وَ لَقَدْ سَمِعْتُ يَعْنِي زَيْدَ بْنَ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ: لَوْ أَنَّ اَلْمُؤْمِنَ خَرَجَ مِنَ اَلدُّنْيَا وَ عَلَيْهِ مِثْلُ ذُنُوبِ أَهْلِ اَلْأَرْضِ لَكَانَ اَلْمَوْتُ كَفَّارَةً لِتِلْكَ اَلذُّنُوبِ. ثُمَّ يَرْكَبُونَ اَلنَّجَائِبَ فَيَطِيرُ بِهِمْ إِلَى اَلْجَنَّةِ. (جامع الاخبار ج۱ ص۳۴)
امیرمؤمنان(ع) از رسول خدا(ص) روایت میکند که اگر مؤمن گناهان اهل زمین را داشته باشد، مرگ، کفّارهٔ آن گناهان است و بعد از مرگ وارد بهشت میشود.
وَ بِهَذَا اَلْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اِخْتَبِرُوا شِيعَتِي بِخَصْلَتَيْنِ فَإِنْ كَانَتَا فِيهِمْ فَهُمْ شِيعَتِي مُحَافَظَتُهُمْ عَلَى أَوْقَاتِ اَلصَّلَوَاتِ وَ مُوَاسَاتُهُمْ مَعَ إِخْوَانِهِمُ اَلْمُؤْمِنِينَ بِالْمَالِ وَ إِنْ لَمْ تَكُونَا فِيهِمْ فَاعْزُبْ ثُمَّ أُعْزُبْ ثُمَّ أُعْزُبْ. (جامع الاخبار ج۱ ص۳۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: شیعیان مرا با دو صفت بسنجید، محافظت بر نماز اوّل وقت و کمک مالی به برادران مؤمن خویش. اگر این دو صفت در کسی نبود، از او دور شوید.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لاِبْنِهِ اَلْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَا اَلْإِيمَانُ وَ مَا اَلْيَقِينُ قَالَ اَلْإِيمَانُ مَا سَمِعْنَاهُ بِأُذُنِنَا فَصَدَّقْنَاهُ وَ اَلْيَقِينُ مَا رَأَيْنَاهُ بِأَعْيُنِنَا فَتَقَبَّلْنَا. (جامع الاخبار ج۱ ص۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: ایمان، تصدیقِ شنیده‌ها ست و یقین، به عیان دیدن و پذیرفتن.
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ اَلْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَى اَللَّهِ مِنْ قِيَامِ أَلْفِ لَيْلَةٍ وَ مِنْ أَلْفِ غَزْوَةٍ وَ قِرَاءَةِ اَلْقُرْآنِ كُلِّهِ. عَلَيْكُمْ بِمُذَاكَرَةِ اَلْعِلْمِ طَالِبُ اَلْعِلْمِ أَحَبَّهُ اَللَّهُ وَ أَحَبَّهُ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ أَحَبَّهُ اَلنَّبِيُّونَ وَ لاَ يُحِبُّ اَلْعِلْمَ إِلاَّ اَلسَّعِيدُ. وَ اَلْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ اَلْعِلْمِ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ وَ اَلنَّظَرُ إِلَى وَجْهِ اَلْعَالِمِ خَيْرٌ لَكَ مِنْ عِتْقِ أَلْفِ رَقَبَةٍ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ لِيَلْتَمِسَ بَاباً مِنَ اَلْعِلْمِ كَتَبَ اَللَّهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ أَلْفِ شَهِيدٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ طَالِبُ اَلْعِلْمِ حَبِيبُ اَللَّهِ وَ مَنْ أَحَبَّ اَلْعِلْمَ وَجَبَتْ لَهُ اَلْجَنَّةُ وَ يُصْبِحُ وَ يُمْسِي فِي رِضَا اَللَّهِ وَ لاَ يَخْرُجُ مِنَ اَلدُّنْيَا حَتَّى يَشْرَبَ مِنَ اَلْكَوْثَرِ وَ يَأْكُلَ مِنْ ثَمَرَةِ اَلْجَنَّةِ وَ هَذَا كُلُّهُ تَحْتَ هَذِهِ اَلآيَةِ قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى يَرْفَعِ اَللهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ اَلَّذِينَ أُوتُوا اَلْعِلْمَ دَرَجَاتٍ. (جامع الاخبار ج۱ ص۳۷)
امیرمؤمنان(ع) از رسول خدا(ص) روایت میکند که کسب علم، یکساعتش، پیش خدا برتر از هزار شب عبادت و هزار غزوه در راه خدا و بهتر از یکدوره قرآن را از رو خواندن است. در طلب علم باشید که طالب علم، محبوب خدا و ملائکه و انبیاء ست. کسی که مشتاق علم است، سعید و عاقبت بخیر است. ساعتی مشغول تحصیل علم بودن از یک سال عبادت برتر است و نظر به عالِم، برتر از آزاد کردن بندگان زیادی در راه خداست. کسی که در جستجوی علم از خانه خارج میشود، به هر قدم، ثواب شهیدان بدر را دارد. طالب علم حبیب خداست. مشتاق علم، بهشتی و صبح و شام مرضی خدا ست. او به محض وفات، وارد بهشت میشود و از کوثر بهره‌مند میگردد. سپس فرمود: همهٔ اینها در آیهٔ "یَرْفَعِ اَللهُ اَلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ اَلَّذِینَ أُوتُوا اَلْعِلْمَ دَرَجَات" مستتر است.
رُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : قِرَاءَةُ اَلْقُرْآنِ فِي اَلصَّلاَةِ أَفْضَلُ مِنْ قِرَاءَةِ اَلْقُرْآنِ فِي غَيْرِ اَلصَّلاَةِ وَ قِرَاءَةُ اَلْقُرْآنِ فِي غَيْرِ اَلصَّلاَةِ أَفْضَلُ مِنْ ذِكْرِ اَللَّهِ تَعَالَى وَ ذِكْرُ اَللَّهِ تَعَالَى أَفْضَلُ مِنَ اَلصَّدَقَةِ وَ اَلصَّدَقَةُ أَفْضَلُ مِنَ اَلصِّيَامِ وَ اَلصِّيَامُ جُنَّةٌ مِنَ اَلنَّارِ. (جامع الاخبار ج۱ ص۴۱)
امیرمؤمنان(ع) از رسول خدا(ص) روایت میکند که قرآن خواندن، از ذکر گفتن افضل ا ست و بهترین نوع قرآن خواندن، خواندن آن در نماز ا ست. ذکر هم بر صدقه و صدقه بر روزه ترجیح دارد؛ با اینکه روزه سپرِ آتش است.
قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: مَنِ اِسْتَظْهَرَ اَلْقُرْآنَ وَ حَفِظَهُ وَ أَحَلَّ حَلاَلَهُ وَ حَرَّمَ حَرَامَهُ أَدْخَلَهُ اَللَّهُ تَعَالَى بِهِ اَلْجَنَّةَ وَ شَفَّعَهُ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ كُلُّهُمْ قَدْ وَجَبَ لَهُ اَلنَّارُ. (جامع الاخبار ج۱ ص۴۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسیکه با قرآن زندگی کند و به آن عمل کند، خدا بهشت را نصیبش کرده و شفاعتش را در حق ده نفر از خانواده‌اش که مستحقّ عذابند، می‌پذیرد.
قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ قَرَأَ كُلَّ يَوْمٍ مِائَةَ آيَةٍ مِنَ اَلْمُصْحَفِ بِتَرْتِيلٍ وَ خُشُوعٍ وَ سُكُونٍ كَتَبَ اَللَّهُ لَهُ مِنَ اَلثَّوَابِ بِمِقْدَارِ مَا يَعْمَلُهُ جَمِيعُ أَهْلِ اَلْأَرْضِ. (جامع الاخبار ج۱ ص۴۱)
کسیکه روزانه صد آیه، شمرده و با خشوع و آرامش بخواند، خداوند ثواب اعمال تمام اهل زمین در آنروز را برای او محسوب میکند.
عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : مَنْ قَرَأَ قُلْ هُوَ اَللَّهُ أَحَدٌ مِائَةَ مَرَّةٍ حِينَ يَأْخُذُ مَضْجَعَهُ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ ذُنُوبَ خَمْسِينَ سَنَةً. (جامع الاخبار ج۱ ص۴۴)
امیرمؤمنان(ع) از رسول خدا(ص) روایت میکند که خواندن صدبار سورهٔ توحید، در بسترِ شبانه پیش از خواب، معادل پنجاه سال عبادت است.
عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ حُجْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: مَنْ قَرَأَ قُلْ هُوَ اَللَّهُ أَحَدٌ عَشَرَ مَرَّاتٍ فِي دُبُرِ اَلْفَجْرِ لَمْ يَتْبَعْهُ فِي ذَلِكَ اَلْيَوْمِ ذَنْبٌ وَ إِنْ رَغِمَ أَنْفُ اَلشَّيْطَانِ. (جامع الاخبار ج۱ ص۴۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خواندن یازده بار سورهٔ توحید پس از نماز صبح، در آنروز عصمت نصیب آدم میکند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ دَخَلَ فِي اَلْإِسْلاَمِ طَائِعاً وَ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ ظَاهِراً فَلَهُ فِي كُلِّ سَنَةٍ مِائَتَا دِينَارٍ فِي بَيْتِ مَالِ اَلْمُسْلِمِينَ إِنْ مُنِعَ فِي اَلدُّنْيَا أَخَذَهَا يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَافِيَةً أَحْوَجَ مَا يَكُونُ إِلَيْهَا. (جامع الاخبار ج۱ص۴۸)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه با طوع و رغبت مسلمان شود و قرآن را بیاموزد، هر ساله دویست دینار طلا از بیت‌المال سهم دارد. اگر در دنیا به او ندهند، در آخرت که نیازمندتر است این برکت را می‌گیرد.
وَ كَانَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: التفات [اَلاِلْتِفَاتُ] اَلْفَاحِشُ يَقْطَعُ اَلصَّلاَةَ. (جامع الاخبار ج۱ص۷۴)
امیرمؤمنان(ع) اعتقاد داشت که حواس‌پرتیِ طولانی حین نماز، آنرا باطل میکند.
وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: إِنَّ أَخْبَثَ اَلنَّاسِ سَرِقَةً مَنْ يَسْرِقُ مِنْ صَلاَتِهِ اَلَّذِي لاَ يُتِمُّ رُكُوعَهُ وَ لاَ سُجُودَهُ وَ هُوَ سَارِقُ صَلاَتِهِ مَمْحُوقٌ عِنْدَ اَللَّهِ فِي دِينِهِ. (جامع الاخبار ج۱ص۷۴)
امیرمؤمنان(ع) میفرمود: بدترین دزدی، دزدی از نماز است. یعنی از رکوع و سجودش زدن و بی‌طمأنینه بجا آوردن. دین چنین کسی پیش خدا در سراشیبی است.
