رحمتتان کند! قسم به خدا که خالق آسمان و زمین است، چیزی نمیشود جز آنکه خدا بخواهد. امیرمؤمنان(ع) به میان ایشان رفت و سخنِ بی‌اساس ایشان را شنید و یک‌یک حرف‌هایشان را پاسخ داد و بر درستی خویش و باطل بودن پندار ایشان دلیل آورد. عدّه‌ای از ایشان پذیرفتند و به سمت امیرمؤمنان(ع) آمدند و گفتند ما اکنون با توئیم و با تو با یاران قدیم‌مان می‌جنگیم. علی(ع) به آنها فرمود: نه، شما نه با سپاه ما باشید نه با سپاه خوارج. بلکه بر سر آن بلندی بنشینید و ببینید حکم خدا چگونه در میان خوارج نفوذ میکند و آنها را یک‌بیک هلاک میسازد. سپس به عدّه‌ای که حدوداً چهارهزار نفر بوده و نپذیرفتند و بر باطل خویش استوار ماندند رو کرد و فریاد کشید و بگونه‌ای که همه بشنوند فرمود: آیا توبه می‌کنید و از راهتان بازمیگردید؟ همگی فریاد زدند: از جنگیدن با تو هرگز توبه نمی‌کنیم! پس علی(ع) به میان لشکر خویش بازگشت و به یارانش فرمود: اگر نمیترسیدم که دست از عمل بکشید و بر مدد من تکیه کنید، به شما میگفتم که ثواب کسی که جز جنگ با خوارج کار دیگری نکرده، چقدر است! بدرستیکه جز من کسی یارای کشتن این گروه مقدّس‌نما را نداشت. سپس فرمود: بر این قوم سخت بگیرید که بر مردم سخت میگیرند. بر اینها چون تندبادی باشید که بر خاکستر میوزد و پراکنده‌اش میسازد. «كَرَمَادٍ اِشْتَدَّتْ بِهِ الَرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ» یا چون بانگ خدا که فرمود: بمیرید و مردند «فَقَالَ لَهُمُ اللهُ مُوتُوا» فَمَاتُوا. سپس فرمان جنگ داد و قبلش فرمود: از شما جز نُه نفر کشته نخواهند شد و از آنان جز نُه نفر زنده نخواهند ماند و چنین شد. وقتی برای امیرمؤمنان(ع) خبر آوردند که از سپاه شما فقط نُه نفر شهید شده و عدّهٔ کشتگان آنها بسیار است و تقریباً فوجی نگریخته، فرمود: بخدا که هرگز رسولش به من دروغ نگفته و من به شما دروغ نمیگویم. خوارج پیشتر هم در جمعیتی دوازده‌هزار نفری نزدیک کوفه مجتمع شده و آهنگ حمله به کوفه را داشتند. امیرمؤمنان(ع) آن‌دفعه هم بی‌سلاح به میان آنها رفت و تحذیرشان کرد. وقتی وی را ملامت کردند، فرمود: امروز روز جنگ اینان با ما نیست. سال بعد در همین ماه و همین روز در جمعیتی چهارهزار نفری، همگی توسط سپاه ما کشته خواهند شد جز نُه نفر که خواهند گریخت. و همانطور شد که علی(ع) به علم الهی پیش‌بینی کرده بود.
أبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ (عَلَيْهِ السَّلامُ) قَالَ: مُدَّ الْفُرَاتُ عِنْدَهُمْ بِالْكُوفَةِ عَلَى عَهْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلامُ) حَتَّى طَغَى وَ عَلا كَالْجِبَالِ وَ صَارَ بِإِزَاءِ شُرُفَاتِ الْكُوفَةِ وَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلامُ) فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ قَدْ خَرَجَ إِلَى النَّجَفِ وَ نَفَراً مِنْ أَصْحَابِهِ فَنَظَرَ إِلَى بَعْضِ النَّجَفِ وَ قَالَ لِلنَّفَرِ الَّذِينَ مَعَهُ إِنِّي أَرَى النَّجَفَ يُخْبِرُ أَنَّ الْمَاءَ قَدْ طَغَى فِي الْفُرَاتِ حَتَّى أَوْفَى عَلَى مَنَازِلِ الْكُوفَةِ وَ أَنَّ النَّاسَ بِهَا ضَجُّوا وَ فَزِعُوا إِلَيْنَا فَقُومُوا بِنَا إِلَيْهِمْ فَأَقْبَلَ هُوَ وَ النَّفَرُ إِلَى الْكُوفَةِ وَ تَلَقَّاهُ أَهْلُهَا صَارِخِينَ مُسْتَغِيثِينَ فَقَالَ: مَا شَأْنُكُمْ طَغَى الْمَاءُ عَلَيْكُمْ، مَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَكُمْ وَ أَنَا فِيكُمْ، وَ سَارَ يُرِيدُ الْفُرَاتَ وَ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِ حَتَّى وَرَدَ عَلَى مَجْلِسٍ لِثَقِيفٍ فَتَغَامَزُوا عَلَيْهِ وَ أَشَارَ إِلَيْهِ بَعْضُ أَحْدَاثِهِمْ، فَالْتَفَتَ إِلَيْهِمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مُغْضَباً فَقَامَ إِلَيْهِ مَشَايِخُهُمْ، فَقَالُوا: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ هَؤُلاءِ شَبَابٌ لاَ يَعْقِلُونَ فَلاَ تُؤَاخِذْنَا بِهِمْ. ثُمَّ أَتَى إِلَى الْفُرَاتِ وَ هُوَ يَزْخُرُ بِأَمْوَاجٍ كَالْجِبَالِ فَسَقَطَ النَّاسُ لِوُجُوهِهِمْ وَ صَاحُوا: اللَّهَ اللَّهَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أُرْفُقْ بِرَعِيَّتِكَ فَنَزَلَ وَ أَخَذَ قَضِيبَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَرَعَهُ قَرْعَةً وَاحِدَةً، وَ قَالَ: إِجْرِ عَلَى قَدَرٍ يَا فُرَاتُ فَجَرَى. (الهدایة الکبری ج۱ ص۱۵۰)
امام صادق(ع) فرمود: در زمان امیرمؤمنان(ع) روزی که ایشان به اتفاق چند نفر از اصحاب به بیابان نجف رفته بود، فرات در کوفه طغیان کرد و چنان بالا آمد که آب به خانه‌های مردم سرازیر گشت. امیرمؤمنان(ع) در نجف به اصحابش گفت: زمین نجف با من سخن میگوید و از طغیان فرات خبر می‌دهد و از ضجّهٔ مردم میگوید! بیایید بازگردیم. پس امیرمؤمنان(ع) به اتفاق یارانش به سوی کوفه باز آمدند و دیدند مردم فریاد میزنند و پناه می‌جویند. علی(ع) فرمود: خدا عذابتان نمی‌کند تا من در میان شمایم! مردم گفتند: یا امیرالمؤمنین، به فریادمان برس! علی(ع) با مردم به طرف فرات رفت. وقتی به منازل ثقیف رسید چند تن از جوانان اوباش ثقیف با دست به او اشاره و مسخره‌اش کردند. امیرمؤمنان(ع) با خشم در ایشان نگریست. پیرمردان ثقیف گفتند: یا امیرالمؤمنین اینها عدّهٔ جوان نادانند؛ بخاطر کار زشتشان بر ما خرده مگیر. سپس علی(ع) به اتفاق جماعت راهش را بسوی فرات ادامه داد. به ساحل فرات که رسید با عصای پیامبر(ص) که از شاخهٔ درخت خرما بود تک ضربه‌ای بر آب فرات نواخت و فرمود: به قدری که باید جاری شو؛ ای فرات! چیزی نگذشت که فرات از طغیان بازایستاد و عقب نشست.
