دُرّ نجف

کلام الامیر — جلد دوم

مصباح‌المتهجّد

کانَ یَقولُ عَلَیْهِ السَّلامُ : یَا مُحْسِنُ قَدْ أَتَاكَ اَلْمُسِیءُ وَ قَدْ أَمَرْتَ اَلْمُحْسِنَ أَنْ یَتَجَاوَزَ عَنِ اَلْمُسِیءِ وَ أَنْتَ اَلْمُحْسِنُ وَ أَنَا اَلْمُسِیءُ فَبِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَجَاوَزْ عَنْ قَبِیحِ مَا تَعْلَمُ مِنِّي. (مصباح‌المتهجّد ج۱ ص۳۰)

راوی گوید: امیرمؤمنان(ع) زیاد این گونه دعا می‌کرد: ای خدای مهربان! بنده‌ای گناهکار به درگاهت آمده! خودت امر کردی که از خطاهای دیگران بگذریم؛ اکنون من خطاکارم و تو خدای مهربان. از تو می‌خواهم که به حق محمد و آل محمد از خطاهایم بگذری!

رُوِيَ عَنِ اَلصَّادِقِ عَلَیْهِ السَّلامُ أَنَّهُ قَالَ: مَنْ صَلَّی مِنْكُمْ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ صَلاَةَ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلامُ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَ قُضِیَتْ حَوَائِجُهُ یَقْرَأُ فِي کُلِّ رَکْعَةٍ اَلْحَمْدَ مَرَّةً وَ خَمْسِینَ مَرَّةً قُلْ هُوَ اَللهُ أَحَدٌ. (مصباح‌المتهجّد ج۱ ص۲۹۲)

امام صادق(ع) فرمود: نماز خاصّ امیرالمؤمنین(ع) چهار رکعت است و در هر رکعت پس از حمد ۵۰ بار سورهٔ توحید خوانده می‌شود. کسی که این نماز را بخواند چنان از گناهان پاک می‌شود که گویی مادرش او را امروز زاییده؛ همچنین حوائجش برآورده می‌گردد.

کانَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلامُ إِذَا أَرَادَ أَنْ یُفْطِرَ قَالَ بِسْمِ اَللَّهِ اَللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَ عَلَی رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْهُ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ اَلسَّمِیعُ اَلْعَلِیمُ. (مصباح‌المتهجّد ج۲ ص۶۲۶)

راوی گوید: امیرمؤمنان(ع) وقت افطار می‌گفت: بسم الله، خدایا برای تو روزه گرفتیم و با رزق تو افطار کردیم؛ از ما بپذیر که تو سمیع و علیمی.

رَوَی أَبُو اَلْبَخْتَرِيِّ وَهْبُ بْنُ وَهْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلامُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِيٍّ عَلَیْهِ السَّلامُ قَالَ: کانَ یُعْجِبُهُ أَنْ یُفَرِّغَ نَفْسَهُ أَرْبَعَ لَیَالٍ فِي اَلسَّنَةِ وَ هِيَ أَوَّلُ لَیْلَةٍ مِنْ رَجَبٍ وَ لَیْلَةُ اَلنِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ وَ لَیْلَةُ اَلْفِطْرِ وَ لَیْلَةُ اَلنَّحْرِ وَ یُسْتَحَبُّ اَلْغُسْلُ فِي هَذِهِ اَللَّیْلَةِ بَعْدَ غُرُوبِ اَلشَّمْسِ. (مصباح‌المتهجّد ج۲ ص۶۴۸)

راوی گوید: رسم امیرمؤمنان(ع) این بود که چهار شب سال را با خدای خویش خلوت می‌کرد: شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر، و شب عید قربان. و در این شب‌ها در آغاز شب پس از غروب غسل می‌نمود.

(گوییم: روایت حارث بن عبدالله از ایشان، شب اول محرم و شب دهم محرم را هم به این چهار شب افزوده و روایت سعید بن سعد از امام رضا(ع) میگوید: امیرمؤمنان(ع) شب عید فطر و شب نیمهٔ شعبان و شب بیست و سوم ماه رمضان را بیدار بود و به عبادت می‌گذراند.)

