آزمودۀ دل
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله فرمودند: «حجّت خدا در زمین و بقیة‌الله در بندگانش … آنکه از شیعیان و دوستانش غیبتی خواهد داشت که در زمان غیبتش بر اعتقاد به امامتش ثابت نمی‌ماند مگر کسی که خداوند دلش را برای ایمان آزموده باشد. آن‌ها به نور او (مهدی) روشنایی می‌گیرند و به ولایتش در غیبت نفع می‌برند، همان‌طور که مردم از نور خورشید نفع می‌برند هرچند ابری، خورشید را بپوشاند.» (۱)
انتظار
موضوع انتظار و وظایف منتظر، از موضوعات بسیار مهمی است که نباید به‌سادگی از آن گذشت. نقش انتظار و احوال منتظِرین و تکالیفی که نسبت به منتظَر واقعی یعنی قائم آل محمد علیه‌السلام دارند، قابل‌بحث و موردنظر است چراکه باعث می‌شود تا محبّ از تلوّن به تمکین و از تردید به یقین رسیده و غلبهٔ یاد محبوب در قلبش پر شود.
ایمان کامل و اسلام نیکو
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله در حدیثی فضایل امامان را ذکر فرموده‌اند و در آخر آن می‌افزایند: «هر کس دوست دارد خداوند را در حالی ملاقات نماید که ایمانش کامل و اسلامش نیکو باشد، باید ولای حجّت صاحب‌الزمان منتظر را پیشه کند.»(۱)
امتحان
در دورهٔ آخرالزمان و غیبت کبری همه انسان‌ها امتحان می‌شوند بدیهی است که شیعیان و پیروان امام زمان علیه‌السلام از این قاعده مستثنی نمی‌باشند.
امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «آنچه دیده‌تان را به‌سوی آن خیره نمودید نخواهد بود تا از هم جدا شوید و امتحان شوید و جز اندک‌اندک، کسی از شما باقی نماند.»(۱)
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «این امر (فرج) نمی‌شود مگر بعدِ ناامیدی و نه به خدا تا این (خوب از بد) جدا گردید و امتحان شوید.»(۲)
در فتنه ها و آزمایش‌هایی که در دوران عمر منتظر اتفاق می‌افتد، احتمال سقوط وجود دارد یعنی ممکن است صبح بر عقیده‌ای باشد و شب از آن عقیده برگردد. لذا عافیت و قبولی در امتحانات، تنها با توسّل و عنایت می‌شود و غیر از این راهی وجود ندارد.
ایمان به غیب
ازآنجایی‌که وجود مبارک امام زمان علیه‌السلام و مسائل مربوط به ایشان از اسرار بوده و مخفی هست، به غیب تعبیر شده است؛ لذا ایمان به وجود مبارکشان مصداق ایمان به غیب است. خداوند متعال در سورۀ بقره آیه ۳ می‌فرماید: «الّذین یؤمنون بالغیب: کسانی که به غیب ایمان می‌آورند.»
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «یعنی ایمان آورد به قیام قائم که حق هست.»(۱)
لذا ایمان شیعه (مؤمن) به حقانیت قیام امام زمان علیه‌السلام، مصداق ایمان به غیب نیز می‌شود.
او سزاوارتر است
خداوند در قرآن می‌فرماید: «النَّبِیُ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنیٖنَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ: پیامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر هست.»(۱)
پیامبر گرامی صلی‌الله علیه و آله فرمودند: «من به مؤمنین از خودشان سزاوارترم، سپس تو ای علی از مؤمنین به خودشان سزاوارتری، آنگاه… و بعد از حسن، حجت بن الحسن به مؤمنین از خودشان سزاوارتر است.»(۲)
ازآنجایی‌که امام علیه‌السلام سرور و سرپرست و ولی امر شیعه بوده و بنا به منزلت و مقامی که خداوند به ایشان عطا کرده است، هر چه به محب تعلّق دارد، برای والی و ارباب و سرپرست بوده و شایسته است در همه‌چیز از دعا و حاجت‌خواهی و … ایشان را مقدّم بدارد.
به تعبیر دیگر هر چه از خیرها، خوبی‌ها و کمالات برای خود می‌خواهد در درجهٔ اول برای ارباب خودش بخواهد که او سزاوار مطلق است.
در زیارت جامعۀ کبیره، امام هادی علیه‌السلام به ما یاد داد که به امام علیه‌السلام عرض کنیم: «شما را پیش می‌اندازم پیشاپیش تمام خواسته‌هایم و نیازهایم و اراده‌ام در همهٔ احوالم و کارهایم».(۳)
اعتصام
«قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلاّ الْمَوَدّةَ فِی الْقُرْبی: بگو ای پیامبر، از شما برای رسالتم مزدی نمی‌خواهم مگر به خویشاوندانم مودّت بورزید.» (۱)
امام باقر علیه‌السلام فرمودند: «منظور از قربی (خویشاوندان) در این آیه، امامان می‌باشند.»(۲)
مودّت، حب عملی است نه‌فقط حب قلبی، یعنی شیعه، امام زمان را با قلب و زبان و جوارحش دوست بدارد و عملاً این محبت را نشان بدهد.