سَدِيرِ الصَّيْرَفِيِّ عَنْ مُرَادٍ يُقَالُ لَهُ رَبَابُ بْنُ رِيَاحٍ قَالَ: كُنْتُ قَائِماً عَلَى رَأْسِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ بِالْبَصْرَةِ بَعْدَ الْفَرَاغِ مِنْ أَصْحَابِ الْجَمَلِ إِذْ أَتَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً فَقَالَ لَهُ: عَرَفْتُ حَاجَتَكَ قَبْلَ أَنْ تَذْكُرَهَا لِي، جِئْتَ تَطْلُبُ مِنِّي الْأَمَانَ لِمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، فَقَالَ لَهُ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أُحِبُّ أَنْ تُؤْمِنَهُ، قَالَ: اِذْهَبْ فَجِئْنِي بِهِ يُبَايِعْنِي وَ لاَ يَجِيئُنِي إِلاَّ رَدِيفاً قَالَ: فَمَا لَبِثَ إِلاَّ قَلِيلاً حَتَّى أَقْبَلَ اِبْنُ عَبَّاسٍ وَ خَلْفَهُ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ رَدِيفاً، فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ): هَلْ أُبَايِعُكَ قَالَ مَرْوَانُ عَلَى أَنَّ فِي النَّفْسِ مَا فِيهَا، قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ: إِنِّي لَسْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّمَا أُبَايِعُكَ عَلَى مَا ظَهَرَ لِي، قَالَ: فَمَدَّ يَدَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَلَمَّا بَايَعَهُ، قَالَ: هِيهِ يَا اِبْنَ الْحَكَمِ قَدْ كُنْتَ تَخَافُ أَنْ تَرَى رَأْسَكَ يُقْطَعُ فِي هَذِهِ الْمَعْمَعَةِ كَلاَّ بِاللَّهِ لاَ يَكُونُ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ صُلْبِكَ طَوَاغِيتُ يَمْلِكُونَ هَذِهِ الرَّعِيَّةَ يَسُومُونَهُمْ خَوْفاً وَ ظُلْماً وَ جَوْراً وَ يَسْقُونَهُمْ كُؤُوساً مُرَّةً. قَالَ مَرْوَانُ كَانَ مِنِّي مَا أَخْبَرَنِي عَلِيٌّ ثُمَّ هَرَبَ فَلَحِقَ بِمُعَاوِيَةَ وَ كَانَ كَمَا قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ). (الهدایة الکبری ج۱ ص۱۵۱)
راوی گوید: در بصره، پس از جنگ جمل، کنار امیرمؤمنان(ع) نشسته بودم که عبدالله بن عباس وارد شد و عرضه داشت یا امیرالمؤمنین با شما کاری دارم! علی(ع) فرمود: می‌دانم چه کار داری! می‌خواهی برای مروان شفاعت کنی تا با من بیعت کند. ابن عباس گفت: آری و انتظار دارم بپذیرید. علی فرمود: او را بیاور و سپس به ما گفت پشت سر ابن عباس خواهد آمد نه در کنار وی. همینطور هم شد ابن عباس آمد و به ردیف او پشت سرش مروان وارد شد. امیرمؤمنان(ع) به مروان گفت: با تو بیعت کنم؟ مروان گفت: بله! بیعت کن بر مبنای آنکه دلم خالصانه با توست. علی(ع) فرمود: هیهات! دلت با ما نیست؛ اما بیعت می‌کنم به دلیل چیزی که از آینده می‌دانم. مروان که بیعت کرد، امیرمؤمنان(ع) به او فرمود: ترسیدی سرزمین بصره آخرِ کار تو باشد و اینجا سر از تنت جدا شود؟ چنین نشد چون مقدّر است که تو زنده بمانی و به قدر حاملگی سگی خلافت کنی و از صُلب تو طواغیتی بر مسلمین حکومت کنند و خون آنها را در شیشه کنند. عاقبت مروان بیعت خویش شکست و به سوی معاویه گریخت و همانطور که امیرمؤمنان پیش بینی کرده بود به خلافت رسید (گوییم: خلافتش سه ماه بیشتر دوام نیاورد؛ زنانش شبی بر سرش ریخته و او را خفه کردند، اما بنی‌مروان چنانکه علی(ع) فرموده بود سال‌ها بر مسلمین حکومت کردند.)