حَدَّثَنَا أَبِي رَحْمَةُ اَللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ اَلْخَطَّابِ الواوستاني [اَلْبَرَاوِسْتَانِيِّ] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَللَّيْثِ عَنْ جَابِرِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ اَلصَّادِقِ عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: أَتَى رَجُلٌ سَأَلَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنْ قِيَامِ اَللَّيْلِ بِالْقُرْآنِ فَقَالَ لَهُ أَبْشِرْ مَنْ صَلَّى اَللَّيْلَ عُشْرَ لَيْلَةٍ لِلَّهِ مُخْلِصاً اِنْتِغَاءً لِمَرْضَاةِ اَللَّهِ تَعَالَى قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى يَا مَلاَئِكَتِي أُكْتُبُوا لِعَبْدِي هَذَا مِنَ اَلْحَسَنَاتِ عَدَدَ مَا أَنْبَتَ فِي اَلسُّنْبُلِ مِنْ حَبَّةٍ وَ وَرَقَةٍ. (جامع الاخبار ج۱ص۷۴)
از امیرمؤمنان(ع) از قیام شب و تهجّد با قرآن پرسیدند، فرمود: سعی کنید یک دهم شب را برای خدا و رضای او بیدار باشید تا فیض بی‌نهایت برید.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : إِنَّ اَللَّهَ فَرَضَ فِي أَمْوَالِ اَلْأَغْنِيَاءِ أَقْوَاتَ اَلْفُقَرَاءِ وَ قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى اَلْمَالُ مَالِي وَ اَلْفُقَرَاءُ عِيَالِي وَ اَلْأَغْنِيَاءُ وُكَلاَئِي فَمَنْ بَخِلَ بِمَالِي عَلَى عِيَالِي أُدْخِلُهُ اَلنَّارَ وَ لاَ أُبَالِي. (جامع الاخبار ج۱ص۸۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خداوند قوت فقراء را در اموال اغنیاء مقرّر کرده و میفرماید: مال، مال من ا ست و فقراء، عیال منند و اغنیاء، وکلای منند. هرکه بمال من بر عیال من بخل ورزد، خودش را برای عذاب من آماده کند.
رُوِيَ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: اَلْمُؤْمِنُ يَكُونُ رَاعِيَ اَلْقَلْبِ سَلِيمَ اَلْقَلْبِ ثَابِتَ اَلْحِلْمِ لَطِيفَ اَللِّسَانِ كَثِيرَ اَلتَّبَسُّمِ قَلِيلَ اَلضَّحِكِ يُحِبُّ اَلضَّيْفَ يَلْطُفُ اَلصَّغِيرَ يَرْفُقُ اَلْكَبِيرَ يُنَاجِي اَلرَّبَّ حَرَكَتُهُ بِالْأَدَبِ وَ مَوْعِظَتُهُ بِالرِّفْقِ لاَ يَخَافُ إِلاَّ اَللَّهَ وَ لاَ يَرْجُو إِلاَّ إِيَّاهُ وَ لاَ يَشْغَلُ إِلاَّ بِالثَّنَاءِ وَ اَلْحَمْدِ اَلصَّلاَةُ قُرَّةُ عَيْنِهِ وَ اَلصِّدْقُ عَادَتُهُ وَ اَلشُّكْرُ مَرْكَبُهُ وَ اَللَّيْلُ وَ اَلنَّهَارُ رَأْسُ مَالِهِ وَ اَلْقُرْآنُ حَدِيثُهُ وَ اللهُ مُونِسُهُ. (جامع الاخبار ج۱ص۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن، دائم المراقبه و سلیم القلب است؛ در حلم ثابت قدم است؛ ز بانش نرم، تبسمش مدام و خنده‌اش اندک است؛ مهمان‌دوست است؛ با کودکان لطیف و با بزرگان رفیق است؛ مدام با خدا مناجات دارد؛ کارهایش همراهِ ادب و موعظه‌اش همراهِ رفق است؛ از جز خدا نمی‌ترسد و به جز خدا دل نمی‌بندد و مدام مشغول حمد و ثنای خداست؛ دلدادهٔ نماز است و از دایرهٔ صدق تجاوز نمی‌کند و از مَرکب شُکر پایین نمی‌آید؛ قدر زمان را میداند و قرآن از دستش نمی‌افتد؛ مؤمن، مؤنس همیشگی‌اش خداست.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : مَنْ أَدْخَلَ اَلسُّرُورَ عَلَى أَخِيهِ اَلْمُؤْمِنِ فَقَدْ سَرَّ اَللَّهَ وَ مَنْ سَرَّ اَللَّهَ كَانَ حَقّاً عَلَى اَللَّهِ أَنْ يَسُرَّهُ وَ مَنْ زَارَ أَخَاهُ اَلْمُؤْمِنَ إِلَى مَنْزِلِهِ لاَ حَاجَةَ إِلَيْهِ إِلاَّ فِي اَللَّهِ كُتِبَ فِي اَللَّهِ زُوَّارِ اَللَّهِ وَ كَانَ حَقّاً عَلَى اَللَّهِ تَعَالَى أَنْ يُكْرِمَهُ وَ قَالَ اَلتَّبَسُّمُ فِي وَجْهِ اَلْمُؤْمِنِ اَلْغَرِيبِ مِنْ كَفَّارَةِ اَلذُّنُوبِ. (جامع الاخبار ج۱ص۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: خوشحال کردن مؤمن، خوشحال کردن خداست و خدا قطعاً جبران میکند. بدون خواسته، به خانهٔ مؤمن و به دیدار او رفتن، زیارت خداست و خدا زائرانش را اکرام میکند. خوشرویی با مؤمنِ غریب، کفّارهٔ گناهان است.
قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: مَنْ أَكْرَمَ غَرِيباً فِي غُرْبَتِهِ أَوْ نَفَّسَ غَمَّهُ أَوْ أَطْعَمَهُ أَوْ سَقَاهُ شَرْبَةً أَوْ ضَحِكَ فِي وَجْهِهِ فَلَهُ اَلْجَنَّةُ. (جامع الاخبار ج۱ص۸۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: غریب را دریافتن و غمخواری کردن و حتّی اطعام نمودن و خوش‌برخوردی کردن، آدم را بهشتی میکند.
عَنِ اَلْمُسَيَّبِ قَالَ: خَرَجَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَوْماً مِنَ اَلْبَيْتِ فَاسْتَقْبَلَهُ سَلْمَانُ فَقَالَ لَهُ كَيْفَ أَصْبَحْتَ يَا أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ أَصْبَحْتُ فِي غُمُومٍ أَرْبَعَةٍ قَالَ وَ مَا هُنَّ قَالَ هُمُ اَلْعِيَالُ يَطْلُبُونَ اَلْخُبْزَ وَ اَلشَّهَوَاتِ وَ اَلْخَالِقُ تَعَالَى يَطْلُبُ اَلطَّاعَةَ وَ اَلشَّيْطَانُ يَأْمُرُ بِالْمَعْصِيَةِ وَ مَلَكُ اَلْمَوْتِ يَطْلُبُ اَلرُّوحَ فَقَالَ لَهُ أَبْشِرْ يَا أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ فَإِنَّ لَكَ بِكُلِّ خَصْلَةٍ دَرَجَاتٍ وَ إِنِّي كُنْتُ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَيْفَ أَصْبَحْتَ يَا عَلِيُّ فَقُلْتُ أَصْبَحْتُ وَ لَيْسَ فِي يَدِي شَيْءٌ غَيْرُ اَلْمَاءِ وَ أَنَا مُغْتَمٌّ لِحَالِ فَرْخَيِ اَلْحَسَنِ وَ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ فَقَالَ لِي يَا عَلِيُّ غَمُّ اَلْعِيَالِ سِتْرٌ مِنَ اَلنَّارِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلْفَاقَةِ جِهَادٌ وَ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ سِتِّينَ سَنَةً وَ اِعْلَمْ يَا عَلِيُّ أَنَّ أَرْزَاقَ اَلْعِبَادِ عَلَى اَللَّهِ سُبْحَانَهُ وَ غَمَّكَ لَهُمْ لاَ يَضُرُّ وَ لاَ يَنْفَعُ غَيْرَ أَنَّكَ تُؤْجَرُ عَلَيْهِ وَ أَنَّ أَغَمَّ اَلْغَمِّ غَمُّ اَلْعِيَالِ. (جامع الاخبار ج۱ص۹۱)
امیرمؤمنان(ع) روزی به سلمان رسید و جویای حال او شد. سلمان گفت: چهار غمّ رهایم نمی‌کند: از یک طرف، عیال که غذا می‌خواهند و مرا برآورندهٔ هوسهای خود میداند؛ از طرف دیگر خدا که طاعت می‌طلبد؛ سومی شیطان که بدنبال معصیتِ من است؛ چهارمی هم ملک‌الموت که مدام در پی من و مترصّد قبض روح من است. امیرمؤمنان(ع) فرمود: اینها همه برایت باعث درجات است. سپس فرمود: روزی خدمت رسول خدا(ص) رسیدم؛ حالم را پرسید! گفتم: قوتی در منزل نیست و غمِ روزیِ حَسَنَین می‌خورم. رسول خدا(ص) فرمود: غمِ عیال، مانع آتش آخرت است و صبر بر فقر، جهاد و معادل یک عمر عبادت است. سپس فرمود: یا علی، ارزاق عباد بر عهدهٔ خدا ست و غصه خوردنِ تو تأثیری در آن ندارد. با این‌حال، بخاطر غمت، پیش خدا اجر می‌بری و میدانم که هیچ غمی، جانسوزتر از غمِ عیال نیست!
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ أَطْلَقَ نَاظِرَهُ أَتْعَبَ خَاطِرَهُ مَنْ تَتَابَعَتْ لَحَظَاتُهُ دَامَتْ حَسَرَاتُهُ. (جامع الاخبار ج۱ص۹۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه چشمش را آزاد بگذارد، چشم‌چرانی، ذهنش را از هوس، انباشته سازد و این مشغولیتِ ذهن سبب شود که وقتش در حسرتِ نداشته‌ها تباه شود.
عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عن رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ لَمْ يَأْنَفْ مِنْ خِدْمَةِ اَلْعِيَالِ دَخَلَ اَلْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ. خِدْمَةُ اَلْعِيَالِ كَفَّارَةٌ لِلْكَبَائِرِ وَ يُطْفِئُ غَضَبَ اَلرَّبِّ وَ لاَ يَخْدُمُ اَلْعِيَالَ إِلاَّ رَجُلٌ يُرِيدُ اَللَّهُ بِهِ خَيْرَ اَلدُّنْيَا وَ اَلآخِرَةِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۰۲)
امیرمؤمنان(ع) از رسول خدا(ص) روایت میکند: کسیکه از خدمت به عیالِ خود مضایقه نکند، بی‌حساب وارد بهشت می شود. و فرمود: خدمت به عیال، کفّارهٔ گناهان است و غضب خدا را فرومی‌نشاند. و فرمود: کسیکه به خدمت عیالش موفق است، خداوند خیر دنیا و آخرت او را خواسته.