رُوِيَ عَنْ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلامُ : أَنَّهُ کانَ یَصُومُهُ وَ یَقُولُ رَجَبٌ شَهْرِي وَ شَعْبَانُ شَهْرُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اَللَّهِ تَعَالَی. (مصباح‌المتهجّد ج۲ ص۷۹۷)

راوی گوید: امیرمؤمنان(ع) ماه رجب را روزه می‌گرفت و می‌فرمود: رجب ماه من است و شعبان ماه رسول خداست و ماه رمضان، ماه خداست.

رُوِيَ: أَنَّ کُمَیْلَ بْنَ زِیَادٍ اَلنَّخَعِيَّ رَأَی أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلامُ سَاجِداً یَدْعُو بِهَذَا اَلدُّعَاءِ فِي لَیْلَةِ اَلنِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ - اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ اَلَّتِي وَسِعَتْ کُلَّ شَيْءٍ ... (مصباح‌المتهجّد ج۲ ص۸۴۴)

از کمیل بن زیاد روایت شده که امیرمؤمنان(ع) دعای موسوم به دعای کمیل را در شب نیمهٔ شعبان در سجده خواند و می‌گریست.

رَوَی صَفْوَانُ اَلْجَمَّالُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ السَّلامُ قَالَ: وُلِدَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلامُ فِي یَوْمِ اَلْأَحَدِ لِسَبْعٍ خَلَوْنَ مِنْ شَعْبَانَ. (مصباح‌المتهجّد ج۲ ص۸۵۲)

صَفوان جَمّال از امام صادق(ع) روایت می‌کند که امیرمؤمنان(ع) در روز یکشنبه هفتم ماه شعبان متولد شد.

(گوییم: قول مشهور راجع به ولادت امیرمؤمنان(ع) چنانکه میدانید، ماه رجب است. و قول مشهور سیزدهم رجب سال سی‌ام عام‌الفیل، ده سال قبل بعثت و بیست و سه سال قبل هجرت، معادل هجدهم مهر و دهم اکتبر ۶۶۰ میلادی میباشد. اما قندوزی دهم این ماه و شیخ مفید در مسار الشیعه بیست و سوم این ماه را روز تولد حضرت میدانند.

حسن بن محمد قمی معاصر شیخ صدوق و مؤلف تاریخ قم نیز تولد آن حضرت را در ماه ربیع الأول دانسته اما روزی را مشخص نکرده.

مسعودی ماه ذی الحجه را آغاز بارداری فاطمه بنت اسد و تولد آن حضرت را در نیمه ماه رمضان دانسته است.

حاسب طبری در زیج مفرد، مولد ایشان را در بیست و دوم ماه رمضان میداند.

ابوریحان بیرونی تولد حضرت را در هشتم ماه جمادی‌الأولی دانسته.

همچنین شیخ طوسی در أمالی و به تبع او مجلسی در بحار، هشتم ذی‌الحجه را روز تولد حضرت میداند.

مجلسی در جلد ۳۵ بحار تولد ایشان را در بیست و سوم شعبان دانسته.

طبق همین روایتی که نقل کردیم شیخ طوسی مولّد ایشان را هفتم ماه شعبان می‌داند.

پس جمعاً نُه قول راجع به تولّد ایشان وجود دارد.

راجع به مکان ولادت ایشان، منابع شیعی اتفاق نظر دارند که آن حضرت درون کعبه تولد یافته. همچنین از منابع عامّه آن دسته که بدان پرداخته‌اند به این مطلب تصریح دارند. از جمله: ابوزکریای أزدی (۳۳۴ ق)، ابن قفّال شافعی (۳۶۵)، حاکم نیشابوری، ابن طلحه شافعی، سبط بن جوزی، گنجی شافعی، جوینی، بناکتی (۷۳۰ ق)، ابن صبّاغ مالکی، دیار بکری، جامی، حلبی بدخشانی (۱۱۲۶ ق) همگی تصریح دارند که علی(ع) مولود کعبه است. با این حال ابن‌أبی‌الحدید معتزلی (۶۵۶ ق) پس از نقل این مطلب به عنوان اعتقاد شیعیان، افزوده است که محدّثان اهل سنت بدان اعتراف ندارند.)