اَلْحَارِثِ الْأَعْوَرِ الْهَمْدَانِيِّ قَالَ: كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) بِالْكُنَاسَةِ، إِذْ أَقْبَلَ أَسَدٌ يَهْوِي فَضَعْضَعْنَا مِنْ حَوْلِهِ حَتَّى اِنْتَهَى إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) فَقَالَ لَهُ: اِرْجِعْ وَ لاَ تَدْخُلْ دَارَ هِجْرَتِي بَعْدَ الْيَوْمِ وَ بَلِّغِ السِّبَاعَ عَنِّي تَتَجَافَى الْكُوفَةَ وَ جَمِيعَ مَا حَوْلَهَا أَلاَ إِنَّ طَاعَتِي طَاعَةُ اللَّهِ فَإِذَا عَصَوُا اللَّهَ وَ خَلَّوْا طَاعَتِي حَكَمْتُ فِيهِمْ فَلَمْ تَزَلِ السِّبَاعُ تَتَجَافَى الْكُوفَةَ إِلَى أَنْ قُبِضَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ)، وَ تَقَلَّدَهَا زِيَادُ بْنُ أَبِيهِ دَعِيُّ أَبِي سُفْيَانَ (لَعَنَهُ اللَّهُ) فَلَمَّا دَخَلَهَا سُلِّطَتِ السِّبَاعُ عَلَى الْكُوفَةِ وَ مَا حَوْلَهَا حَتَّى أَفْنَتْ أَكْثَرَ النَّاسِ. (الهدایة الکبری ج۱ ص۱۵۱)
راوی گوید: امیرمؤمنان(ع) که در کوفه مستقرّ شد، روزی به همراه ایشان در حاشیهٔ شهر بودیم. از دور صدای غرّش شیر آمد و شیری هویدا شد. شیر نزدیک‌تر و نزدیک‌تر آمد. امیرمؤمنان(ع) بسوی شیر رفت و به او فرمود: به بیشه بازگرد و مِن‌بعد به کوفه و مردمانش نزدیک مشو. به دیگر درّندگان نیز از طرف من بگو که از کوفه و اطرافش دور شوند و بگو که طاعت من، طاعت خداست و اگر رعایت نکنند، راجع به آنها حکم خواهم کرد. راوی گوید: پس از این واقعه تا وقتی امیرمؤمنان(ع) زنده بود درّندگان از کوفه فاصله گرفتند و پس از شهادت ایشان و خصوصاً از وقتی ابن‌زیاد زمام کار کوفه را بدست گرفت، درّندگان باز بر حواشی کوفه مسلّط شدند و افراد زیادی را به مرور تلف کردند.