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ يَضْمَنْ لِي خَصْلَةً وَاحِدَةً أَضْمَنْ لَهُ أَرْبَعَةً مَنْ يَضْمَنْ لِي صِلَةَ اَلرَّحِمِ أَضْمَنْ لَهُ بِحُبِّ أَهْلِهِ وَ بِكَثْرَةِ مَالِهِ وَ بِطُولِ عُمُرِهِ وَ بِدُخُولِهِ جَنَّةَ رَبِّهِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۰۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: کسیکه اهل صلهٔ رحم باشد، چهار چیز را من برایش تضمین می‌کنم: محبوب شود؛ مالش فزونی یابد؛ عمرش زیاد شود؛ و عاقبت بخیر گردد.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : لَوْ عَلِمَ اَلرَّجُلُ مَا لَهُ فِي حُسْنِ اَلْخُلُقِ لَعَلِمَ أَنَّهُ اَلْمُحْتَاجُ إِلَى خُلُقِ اَلْحَسَنِ فَإِنَّ خُلُقَ اَلْحَسَنِ يُذِيبُ اَلذُّنُوبَ كَمَا يُذِيبُ اَلْمَاءُ اَلْمِلْحَ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۰۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: اگر مردم اهمیت حُسن خلق را می‌دانستند، می‌فهمیدند که مدام نیازمند آنند: حسن خلق، گناهان را ذوب میکند و می‌شورد.
وَ سُئِلَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ أَدْوَمُ اَلنَّاسِ غَمّاً قَالَ أَسْوَؤُهُمْ خُلُقاً. (جامع الاخبار ج۱ص۱۰۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بدخلقی، غم می‌آورد و آدم‌های بداخلاق مُدام غمگین‌اند.
وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: عُنْوَانُ صَحِيفَةِ اَلْمُؤْمِنِ حُسْنُ خُلُقِهِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۰۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بارزترین صفت مؤمن، حسن خلق است.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ لِلْحَسَنِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لاَ تَلُمْ إِنْسَاناً يَطْلُبُ قُوتَهُ فَمَنْ عَدِمَ قُوتَهُ كَثُرَ خَطَايَاهُ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرگز کسی را که محتاج نانِ شب است، قضاوت و ملامت مکن! آدم گرسنه، زیاد خطا و اشتباه میکند.
قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اَلْفَقْرُ مَخْزُونٌ عِنْدَ اَللَّهِ بِمَنْزِلَةِ اَلشَّهَادَةِ يُؤْتِيهِ اَللَّهُ مَنْ يَشَاءُ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: فقر، از ابتلائات ویژهٔ خداست که مانند شهادت، آنرا به هرکسی نمی‌دهد.
قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: إِنَّهُ سَيَكُونُ زَمَانٌ لاَ يَسْتَقِيمُ لَهُمُ اَلْمُلْكُ إِلاَّ بِالْقَتْلِ وَ اَلْجَوْرِ وَ لاَ يَسْتَقِيمُ لَهُمُ اَلْغِنَى إِلاَّ بِالْبُخْلِ وَ لاَ يَسْتَقِيمُ لَهُمُ اَلصُّحْبَةُ إِلاَّ بِاتِّبَاعِ أَهْوَائِهِمْ وَ اَلاِسْتِخْرَاجِ مِنَ اَلدِّينِ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَاكَ اَلزَّمَانَ فَصَبَرَ عَلَى اَلْفَقْرِ وَ هُوَ يَقْدِرُ عَلَى اَلْغِنَى وَ صَبَرَ عَلَى اَلذُّلِّ وَ هُوَ يَقْدِرُ عَلَى اَلْعِزِّ وَ صَبَرَ عَلَى بِغْضَةِ اَلنَّاسِ وَ هُوَ يَقْدِرُ عَلَى اَلْمَحَبَّةِ أَعْطَاهُ اَللَّهُ تَعَالَى ثَوَابَ خَمْسِينَ صِدِّيقاً. (جامع الاخبار ج۱ص۱۱۰)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: روزگاری می‌رسد که حفظ حکومت جز با کشتن مردم و به آنها ستم کردن و ثروت جز با بخل و دوستی با مردم جز با تابع هوس آنها شدن و انکارِ دین بدست نمی‌آید و ممکن نمی‌شود. هرکه چنین دورانی را دریافت و بجای حکومت، بر ضعف و بجای ثروت، بر فقر و بجای دوستی‌های نابجا، بر تنهایی صبر کرد، مانند پنجاه صِدّیق، رشد میکند و نزد خدا اجر می‌برد.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ وَثِقَ بِاللَّهِ آوَاهُ اَلسُّرُورَ وَ مَنْ تَوَكَّلَ عَلَيْهِ كَفَاهُ اَلْأُمُورَ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۱۷)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: هرکه در زندگی به خدا اعتماد داشته باشد، خدا درونش را پر از سُرور میکند و هرکه به خدا تکیه داشته باشد، خدا امورش را کفایت میکند.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : طَلَبْتُ اَلْقَدْرَ وَ اَلْمَنْزِلَةَ فَمَا وَجَدْتُ إِلاَّ بِالْعِلْمِ تَعَلَّمُوا يَعْظُمْ قَدْرُكُمْ فِي اَلدَّارَيْنِ وَ طَلَبْتُ اَلْكَرَامَةَ فَمَا وَجَدْتُ إِلاَّ بِالتَّقْوَى اِتَّقُوا لِتَكْرُمُوا وَ طَلَبْتُ اَلْغِنَى فَمَا وَجَدْتُ إِلاَّ بِالْقَنَاعَةِ عَلَيْكُمْ بِالْقَنَاعَةِ تَسْتَغْنُوا وَ طَلَبْتُ اَلرَّاحَةَ فَمَا وَجَدْتُ إِلاَّ بِتَرْكِ مُخَالَطَةِ اَلنَّاسِ إِلاَّ لِقِوَامِ عَيْشِ اَلدُّنْيَا اُتْرُكُوا اَلدُّنْيَا وَ مُخَالَطَةَ اَلنَّاسِ تَسْتَرِيحُوا فِي اَلدَّارَيْنِ وَ تَأْمَنُوا مِنَ اَلْعَذَابِ وَ طَلَبْتُ اَلْعَيْشَ فَمَا وَجَدْتُ إِلاَّ بِتَرْكِ اَلْهَوَى فَاتْرُكُوا اَلْهَوَى لِيَطِيبَ عَيْشُكُمْ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۲۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: به دنبال قدر و منزلت بودم و دیدم همیشه همراه علم است؛ پس شما را نصیحت می‌کنم که علم بیاموزید تا در دنیا و آخرت منزلت یابید.
