أَبِي حَمْزَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) يَقُولُ: لَمَّا مَرُّوا بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) وَ فِي رَقَبَتِهِ حَبْلُ آلِ زُرَيْقٍ ضَرَبَ أَبُو ذَرٍّ بِيَدِهِ عَلَى الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ لَيْتَ السُّيُوفُ قَدْ عَادَتْ بِأَيْدِينَا ثَانِيَةً، وَ قَالَ مِقْدَادُ لَوْ شَاءَ لَدَعَا عَلَيْهِ رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ، قَالَ سَلْمَانُ مَوْلاَنَا أَعْلَمُ بِمَا هُوَ فِيهِ. (رجال الکشی ج۱ ص۷)
امام‌باقر(ع) فرمود: وقتی امیرمؤمنان(ع) را برای بیعت با ابوبکر می‌بردند و آل زُرَیق(یعنی منافقان) بر گردنش طنابی افکنده بودند، ابوذر به افسوس گفت: کاش بار دیگر چون گذشته شمشیرها بدستان ما باز گردد. مقداد گفت: کاش علی(ع) از خدا علیه آنان یاری می‌خواست و آنان را نفرین میکرد. سلمان گفت: مولای ما خودش بهتر میداند چه باید بکند!
أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ: جَاءَ الْمُهَاجِرُونَ وَ الْأَنْصَارُ وَ غَيْرُهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ إِلَى عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) فَقَالُوا لَهُ: أَنْتَ وَ اللَّهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنْتَ وَ اللَّهِ أَحَقُّ النَّاسِ وَ أَوْلاَهُمْ بِالنَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) هَلُمَّ يَدَكَ نُبَايِعْكَ فَوَ اللَّهِ لَنَمُوتَنَّ قُدَّامَكَ! فَقَالَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ): إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ فَاغْدُوا غَداً عَلَيَّ مُحَلِّقِينَ! فَحَلَقَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) وَ حَلَقَ سَلْمَانُ وَ حَلَقَ مِقْدَادُ وَ حَلَقَ أَبُو ذَرٍّ وَ لَمْ يَحْلِقْ غَيْرُهُمْ ثُمَّ اِنْصَرَفُوا. قُلْتُ: فَمَا كَانَ فِيهِمْ عَمَّارٌ فَقَالَ: لاَ. قُلْتُ: فَعَمَّارٌ مِنْ أَهْلِ الرِّدَّةِ فَقَالَ: إِنَّ عَمَّاراً قَدْ قَاتَلَ مَعَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بَعْدُ. (رجال الکشی ج۱ ص۸)
امام باقر(ع) فرمود: بعد از بیعت مردم با ابوبکر، عدّه زیادی از مهاجرین و انصار به نزد علی(ع) آمدند و به وی گفتند: بخدا که تو به خلافت سزاوارتری و ما نزدیک‌تر از تو به رسول خدا(ص) سراغ نداریم. ما با تو بیعت می‌کنیم و در رکابت حاضریم بمیریم! امیرمؤمنان(ع) به آنها فرمود: اگر راست می‌گویید فردا صبح زود سرهای خود را تراشیده و حاضر شوید. فردا صبح علی(ع) خودش با سر تراشیده حاضر شد. اما هیچ کس نیامد جز سلمان و مقداد و ابوذر. فقط این سه نفر سر خود را تراشیده و حاضر شدند. حتّی عمّار هم آن‌روز صبح نیامد و بعداً به علی(ع) ملحق شد.
سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ مُنَخَّلٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ: دَخَلَ أَبُو ذَرٍّ عَلَى سَلْمَانَ وَ هُوَ يَطْبُخُ قِدْراً لَهُ، فَبَيْنَا هُمَا يَتَحَدَّثَانِ إِذَا اِنْكَبَّتِ الْقِدْرُ عَلَى وَجْهِهَا عَلَى الْأَرْضِ فَلَمْ يَسْقُطْ مِنْ مَرَقِهَا وَ لاَ مِنْ وَدَكِهَا شَيْءٌ، فَعَجِبَ مِنْ ذَلِكَ أَبُو ذَرٍّ عَجَباً شَدِيداً، وَ أَخَذَ سَلْمَانُ الْقِدْرَ فَوَضَعَهَا عَلَى حَالِهَا الْأَوَّلِ عَلَى النَّارِ ثَانِيَةً، وَ أَقْبَلاَ يَتَحَدَّثَانِ، قَالَ فَخَرَجَ أَبُو ذَرٍّ وَ هُوَ مَذْعُورٌ مِنْ عِنْدِ سَلْمَانَ، فَبَيْنَا هُوَ مُتَفَكِّرٌ إِذْ لَقِيَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) عَلَى الْبَابِ، فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ سَلْمَانَ لَوْ حَدَّثَكَ بِمَا يَعْلَمُ لَقُلْتَ رَحِمَ اللَّهُ قَاتِلَ سَلْمَانَ، يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ سَلْمَانَ بَابُ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ مَنْ عَرَفَهُ كَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ أَنْكَرَهُ كَانَ كَافِراً، وَ إِنَّ سَلْمَانَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ. و قال لی رسولُ الله(ص): سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ قَلِيلُ الْكِبْرِ وَ هُوَ لَكَ نَاصِحٌ فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسِكَ. (رجال الکشی ج۱ ص۱۴و ۳۰)
راوی گوید اباذر به خانه سلمان رفته بود و با هم سخن می‌گفتند که ناگهان دیگی که بر روی آتش می‌جوشید و در آن غذا بود واژگون شد. اما از محتویات آن هیچ چیزی بیرون نریخت و سلمان بدون آنکه دستش بسوزد دیگ را برداشت و دوباره بر روی آتش گذاشت. اباذر که از آنچه دیده بود حیران گشته بود، از خانه سلمان خارج شد و امیرمؤمنان(ع) را دید. ایشان فرمود: ای اباذر، اگر سلمان بعضی از چیزهایی که میداند را برایت تعریف کند، چنان با او دشمن میشوی که بر قاتلش رحمت می‌فرستی! سپس فرمود: سلمان، باب الله در زمین است. هرکس او را بشناسد مؤمن است هرکس انکارش کند کافر است. سلمان از ما اهل بیت است. رسول خدا(ص) سفارش سلمان را به من میکرد و میفرمود: سلمان، هیچ تکبّر ندارد و خیرخواه است. او را برای خودت برگزین!
اَلْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ: قَالَ لِي تَرْوِي مَا يَرْوِي النَّاسُ أَنْ عَلِيّاً (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ فِي سَلْمَانَ أَدْرَكَ عِلْمَ الْأَوَّلِ وَ عِلْمَ الآخِرِ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَهَلْ تَدْرِي مَا عَنَى قُلْتُ يَعْنِي عِلْمَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَ عِلْمَ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ). فَقَالَ لَيْسَ هَكَذَا يَعْنِي، وَ لَكِنْ عِلْمَ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ عِلْمَ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) وَ أَمْرَ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ أَمْرَ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ). (رجال الکشی ج۱ ص۱۶)
راوی گوید: امام باقر(ع) به من فرمود مشهور است که امیرالمؤمنین(ع) راجع به سلمان فرموده که سلمان واجد علم اولین و آخرین بود. گفتم: بله. فرمود: می‌دانی یعنی چه؟ گفتم: لابد علم بنی‌اسرائیل و علم قرآن مقصود است. فرمود: خیر؛ یعنی سلمان، واجد علم نبی(ص) و علم علی(ع) و امر نبی(ص) و امر علی(ع) بود.
مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ (عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ) قَالَ: ذُكِرَتِ التَّقِيَّةُ يَوْماً عِنْدَ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) فَقَالَ: إِنْ عَلِمَ أَبُو ذَرٍّ مَا فِي قَلْبِ سَلْمَانَ لَقَتَلَهُ وَ قَدْ آخَى رَسُولُ اللَّهِ بَيْنَهُمَا، فَمَا ظَنُّكَ بِسَائِرِ الْخَلْقِ. (رجال الکشی ج۱ ص۱۷)
امام باقر(ع) فرمود: روزی نزد امیرمؤمنان(ع) صحبت از تقیّه شد. فرمود: اگر ابوذر میدانست در قلب سلمان چه می‌گذرد، او را می‌کشت! در حالی که رسول خدا میان آن دو عهد اخوّت بسته بود. وقتی حساب سلمان با ابوذر چنین است، حساب بقیه مردم و اینکه چقدر باید ملتزم به تقیّه بود دانسته میشود.
جِبْرِيلُ بْنُ أَحْمَدَ الْفَارَيَابِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ وَ هُوَ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمَّارٍ (إِنْ شَاءَ اللَّهُ) رَفَعَهُ، قَالَ: أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سَرِيَّةً، فَقَالَ لَهُمْ إِنَّكُمْ تَضِلُّونَ سَاعَةَ كَذَا مِنَ اللَّيْلِ فَخُذُوا ذَاتَ الْيَسَارِ، فَإِنَّكُمْ تَمُرُّونَ بِرَجُلٍ فِي شَأْنِهِ فَتَسْتَرْشِدُونَهُ، فَيَأْبَى أَنْ يُرْشِدَكُمْ حَتَّى تُصِيبُوا مِنْ طَعَامِهِ فَيَذْبَحُ لَكُمْ كَبْشاً فَيُطْعِمُكُمْ ثُمَّ يَقُومُ فَيُرْشِدُكُمْ، فَاقْرَءُوهُ مِنِّي السَّلاَمَ وَ أَعْلِمُوهُ أَنِّي قَدْ ظَهَرْتُ بِالْمَدِينَةِ. فَمَضَوْا فَضَلُّوا الطَّرِيقَ، فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَ لَمْ يَقُلْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) تَيَاسَرُوا! فَفَعَلُوا فَمَرُّوا بِالرَّجُلِ الَّذِي قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَاسْتَرْشِدُوهُ فَقَالَ لَهُمُ الرَّجُلُ لاَ أَفْعَلُ حَتَّى تُصِيبُوا مِنْ طَعَامِي! فَفَعَلُوا، فَأَرْشَدَهُمُ الطَّرِيقَ. وَ نَسَوْا أَنْ يُقْرِءُوهُ السَّلاَمَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَالَ فَقَالَ لَهُمُ الرَّجُلُ وَ هُوَ عَمْرُو بْنُ الْحَمِقِ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) أَ ظَهَرَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِالْمَدِينَةِ فَقَالُوا نَعَمْ. فَلَحِقَ بِهِ وَ لَبِثَ مَعَهُ مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) اِرْجِعْ إِلَى الْمَوْضِعِ الَّذِي مِنْهُ هَاجَرْتَ فَإِذَا تَوَلَّى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأْتِهِ! فَانْصَرَفَ الرَّجُلُ حَتَّى إِذَا تَوَلَّى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) الْكُوفَةَ، أَتَاهُ فَأَقَامَ مَعَهُ بِالْكُوفَةِ، ثُمَّ إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ لَهُ لَكَ دَارٌ قَالَ نَعَمْ. قَالَ بِعْهَا وَ اِجْعَلْهَا فِي الْأَزْدِ، فَإِنِّي غَداً لَوْ غِبْتُ لَطُلِبْتَ، فَمَنَعَكَ الْأَزْدُ حَتَّى تَخْرُجَ مِنَ الْكُوفَةِ مُتَوَجِّهاً إِلَى حِصْنِ الْمَوْصِلِ، فَتَمُرَّ بِرَجُلٍ مُقْعَدٍ فَتَقْعُدَ عِنْدَهُ ثُمَّ تَسْتَسْقِيَهُ فَيُسْقِيَكَ، وَ يَسْأَلَكَ عَنْ شَأْنِكَ فَأَخْبِرْهُ وَ اُدْعُهُ إِلَى الْإِسْلاَمِ فَإِنَّهُ يُسْلِمُ، وَ اِمْسَحْ بِيَدِكَ عَلَى وَرِكَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ يَمْسَحُ مَا بِهِ وَ يَنْهَضُ قَائِماً فَيَتَّبِعُكَ، وَ تَمُرَّ بِرَجُلٍ أَعْمَى عَلَى ظَهْرِ الطَّرِيقِ فَتَسْتَسْقِيَهُ فَيُسْقِيَكَ، وَ يَسْأَلَكَ عَنْ شَأْنِكَ فَأَخْبِرْهُ وَ اُدْعُهُ إِلَى الْإِسْلاَمِ فَإِنَّهُ يُسْلِمُ، وَ اِمْسَحْ يَدَكَ عَلَى عَيْنَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُعِيدُهُ بَصِيراً فَيَتَّبِعُكَ، وَ هُمَا يُوَارِيَانِ بَدَنَكَ فِي التُّرَابِ، ثُمَّ تَتَّبِعُكَ الْخَيْلُ فَإِذَا صِرْتَ قَرِيباً مِنَ الْحِصْنِ فِي مَوْضِعِ كَذَا وَ كَذَا رَهَقَتْكَ الْخَيْلُ، فَانْزِلْ عَنْ فَرَسِكَ وَ مُرَّ إِلَى الْغَارِ فَإِنَّهُ يَشْتَرِكُ فِي دَمِكَ فَسَقَةٌ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ. فَفَعَلَ مَا قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ، فَلَمَّا اِنْتَهَى إِلَى الْحِصْنِ قَالَ لِلرَّجُلَيْنِ: اِصْعَدَا فَانْظُرَا هَلْ تَرَيَانِ شَيْئاً قَالاَ نَرَى خَيْلاً مُقْبِلَةً، فَنَزَلَ عَنْ فَرَسِهِ وَ دَخَلَ الْغَارَ وَ عَارَ فَرَسُهُ فَلَمَّا دَخَلَ الْغَارَ ضَرَبَهُ أَسْوَدُ سَالِخٌ فِيهِ، وَ جَاءَتِ الْخَيْلُ فَلَمَّا رَأَوْا فَرَسَهُ عَائِراً قَالُوا هَذَا فَرَسُهُ وَ هُوَ قَرِيبٌ، فَطَلَبَهُ الرِّجَالُ فَأَصَابُوهُ فِي الْغَارِ فَكُلَّمَا ضَرَبُوا أَيْدِيَهُمْ إِلَى شَيْءٍ مِنْ جِسْمِهِ تَبِعَهُمُ اللَّحْمُ فَأَخَذُوا رَأْسَهُ فَأَتَوْا بِهِ مُعَاوِيَةَ فَنَصَبَهُ عَلَى رُمْحٍ وَ هُوَ أَوَّلُ رَأْسٍ نُصِبَ فِي الْإِسْلاَمِ. (رجال الکشّی ج۱ ص۴۶)
راوی گوید: رسول خدا(ص) گروهی را به جنگ فرستاد. پیش از رفتن به آنها فرمود: فلان شب در فلان ساعت در بیابان گم می‌شوید. وقتی گم شدید به چپ مایل شوید و پیش بروید. به کسی میرسید که وقتی از او راه را می‌پرسید، می‌گوید: راه را نشانتان نمی‌دهم مگر آنکه ابتدا مهمان من شوید و از غذایم بخورید. وقتی چنان کردید راه را نشان شما میدهد. سپس رسول خدا(ص) فرمود: به او بگویید من در مدینه رسالت یافته‌ام و سلام مرا به او برسانید. گروه که به راه افتادند همانطور که رسول خدا(ص) پیش‌بینی کرده بود در شبی از شبها گم شدند و یاد حرف رسول خدا(ص) افتادند و به سمت چپ رفتند تا به آن مرد رسیدند و مهمان او شدند و راه را از او