اَلْحَارِثِ الْأَعْوَرِ الْهَمْدَانِيِّ قَالَ: بَيْنَمَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) يَخْطُبُ فِي النَّاسِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي مَسْجِدِ الْكُوفَةِ إِذْ أَقْبَلَتْ أَفْعَى مِنْ نَاحِيَةِ بَابِ الْفِيلِ رَأْسُهَا أَعْظَمُ مِنْ رَأْسِ الْبَعِيرِ تَهْوِي إِلَى نَحْوِ الْمِنْبَرِ فَافْتَرَقَ النَّاسُ فِي جَانِبَيِ الْمَسْجِدِ خَوْفاً مِنْهُ حَتَّى صَعِدَ الْمِنْبَرَ، ثُمَّ تَطَاوَلَ إِلَى أُذُنِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ فَأَصْغَى إِلَيْهِ وَ جَعَلَ يُسَارُّهُ مَلِيّاً ثُمَّ نَزَلَ فَلَمَّا بَلَغَ بَابَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِي يُسَمُّونَهُ بَابَ الْفِيلِ اِنْقَطَعَ أَثَرُهُ وَ غَابَ عَنِ النَّاسِ فَلَمْ يُرَ، فَلَمْ يَبْقَ مُؤْمِنٌ وَ لاَ مُؤْمِنَةٌ، إِلاَّ قَالَ هَذَا مِنْ عَجَائِبِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، وَ لَمْ يَبْقَ مُنَافِقٌ وَ لاَ مُنَافِقَةٌ إِلاَّ قَالَ: هَذَا مِنْ سِحْرِ عَلِيٍّ، فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ: أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي لَسْتُ سَاحِراً وَ هَذَا الَّذِي رَأَيْتُمُوهُ وَصِيُّ مُحَمَّدٍ عَلَى الْجِنِّ، وَ أَنَا وَصِيُّهُ عَلَى الْإِنْسِ وَ هُوَ يُطِيعُنِي أَكْثَرَ مِمَّا تُطِيعُونَنِي وَ هُوَ خَلِيفَتِي فِيهِمْ وَ قَدْ جَرَى بَيْنَ الْجِنِّ مَلْحَمَةٌ تَتَهَادَرُ فِيهَا الدِّمَاءُ وَ الَّذِي لاَ يَعْلَمُ مَا الْمَخْرَجُ مِنْهَا وَ لاَ الْحُكْمُ فِيهَا فَإِنَّهُ مُسَائِلِي عَنِ الْجَوَابِ فِي ذَلِكَ فَأَجَبْتُهُ عَنْهُ بِالْحَقِّ، وَ هَذَا الْمَثَلُ الَّذِي يَمْثُلُ لَكُمْ أَرَادَ بِهِ يُرِيكُمْ فَضْلِي عَلَيْكُمُ الَّذِي هُوَ أَعْلَمُ بِهِ مِنْكُمْ. (الهدایة الکبری ج۱ ص۱۵۲)
راوی گوید: روز جمعه‌ای درحالیکه امیرمؤمنان(ع) بر منبر خطبه می‌خواند، مار عظیم‌الجثه‌ای از درب مسجد وارد شد. مردم ترسیده و از دو طرف پراکنده شدند و از سر راهش کنار رفتند. امیرمؤمنان(ع) که متوجه اوضاع شد فریاد زد: راهش را باز کنید! مار بسوی منبر آمد و از پلهٔ منبر خود را بالا کشید و به صورت امیرمؤمنان(ع) نزدیک شد و گویا چیزی به ایشان گفت. آنگاه آرام بازگشت و از میان مسجد گذشت و از در مسجد خارج شد. اما بیرون در مسجد گویی غیب شد و به زمین فرو رفت و دیگر کسی آنرا ندید. این واقعه را همهٔ آنها که آن‌روز حاضر بودند دیدند بطوریکه آن درِ مسجد که مار از آن وارد شد باب‌الثعبان نامیده شد یعنی درِ اژدها. (بعدها معاویه برای آنکه این واقعه را از یادها ببرد، یکسال فیلی را کنار آن در زنجیر کرد تا نام آن در شد باب‌الفیل. این در، در شمال غربی مسجد کوفه هم اکنون باقی است). راوی گوید: این واقعه همان وقت از مشهورترین معجزات امیرمؤمنان نزد مؤمنین بود و منافقین بسیاری نیز بر وقوعش شاهد بودند اما آنرا دلیل ساحر بودن علی(ع) می‌دانستند. همان‌وقت که این مطلب به گوش امیرمؤمنان(ع) رسید، فرمود: من ساحر نیستم. این موجودی که به شکل مار دیدید، جنّی بود که به این شکل درآمده بود و از من تقاضا داشت که راجع به مسأله‌ای میان دو طایفه از جنّیان قضاوت کنم، پیش از آنکه اختلافشان به خونریزی بیانجامد.