به دنبال بهترین بودن رفتم و دیدم جز با تقوی میسّر نیست؛ پس از من بشنوید و تقوی پیشه کنید تا پیش خدا بهترین باشید.
بدنبال غنیٰ رفتم و دیدم فقط در قناعت میسور است؛ پس قناعت پیشه کنید تا به غنای درون برسید.
بدنبال آرامش بودم و دیدم فقط با دور شدن از مردم حاصل میشود؛ اما برای قوام عیش، چاره‌ای از پاره‌ای معاشرت‌ها نیست. پس فضول عیش و معاشرت نابجا با مردم - هر دو - را رها کنید تا به آرامش برسید.
بدنبال زندگی راحت بودم و دیدم جز با ترک هوس ممکن نیست؛ پس هوس را ترک کنید تا راحت زندگی کنید.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : أَحَبُّ اَلْأَعْمَالِ إِلَى اَللَّهِ تَعَالَى فِي اَلْأَرْضِ اَلدُّعَاءُ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۳۱)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: محبوب‌ترین عمل پیش خدا، زیر این آسمان، دعا کردن است.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : قَدِّمُوا فِي اَلدُّعَاءِ قَبْلَ نُزُولِ اَلْبَلاَءِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بلا نرسیده دعا کنید! که بهتر است.
قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : يُفْتَحُ أَبْوَابُ اَلسَّمَاءِ فِي خَمْسِ مَوَاقِيتَ عِنْدَ اَلْغَيْثِ وَ عِنْدَ اَلزَّحْفِ وَ عِنْدَ اَلْأَذَانِ وَ عِنْدَ قِرَاءَةِ اَلْقُرْآنِ وَ عِنْدَ اَلزَّوَالِ وَ عِنْدَ طُلُوعِ اَلشَّمْسِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۳۲)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: درهای آسمان برای اجابت دعا، پنج وقت گشوده‌اند: وقت باران، در کارزار، موقع اذان، هنگام قرائت قرآن، ظهرهنگام، و موقع طلوع خورشید.
وَ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَسْمَعُ بِهَمْسِ اَلضَّيْفِ وَ فَرِحَ بِذَلِكَ إِلاَّ غُفِرَتْ لَهُ خَطَايَاهُ وَ إِنْ كَانَتْ مُطْبِقَةً مَا بَيْنَ اَلسَّمَاءِ وَ اَلْأَرْضِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمنی که صدای آمدن مهمان را بشنود و شاد شود، خطاهایش - هر قدر که باشد - بخشوده شود.
وَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضُمَيْرَةَ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يُحِبُّ اَلضَّيْفَ إِلاَّ وَ يَقُومُ مِنْ قَبْرِهِ وَ وَجْهُهُ كَالْقَمَرِ لَيْلَةَ اَلْبَدْرِ فَيَنْظُرُ أَهْلُ اَلْجَمْعِ فَيَقُولُونَ مَا هَذَا إِلاَّ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ فَيَقُولُ مَلَكٌ هَذَا مُؤْمِنٌ يُحِبُّ اَلضَّيْفَ وَ يُكْرِمُ اَلضَّيْفَ وَ لاَ سَبِيلَ لَهُ إِلَى أَنْ يَدْخُلَ اَلْجَنَّةَ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۳۶)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمنی که علاقه به مهمان داشته باشد، در قیامت چنان نورانی محشور میشود که مردم گمان می‌کنند پیامبر است. اما فرشتگان می‌گویند: پیامبر نیست؛ بلکه مؤمنی است که مهمان داشتن را دوست داشته و مهمانش را گرامی می‌داشته و چنین کسی قطعاً بهشتی است.