پرسیدند. اما یادشان رفت راجع به رسول خدا(ص) صحبت کنند و سلام ایشان را ابلاغ نمایند. موقع خداحافظی خود آن مرد که نامش عَمر بن حَمِق بود پرسید: راستی در مدینه پیامبری نیامده؟! گفتند: چرا آمده و به تو هم سلام رساند ولی ما یادمان رفت بگوییم. چند روز بعد عمر بن حمق خودش را به مدینه رساند و با پیامبر(ص) دیدار کرد و اسلام آورد و چند روزی با رسول خدا(ص) بود تا آنکه رسول خدا(ص) به وی فرمود: به بیابانت بازگرد و وقتیکه علی(ع) به خلافت رسید، خودت را به وی برسان. عَمر چنین کرد و امیرمؤمنان(ع) که در کوفه بود خود را به وی رساند. عَمر تا آخر عمر امیرمؤمنان(ع) با وی بود. روزی علی(ع) به وی فرمود: زمینت را بفروش و زمینی در میان قبیلهٔ أزد بخر. پس از من، دشمنان در پی تو خواهند آمد و أزدیان تا آنجا که بتوانند از تو محافظت میکنند و عاقبت تو بسوی موصل فراری میدهند. در راه موصل به مردی برمیخوری که پاهایش فلج است. کنارش بنشین و از او آب طلب کن. آب را که خوردی، از حال و روزت می‌پرسد. به اسلام دعوتش کن. اسلام می‌آورد. اسلام که آورد با دست بر ران‌هایش بکش. به اذن خدا پاهایش شفا یافته و برمیخیزد و با تو در سفرت همراه میشود. کمی بعد به مردی کور می‌رسی و از او هم طلب آب می‌کنی. او را هم به اسلام دعوت کن و چون اسلام آورد، دست بر چشمانش بکش. به اذن خدا بینا میشود و همراه تو عازم می‌گردد. این دو مرد قرار است جسد تو را دفن کنند. نزدیک موصل سوارانی که از پی تو میآیند از دور پدیدار میشوند. چون آنها را از دور دیدی، از اسبت پیاده شو و وارد غاری که آنجا در سینهٔ کوه است شو! فاسقان جنّ و انس باید در خون تو شریک باشند. سالها بعد، عَمر بن حِمَق همین مسیر را رفت و چون سواران از دور پیدا شدند به آن دو نفر گفت: شما مخفی شوید من باید وارد این غار شوم. به محض ورود به غار، مار بزرگ سیاهی او را نیش زد و کشت. سوارانی که آمدند چون به اسب بی‌سوارش رسیدند، گفتند همین‌جا باید باشد. پس وارد غار شدند و او را مرده یافتند و سرش را جدا کرده برای معاویه بردند. معاویه آن سر را به نیزه کرد و به نمایش گذاشت. این، نخستین سری بود که در اسلام به نیزه شد.
(گوییم: عَمر بن حَمِق خُزاعی از اصحاب رسول خدا(ص)ست که پس از صلح حدیبیه به نزد پیامبر(ص) رفت و اسلام آورد. عَمرو از رسول خدا(ص) احادیثی نقل کرده و جبیر بن نُفَیر، رُفاعة بن شداد و دیگران از وی حدیث روایت کرده‌اند. وی همچنین از راویان حدیث غدیر است. نقل است روزی عمرو، رسول خدا(ص) را سیراب کرد، آن حضرت در حق وی چنین دعا کرد: «اَللّهُمّ مَتِّعهُ بِشَبابِهِ» خدایا او را از جوانی‌اش بهره‌مند ساز. عمرو نیز به برکت این دعا، هشتاد سال بر او گذشت ولی یک موی سفید در رویش دیده نشد. عمرو، پس از پیامبر(ص) به کوفه آمد و در آنجا اقامت گزید. وی از مخالفان عثمان بود. به گزارش طبری، عمرو بن حمق خزاعی و عده‌ای دیگر که در کوفه مخالف عثمان بودند جلسه‌ای ترتیب دادند. سعید بن عاص مخالفت این عده را به عثمان گزارش کرد و عثمان دستور میدهد که همگی به شام تبعید شوند. به گفته صاحب الاستیعاب، عمرو از کسانی بود که برای اعتراض به عثمان، به سمت مدینه حرکت کرد و از چهار نفری بود که به خانه عثمان حمله کرد. برخی وی را به عنوان قاتل عثمان معرفی کرده‌اند که نُه ضربه بر وی وارد کرده است. معاویه وی را قاتل عثمان میدانست. پس از به خلافت رسیدن امیرمؤمنان(ع) عمرو بن حمق از شیعیان نزدیک او شد. کَشّی وی را از حواریون حضرت معرفی کرده