لَمَّا مَاتَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ جَلَسَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَقَامَهُ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ وَ قَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ إِنِّي مَأْخُوذٌ بِثَلاَثِ عِلَلٍ عِلَّةِ اَلنَّفْسِ وَ عِلَّةِ اَلْفَقْرِ وَ عِلَّةِ اَلْجَهْلِ فَأَجَابَهُ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ قَالَ يَا أَخَا اَلْعَرَبِ عِلَّةُ اَلنَّفْسِ تُعْرَضُ عَلَى اَلطَّبِيبِ وَ عِلَّةُ اَلْجَهْلِ تُعْرَضُ عَلَى اَلْعَالِمِ وَ عِلَّةُ اَلْفَقْرِ تُعْرَضُ عَلَى اَلْكَرِيمِ فَقَالَ اَلْأَعْرَابِيُّ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَنْتَ اَلْكَرِيمُ وَ أَنْتَ اَلْعَالِمُ وَ أَنْتَ اَلطَّبِيبُ فَأَمَرَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِأَنْ يُعْطَى لَهُ مِنْ بَيْتِ اَلْمَالِ ثَلاَثَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَ قَالَ تُنْفِقُ أَلْفاً بِعِلَّةِ اَلنَّفْسِ وَ أَلْفاً بِعِلَّةِ اَلْجَهْلِ وَ أَلْفاً بِعِلَّةِ اَلْفَقْرِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۳۸)
در اوایلِ اِمارتِ امیرمؤمنان(ع) یک اعرابی آمد و گفت: یا امیرمؤمنان، من سه مشکل دارم: یک مشکل جسمانی، یک مشکل مالی، و مشکل سوم آنکه سوادِ کافی ندارم. امیرمؤمنان(ع) فرمود: مشکل جسم را باید به طبیب گفت و مشکل مالی را به کریم، و بی‌سوادی را باید پیش عالِم چاره کرد. اعرابی گفت: یا علی، تو هم طبیبی، هم کریم، و هم عالِم. امیرمؤمنان(ع) که چنین شنید دستور داد سه هزار درهم به او پول دادند و فرمود: یک سوم را خرج دوادرمان کن و یک سوم را سرمایهٔ کسب قرار ده و یک سوم را صرف تحصیل علم نما.
وَ عَنْهُ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : يَا عَلِيُّ مَنْ تَرَكَ اَلْخَمْرَ لِغَيْرِ اَللَّهِ سَقَاهُ اَللَّهُ مِنَ اَلرَّحِيقِ اَلْمَخْتُومِ . فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : لِغَيْرِ اَللَّهِ قَالَ نَعَمْ وَ اَللَّهِ صِيَانَةً لِنَفْسِهِ يَشْكُرُهُ اَللَّهُ عَلَى ذَلِكَ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۵۱)
رسول خدا(ص) فرمود: ای علی! کسی که شراب را ترک کند، حتی نه برای خدا، باز خدا از رحیق مختوم که چشمه‌ای بهشتی است به او خواهد نوشاند. علی(ع) پرسید: یعنی چه نه برای خدا؟! رسول خدا(ص) فرمود: یعنی برای صیانت یعنی سلامتی و حفظ آبروی خودش. سپس فرمود: یعنی اینقدر خدا قدرشناس است!
عَنْ عَلِيٍّ قَالَ: مَرَضُ اَلصَّبِيِّ كَفَّارَةٌ لِوَالِدَيْهِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۶۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: بیماری بچه، کفّارهٔ گناهان والدین است.
وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: اَلْمُؤْمِنُ عَلَى أَيِّ حَالٍ مَاتَ مِنْ يَوْمٍ وَ سَاعَةٍ قُبِضَ فَهُوَ صِدِّيقٌ وَ شَهِيدٌ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۶۵)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: مؤمن هرجور و هرزمان که بمیرد، صدّیق مرده و شهید!
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : إِنَّ فِي اَلْجَنَّةِ سُوقاً مَا فِيهَا شِرًى وَ لاَ بَيْعٌ إِلاَّ اَلصُّوَرُ مِنَ اَلرِّجَالِ وَ اَلنِّسَاءِ مَنِ اِشْتَهَى صُورَةً دَخَلَ فِيهَا. (جامع الاخبار ج۱ص۱۷۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: از رسول خدا(ص) شنیدم که در بهشت بازاری است که در آن بجای خرید و فروش، صورت‌های بسیاری عرضه میشود. هرکس هر صورتی را که پسندید، برمی‌دارد و واردش میشود و به آن صورت درمی‌آید.
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : أَنَا مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ مَعَ عِتْرَتِي عَلَى اَلْحَوْضِ فَمَنْ أَرَادَنَا فَلْيَأْخُذْ بِقَوْلِنَا وَ لْيَعْمَلْ بِعَمَلِنَا فَإِنَّ لَنَا اَلشَّفَاعَةَ وَ لِأَهْلِ مَوَدَّتِنَا اَلشَّفَاعَةَ فَشَافِعُوا وَ مَنْ لَقِيَ بِنَا لَقِيَنَا عَلَى اَلْحَوْضِ فَأَنَا أَذُودُ عَنْهُ عَدُوَّنَا وَ أَنَا أَسْقِي مِنْهُ أَوْلِيَاءَنَا مَنْ شَرِبَ مِنْهُ شَرْبَةً لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهَا أَبَداً. (جامع الاخبار ج۱ص۱۷۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: در قیامت، من به همراه مُرادم رسول خدا(ص) به همراه عترتم، کنار حوض کوثریم.
هرکس می‌خواهد با ما در آنجا وعده‌اش باشد، به حرف ما گوش کند و به آنچه می‌کردیم عمل کند!
سپس فرمود: نه تنها ما، بلکه شیعیان ما اجازهٔ شفاعت دارند. پس ای شیعیان! برای دیگران شفاعت کنید!
هرکس با ما در قیامت وعده می‌خواهد، وعدهٔ ما بر سرِ حوض کوثر! من آنروز دشمنان خود را از لب حوض می‌رانم و دوستان خود را سیراب می‌کنم و هرکس از آن حوض نصیب بَرَد، تا ابد سیراب است.
سُئِلَ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: اَلْعُبُودِيَّةُ خَمْسَةُ أَشْيَاءَ خَلاَءُ اَلْبَطْنِ وَ قِرَاءَةُ اَلْقُرْآنِ وَ قِيَامُ اَللَّيْلِ وَ اَلتَّضَرُّعُ عِنْدَ اَلصُّبْحِ وَ اَلْبُكَاءُ مِنْ خَشْيَةِ اَلله. (جامع الاخبار ج۱ص۱۷۸)
از امیرمؤمنان(ع) راجع به عبودیت پرسیدند؛ فرمود: پنج وادی دارد: کم‌خوری؛ انس با قرآن؛ عبادت شب؛ تضرعِ صبح؛ و گریه از خشیتِ خدا.
اِسْتَوْصَى رَجُلٌ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عِنْدَ خُرُوجِهِ إِلَى اَلسَّفَرِ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنْ أَرَدْتَ اَلصَّاحِبَ فَاللَّهُ يَكْفِيكَ وَ إِنْ أَرَدْتَ اَلرَّفِيقَ فَالْكِرَامُ اَلْكَاتِبُونَ تَكْفِيكَ وَ إِنْ أَرَدْتَ اَلْمُونِسَ فَالْقُرْآنُ يَكْفِيكَ وَ إِنْ أَرَدْتَ اَلْعِبْرَةَ فَالدُّنْيَا تَكْفِيكَ وَ إِنْ أَرَدْتَ اَلْعَمَلَ فَالْعِبَادَةُ تَكْفِيكَ وَ إِنْ أَرَدْتَ اَلْوَعْظَ فَالْمَوْتُ يَكْفِيكَ وَ إِنْ لَمْ يَكْفِكَ مَا ذَكَرْتُ فَالنَّارُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ تَكْفِيكَ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۸۱)
کسی در آخرین دیدارش با امیرمؤمنان(ع)، نصیحت خواست؛ پس مولا(ع) فرمود: مصاحب می‌خواهی؟ خدا! رفیق می‌خواهی؟ دو فرشتهٔ همراهت! مونس می‌خواهی؟ قرآن! عبرت می‌خواهی؟ دنیا! دنبال عملی؟ عبادت! دنبال موعظه‌ای؟ مرگ! سپس فرمود: اگر اینها که گفتم، کفایتت نکند، درمان دردت، آتش قیامت است!
كَتَبَ رَجُلٌ عَالِمٌ مِنْ أَهْلِ اَلتَّصَوُّفِ أَرْبَعِينَ حَدِيثاً ثُمَّ اِخْتَارَ مِنْهَا أَرْبَعَ كَلِمَاتٍ قَالَهَا أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ طَرَحَ اَلْأُخْرَى فِي اَلْبَحْرِ وَ هِيَ أَطِعِ اَللَّهَ بِقَدْرِ حَاجَتِكَ إِلَيْهِ وَ اِعْصِ اَللَّهَ بِقَدْرِ طَاقَتِكَ عَلَى عُقُوبَتِهِ وَ اِعْمَلْ لِدُنْيَاكَ بِقَدْرِ مُقَامِكَ فِيهَا وَ اِعْمَلْ لآِخِرَتِكَ بِقَدْرِ بَقَائِكَ فِيهَا. (جامع الاخبار ج۱ص۱۸۱)
عالِمی از اهل تصوّف، چهل حدیث جمع کرد. سپس آنها را کاوید و چهار کلمه که از امیرمؤمنان(ع) بود جدا کرد و بقیه را در دریا انداخت. اما آن چهار کلمه: بقدر نیازت به خدا، اطاعتش کن!
بقدر طاقتت بر عذاب، معصیت کن!
بقدر درنگت در دنیا، غصه‌اش را بخور!
بقدر بودنت در آخرت، برایش عمل کن!
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ : قَرَأْتُ اَلتَّوْرَاةَ وَ اَلْإِنْجِيلَ وَ اَلزَّبُورَ وَ اَلْفُرْقَانَ فَخَيَّرْتُ مِنْ كُلِّ كِتَابٍ كَلِمَةً مِنَ اَلتَّوْرَاةِ مَنْ صَمَتَ نَجَا وَ مِنَ اَلْإِنْجِيلِ مَنْ قَنِعَ شَبِعَ وَ مِنَ اَلزَّبُورِ مَنْ تَرَكَ اَلشَّهَوَاتِ فَقَدْ سَلِمَ عَنِ اَلآفَاتِ وَ مِنَ اَلْفُرْقَانِ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اَلله فَهُوَ حَسْبُهُ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۸۳)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: تورات و انجیل و زبور و قرآن را خواندم و از هرکدام، جمله‌ای انتخاب کردم؛
از تورات: هرکه ساکت شد، نجات یافت!
از انجیل: هرکه قانع شد، سیر گشت!
از زبور: هرکه از هوس دوری کرد، از آفات رَست!
از قرآن: هرکه به خدا توکّل کرد، خدا کفایتش کرد!
وَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : ثَلاَثَةٌ تَنْقُصُ اَلنَّفْسَ اَلْفَقْرُ وَ اَلْخَوْفُ وَ اَلْحُزْنُ وَ ثَلاَثَةٌ تُحْيِيهَا كَلاَمُ اَلْعُلَمَاءِ وَ لِقَاءُ اَلْأَصْدِقَاءِ وَ مَرُّ اَلْأَيَّامِ بِقِلَّةِ اَلْبَلاَءِ. (جامع الاخبار ج۱ص۱۸۴)
امیرمؤمنان(ع) فرمود: سه چیز وجود آدم را می‌خورد و مستهلک می‌سازد: فقر، ترس، و غم؛ و سه چیز زنده‌اش میکند: سخن عالمان، لقاء دوستان، و دوام عافیت.