است. بنابر نقلی عمرو بن حمق برای حضرت علی به منزله سلمان فارسی نسبت به پیامبر(ص) بود. وی در جنگ جمل، صفین و نهروان شرکت کرد. امام به عمرو فرمود: ای کاش در سپاه من صد نفر مانند تو بودند و درباره او چنین دعا کرد: «خدایا دلش را به تقوا روشن گردان و راه راستت را به او بنما». عمرو از یاران امام(ع) بود که در ماجرای حکمیت در کنار افرادی مانند حسن بن علی(ع)، حسین بن علی(ع)، عبدالله بن عباس، عبدالله بن جعفر و مالک اشتر در جلسه امام علی(ع) با نماینده معاویه، بر شرایطی که امام علی(ع) برای حکمیت تعیین کرد، گواهی دادند. عمرو از یاران امام حسن(ع) نیز به شمار می‌رود. پس از صلح امام حسن(ع) و به حکومت رسیدنِ معاویه، زیاد به حکومت کوفه منصوب شد و به تعقیب و کشتار بزرگان شیعه پرداخت. به همین جهت عمرو بن حمق از کوفه فرار کرد. اما در سال ۵۰ قمری به دست عوامل معاویه به شهادت رسید. ابن عبدالبر کشته‌شدن عمرو بن حمق را بر اثر گزیدن مار در هنگام پنهان‌شدنش در غار دانسته است. وی گفته عامل زیاد که در تعقیب عمرو بود او را مرده یافت و سرش را از تن جدا کرده و برای زیاد فرستاد و زیاد آن را برای معاویه. پس از شهادت عمرو، معاویه دستور داد سر وی در شهرهای مختلف نمایش داده شود. ابن اثیر زیارتگاهی را در قبرستان خاندان نقیب، در شمال شهر موصل برای عمرو بن حمق برشمرده که اکنون تخریب شده است. آمده که بنی‌حمدان برای وی مقبره‌ای ساختند که بارها در تاریخ توسط متعصبان اهل سنّت چون وی را قاتل عثمان میدانستند تخریب گشت. امروزه گنبد و مقبره عمرو بن حمق از بین رفته است و قبر وی در فضای باز در محوطه قبرستان «نقیب» قرار دارد. امام حسین(ع) در نامه‌ای به معاویه، او را به سبب قتل عمرو بن حمق که عبد صالح خدا بود و عبادت، بدنش را نحیف و رویش را زرد کرده بود، به شدت مذمّت نموده است. روحش شاد!)
سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ ، عَنِ اَلزُّهْرِيِّ ، قَالَ سَمِعْتُ اَلْحَارِثَ يَقُولُ: اِسْتَعْمَلَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) عَلَى اَلْبَصْرَةِ عَبْدَ اَللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ، فَحَمَلَ كُلَّ مَالٍ فِي بَيْتِ اَلْمَالِ بِالْبَصْرَةِ وَ لَحِقَ بِمَكَّةَ وَ تَرَكَ عَلِيّاً (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) وَ كَانَ مَبْلَغُهُ أَلْفَيْ أَلْفِ دِرْهَمٍ، فَصَعِدَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) اَلْمِنْبَرَ حِينَ بَلَغَهُ ذَلِكَ فَبَكَى، فَقَالَ هَذَا اِبْنُ عَمِّ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي عِلْمِهِ وَ قَدْرِهِ يَفْعَلُ مِثْلَ هَذَا فَكَيْفَ يُؤْمَنُ مَنْ كَانَ دُونَهُ، اَللَّهُمَّ إِنِّي قَدْ مَلِلْتُهُمْ فَأَرِحْنِي مِنْهُمْ وَ اِقْبِضْنِي إِلَيْكَ غَيْرَ عَاجِزٍ وَ لاَ مَلُولٍ. (رجال الکشّی ج۱ ص۶۰)
راوی گوید: امیرمؤمنان(ع) عبدالله بن عباس را به امارت بصره نهاده بود که خبر رسید او بعنوان قهر از علی(ع)، بیت‌المال بصره را که یک میلیون درهم بیش بود، برداشته و بار شتر کرده و با خود به مکه برده است. پس امیرالمؤمنین(ع) به منبر رفت و گریست و فرمود: این، مثلاً پسر عموی رسول خداست و علم و فضلش بر کسی پنهان نیست! وقتی او چنین کاری می‌کند چطور میشود به بقیه اعتماد کرد؟! سپس رو به آسمان کرد و گفت: خدایا! من دیگر از این مردم خسته شده‌ام! مرا بکش و پیش خودت ببر. که در جوار تو نه خستگی هست، نه ملالی.
عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ سِنَانٍ ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) يَقُولُ: كَانَ مَعَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) مِنْ قُرَيْشٍ خَمْسَةُ نَفَرٍ وَ كَانَتْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ قَبِيلَةً مَعَ مُعَاوِيَةَ فَأَمَّا اَلْخَمْسَةُ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ رَحْمَةُ اَللَّهِ عَلَيْهِ أَتَتْهُ اَلنَّجَابَةُ مِنْ قِبَلِ أُمِّهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ ، وَ كَانَ مَعَهُ هَاشِمُ بْنُ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ اَلْمِرْقَالُ ، وَ كَانَ مَعَهُ جَعْدَةُ بْنُ هُبَيْرَةَ اَلْمَخْزُومِيُّ ، وَ كَانَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) خَالَهُ وَ هُوَ اَلَّذِي قَالَ لَهُ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ إِنَّمَا لَكَ هَذِهِ اَلشِّدَّةُ فِي اَلْحَرْبِ مِنْ قِبَلِ خَالِكَ فَقَالَ لَهُ جَعْدَةُ لَوْ كَانَ خَالُكَ مِثْلَ خَالِي لَنَسِيتَ أَبَاكَ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُذَيْفَةَ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ ، وَ اَلْخَامِسُ سَلَفُ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ اِبْنُ أَبِي اَلْعَاصِ بْنِ رَبِيعَةَ وَ هُوَ صِهْرُ اَلنَّبِيِّ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ) أَبُو اَلرَّبِيعِ. (رجال الکشّی ج۱ ص۶۳)
امام صادق(ع) فرمود: سیزده طایفه از قبیلهٔ قریش با معاویه بودند و فقط پنج نفر در تمام قریش از علی(ع) طرفداری می‌کردند. اینها عبارت بودند از: محمد بن ابی‌بکر، هاشم بن عُتبة بن ابی‌وقّاص، جَعدة بن هُبَیره خواهرزادهٔ علی(ع)، محمد بن ابی‌حذیفه که پسر دایی معاویه بود و پس از علی(ع) در زندان معاویه درگذشت، و پنجمی: پسر ابی‌العاص بن ربیعه که پدرش ابی‌العاص داماد پیامبر(ص) و شوهر زینب بنت محمد(ص) بود.
إِبْرَاهِيمُ بْنُ اَلْحُسَيْنِ اَلْحُسَيْنِيُّ اَلْعَقِيقِيُّ، رَفَعَهُ، قَالَ: سُئِلَ قَنْبَرٌ مَوْلَى مَنْ أَنْتَ فَقَالَ: أَنَا مَوْلَى أميرالمؤمنين، مَنْ ضُرِبَ بِسَيْفَيْنِ وَ طُعِنَ بِرُمْحَيْنِ وَ صَلَّى اَلْقِبْلَتَيْنِ وَ بَايَعَ اَلْبَيْعَتَيْنِ وَ هَاجَرَ اَلْهِجْرَتَيْنِ وَ لَمْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ، أَنَا مَوْلَى صَالِحِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثُ اَلنَّبِيِّينَ وَ خَيْرُ اَلْوَصِيِّينَ وَ أَكْبَرُ اَلْمُسْلِمِينَ وَ يَعْسُوبُ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ نُورُ اَلْمُجَاهِدِينَ وَ زَيْنُ اَلْعَابِدِينَ وَ رَئِيسُ اَلْبَكَّائِينَ وَ سِرَاجُ اَلْمَاضِينَ وَ ضَوْءُ اَلْقَائِمِينَ وَ أَفْضَلُ اَلْقَانِتِينَ وَ لِسَانُ رَسُولِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ أَوَّلُ اَلْمُؤْمِنِينَ مِنْ آلِ يَاسِينَ ، اَلْمُؤَيَّدُ بِجِبْرَئِيلَ اَلْأَمِينِ وَ اَلْمَنْصُورُ بِمِيكَائِيلَ اَلْمَتِينِ وَ اَلْمَحْمُودُ عِنْدَ أَهْلِ اَلسَّمَاءِ أَجْمَعِينَ، سَيِّدُ اَلْمُسْلِمِينَ وَ اَلسَّابِقِينَ وَ قَاتِلُ اَلنَّاكِثِينَ وَ اَلْقَاسِطِينَ وَ اَلْمَحَامِي عَنْ حَرَمِ اَلْمُسْلِمِينَ وَ مُجَاهِدُ أَعْدَائِهِ اَلنَّاصِبِينَ وَ مُطْفِئُ نِيرَانِ اَلْمُوقِدِينَ وَ أَفْخَرُ مَنْ مَشَى مِنْ قُرَيْشٍ أَجْمَعِينَ، وَ أَوَّلُ مَنْ أَجَابَ وَ اِسْتَجَابَ لِلَّهِ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَصِيُّ نَبِيِّهِ فِي اَلْعَالَمِينَ وَ أَمِينُهُ عَلَى اَلْمَخْلُوقِينَ وَ خَلِيفَةُ مَنْ بُعِثَ إِلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ سَيِّدُ اَلْمُسْلِمِينَ وَ اَلسَّابِقِينَ وَ قَاتِلُ اَلنَّاكِثِينَ وَ اَلْقَاسِطِينَ وَ مُبِيدُ اَلْمُشْرِكِينَ، وَ سَهْمٌ مِنْ مَرَامِي اَللَّهِ عَلَى اَلْمُنَافِقِينَ وَ لِسَانُ كَلِمَةِ اَلْعَابِدِينَ، نَاصِرُ دَيْنِ اَللَّهِ وَ وَلِيُّ اَللَّهِ وَ لِسَانُ كَلِمَةِ اَللَّهِ وَ نَاصِرُهُ فِي أَرْضِهِ وَ عَيْبَةُ عِلْمِهِ وَ كَهْفُ دِينِهِ إِمَامُ اَلْأَبْرَارِ مَنْ رَضِيَ عَنْهُ اَلْعَلِيُّ - اَلْجَبَّارُ، سَمحُ سَخِيٌّ حَيِيٌّ بُهْلُولٌ سَنْخَنْجِيٌّ زَكِيٌّ مُطَهَّرٌ أَبْطَحِيٌّ بَاذِلٌ جَرِيٌّ هُمَامٌ اَلصَّابِرُ صَوَّامٌ مَهْدِيٌّ مِقْدَامٌ، قَاطِعُ اَلْأَصْلاَبِ مُفَرِّقُ اَلْأَحْزَابِ عَالِي اَلرِّقَابِ، أَرْبَطُهُمْ عِنَاناً وَ أَثْبَتَهُمْ جَنَاناً وَ أَشَدُّهُمْ شَكِيمَةً بَازِلُ بَاسِلٌ صِنْدِيدٌ هِزَبْرٌ ضِرْغَامٌ حَازِمٌ عَزَّامٌ حَصِيفٌ خَطِيبٌ مِحْجَاجٌ، كَرِيمُ اَلْأَصْلِ شَرِيفُ اَلْفَضْلِ فَاضِلُ اَلْقَبِيلَةِ نَقِيُّ اَلْعَشِيرَةِ زَكِيُّ اَلرَّكَانَةِ مُؤَدِّي اَلْأَمَانَةِ، مِنْ بَنِي هَاشِمٍ وَ اِبْنُ عَمِّ اَلنَّبِيِّ(ص) وَ اَلْإِمَامُ مَهْدِيُّ اَلرَّشَادِ مُجَانِبُ اَلْفَسَادِ اَلْأَشْعَثُ اَلْحَاتِمُ اَلْبَطَلُ اَلْجُمَاجِمُ وَ اَللَّيْثُ اَلْمُزَاحِمُ بَدْرِيٌّ مَكِّيٌّ حَنَفِيٌّ رُوحَانِيٌّ شَعْشَعَانِيٌّ، مِنَ اَلْجِبَالِ شَوَاهِقُهَا وَ مِنْ ذِي اَلْهِضَابِ رُءُوسُهَا وَ مِنَ اَلْعَرَبِ سَيِّدُهَا مِنَ اَلْوَغَاءِ لَيْثُهَا، اَلْبَطَلُ اَلْهُمَامُ وَ اَللَّيْثُ اَلْمِقْدَامُ وَ اَلْبَدْرُ اَلتَّمَامُ، مَحَلُّ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثُ اَلْمُشْعِرِينَ وَ أَبُو اَلسِّبْطَيْنِ اَلْحَسَنِ وَ اَلْحُسَيْنِ ، وَ اَللَّهِ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ حَقّاً حَقّاً عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ مِنَ اَللَّهِ اَلصَّلَوَاتُ اَلزَّكِيَّةُ وَ اَلْبَرَكَاتُ اَلسَّنِيَّةُ. (رجال الکشّی ج۱ ص۷۲)
این روایت، توصیف و مدح قنبر، غلامِ امیرمؤمنان(ع) از ایشان است و چون گویاست نیازی به ترجمه ندارد.
عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ يَزِيدَ اَلْأَسَدِيِّ ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ اَلزُّبَيْرِ: قَالَ خَرَجَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) يَوْماً إِلَى بُسْتَانِ اَلْبَزْنِيِّ وَ مَعَهُ أَصْحَابُهُ، فَجَلَسَ تَحْتَ نَخْلَةٍ ثُمَّ أَمَرَ بِنَخْلَةٍ، فَلُقِطَت فَأُنْزِلَ مِنْهَا رُطَبٌ فَوُضِعَ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ، قَالُوا، فَقَالَ رُشَيْدٌ اَلْهَجَرِيُّ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ مَا أَطْيَبَ هَذَا اَلرُّطَبَ فَقَالَ يَا رُشَيْدُ إِنَّكَ تُصْلَبُ عَلَى جِذْعِهَا، فَقَالَ رُشَيْدٌ فَكُنْتُ أَخْتَلِفُ إِلَيْهَا طَرَفَيِ اَلنَّهَارِ أَسْقِيهَا، وَ مَضَى أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) قَالَ: فَجِئْتُهَا يَوْماً وَ قَدْ قُطِعَ سَعَفُهَا قُلْتُ اِقْتَرَبَ أَجَلِي، ثُمَّ جِئْتُ يَوْماً فَجَاءَ اَلْعَرِيفُ فَقَالَ أَجِبِ اَلْأَمِيرَ! فَأَتَيْتُهُ فَلَمَّا دَخَلْتُ اَلْقَصَرَ فَإِذَا اَلْخَشَبُ مُلْقًى، ثُمَّ جِئْتُ يَوْماً آخَرَ فَإِذَا اَلنِّصْفُ اَلآخَرُ قَدْ جُعِلَ زُرْنُوقاً يُسْتَقَى عَلَيْهِ اَلْمَاءُ، فَقُلْتُ مَا كَذَّبَنِي خَلِيلِي فَأَتَانِي اَلْعَرِيفُ فَقَالَ أَجِبِ اَلْأَمِيرَ! فَأَتَيْتُهُ فَلَمَّا دَخَلْتُ اَلْقَصَرَ إِذَا اَلْخَشَبُ مُلْقًى فَإِذَا فِيهِ اَلزُّرْنُوقُ فَجِئْتُ حَتَّى ضَرَبْتُ اَلزُّرْنُوقَ بِرِجْلِي ثُمَّ قُلْتُ: لَكَ غُذِّيتُ وَ لِي أُنْبِتَّ ثُمَّ أُدْخِلْتُ عَلَى عُبَيْدِ اَللَّهِ بْنِ زِيَادٍ ، فَقَالَ هَاتِ مِنْ كِذْبِ صَاحِبِكَ! فَقُلْتُ وَ اَللَّهِ مَا أَنَا بِكَذَّابٍ وَ لَقَدْ أَخْبَرَنِي أَنَّكَ تَقْطَعُ يَدَيَّ وَ رِجْلِي وَ لِسَانِي، قَالَ إِذًا وَ اَللَّهِ نُكَذِّبُهُ اِقْطَعُوا يَدَهُ وَ رِجْلَهُ وَ أَخْرِجُوهُ، فَلَمَّا حُمِلَ إِلَى أَهْلِهِ أَقْبَلَ يُحَدِّثُ اَلنَّاسَ بِالْعَظَائِمِ وَ هُوَ يَقُولُ أَيُّهَا اَلنَّاسُ سَلُونِي فَإِنَّ لِلْقَوْمِ عِنْدِي طَلِبَةً لَمْ يَقْضُوهَا، فَدَخَلَ رَجُلٌ عَلَى اِبْنِ زِيَادٍ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعْتَ قَطَعْتَ يَدَهُ وَ رِجْلَهُ وَ هُوَ يُحَدِّثُ اَلنَّاسَ بِالْعَظَائِمِ! قَالَ رُدُّوهُ وَ قَدِ اِنْتَهَى إِلَى بَابِهِ، فَرَدُّوهُ فَأَمَرَ بِقَطْعِ يَدَيْهِ وَ رِجْلَيْهِ وَ لِسَانِهِ وَ أَمَرَ بِصَلْبِهِ. (رجال الکشّی ج۱ ص۷۶)
راوی گوید: امیرمؤمنان(ع) روزی با چند تن از اصحاب به نخلستانی رفت. همگی زیر درخت نخلی نشستند و از خرمای آن خوردند. رُشَیدِ هَجَری گفت: چه خرمای خوبی است! امیرمؤمنان(ع) فرمود: تو را روزی بر صلیبی که از تنهٔ این درخت می‌سازند، به شهادت میرسانند. آن روز گذشت و علی(ع) نیز شهید شد. رشید مدام به دیدار آن نخل میرفت و با نخل سخن میگفت. روزی دید نخل را بریده‌اند. با خودش گفت به شهادت من هم چیزی نمانده! چند روز بعد مأمور حکومت آمد و به رشید گفت: امیر را اجابت کن! یعنی ابن‌زیاد منتظر توست. رشید که به دارالخلافه رسید دید تنهٔ نخل خودش را گوشهٔ حیاط انداخته‌اند. آن روز اتفاقی نیافتاد اما پس از چند روز دوباره ابن‌زیاد احضارش کرد. این‌بار دید تکه‌ای از تنه نخل را بریده‌اند و به بقیه تنه وصل کرده‌اند. سراغ تنه رفت و گفت خوب داری به صلیب من تبدیل میشوی! ماجرای رشید و این نخل دهان به دهان نقل شده و به ابن‌زیاد رسیده بود. این بار که رشید را احضار کرد گفت مولایت چه گفته؟ گفت: گفته دست و پا و زبان مرا می‌بُری و بر این نخل به صلیبم میکشی! ابن‌زیاد گفت: کاری میکنم حرفش دروغ از آب درآید. پس دستور داد دست و پایش را بریدند و او را در خانه‌اش افکندند. اما شروع کرد به غیب‌گفتن و مدام میگفت: سَلونی! یعنی از من بپرسید. و مدام مردم دور او جمع می‌شدند. مشاوران به ابن‌زیاد گفتند این چه فتنه‌ای که درست کرده‌ای! پس دستور داد زبان رشید را هم ببُرند و بر همان نخل به صلیبش کشند.