استکانت (درماندگی)
همهٔ ما در نبود امامان درمانده‌ایم، لذا به بلاء و امتحان مبتلا هستیم؛ عدم وصال یکی از بلاهایی است که باعث شده تا پیرو ایشان با بیچارگی و پریشانی خاطر زندگی کند.
امام صادق علیه‌السلام در دعای عهد چنین فرموده‌اند: «خداوندا رحم کن به درماندگی ما پس از او و برطرف کن این غم را از این امّت با حضورش و زود گردان برای ما ظهورش را.»(۱)
استجابت دعا به خاطر امام
دعای عمومی برای شیعیان و دوستان حضرت علیه‌السلام و وابستگان ایشان لازم است؛ لذا برای آنکه دعا به استجابت برسد باید خداوند را به حضرت علیه‌السلام قسم داده و ایشان را واسطه قرار دهیم، چنانکه در دعای افتتاح از نائب دوّم، محمد بن عثمان به نقل از امام زمان علیه‌السلام چنین آمده است: «خداوندا جمع کن به‌وسیلهٔ او پراکندگی ما را و پر کن به‌وسیلهٔ او شکاف ما را و پیوند ده به‌وسیلهٔ ایشان گسیختگی ما را و زیاد کن به‌وسیلهٔ او کمی ما را و گرامی دار به‌وسیلهٔ او خواری ما را و توانگر گردان به‌وسیلهٔ او نداری ما را و بپرداز به‌وسیلهٔ او بدهی ما را و جبران کن به‌وسیلهٔ او نداری ما را و ببند به‌وسیلهٔ او شکاف ما را و آسان گردان به‌وسیلهٔ او دشواری ما را و سفید گردان به‌وسیلهٔ او چهره‌های ما را و آزاد کن به‌وسیلهٔ او اسارت ما را و برآور به‌وسیلهٔ او نیاز ما را و وفا کن به‌وسیلهٔ او وعده‌های ما را و بپذیر به‌وسیلهٔ او دعای ما را و ببخش به‌وسیلهٔ او خواستهٔ ما را …»(۱)
استجابت از باب قاعدهٔ لطف، واسطهٔ قوی می‌خواهد و امروز بالاترین و قوی‌ترین شفیع و واسطهٔ بین مخلوق و خداوند، وجود مبارک امام زمان روحی و ارواح العالمین له الفدا است چراکه ایشان چشم و گوش خداوند متعال هستند.
پس عرض می‌کنیم «ای حجت خدا، دعایم در محل دیدن و شنیدن توست، پس موجبات اجابت دعایم را به‌طور قطعی فراهم نما.»(۲)
اجتناب از و قّاتون
افراد زیادی در طول بیش از هزار سال، به‌دروغ، وقت قیام را مشخص و معیّن کرده‌اند؛ شیعیان نباید گول این افراد را که به وقّاتون (تعیین‌کنندگان وقت ظهور) معروف‌اند را بخورند.
تعیین کردن زمان خاص برای ظهور حضرت علیه‌السلام یکی از حربه‌هایی بوده و هست که با آن بعضی شیعیان را دل‌خوش می‌کنند، لذا این افراد با سرگرم شدن به این موارد کذب، از پرداختن به وظایف خود بازمی‌مانند.
تکذیب کردن وقّاتون از دستورات اکید است، چراکه وقت ظهور، سرّ خدا بوده و زمانش مجهول است؛ این از حقایقی است که شیعه باید در نظر داشته باشد.
اسحاق بن یعقوب گوید: از محمد بن عثمان عمری (نائب خاص حضرت) درخواست کردم تا نامه‌ام را که مسائلی در آن نوشته بودم به دست امام علیه‌السلام برساند و جواب آن را بیاورد. پس توقیعی به خط حضرت صادر شد و در آن نوشته بودند: «اما ظهور فرج با خداوند است و تعیین‌کنندگان زمان ظهور دروغ می‌گویند.»(۱)
فضیل از امام باقر علیه‌السلام سؤال کرد: «آیا زمان ظهور معیّن شده؟» امام علیه‌السلام فرمودند: «دروغ گفته‌اند تعیین‌کنندگان و سه بار تکرار کردند.»(۲)
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «وقت گذاران دروغ‌گویند، ما وقتی را نه در گذشته و نه در آینده، تعیین نکرده‌ایم.»(۳)
پس راه صواب آن است که منتظر تسلیم قضا و قدر بوده و با تکذیب وقّاتون، به وظایفی که به عهده دارد بپردازد.
چراکه تعیین وقت ظهور و عدم تحقق آن، موجب سستی عقیده شده و یأس را ببار می‌آورد و درنتیجه با پرداختن به موضوعاتی از قبیل بداء، لوح محو و اثبات و امثال این‌ها و با مشتبه سازی و تأویلات نادرست از این مطالب و دامن زدن به خرافات، منتظران را سرگرم می‌کنند.
اگر منتظران با مطالعه و استناد به کتب معتبر نسبت به علائم قبل از ظهور مانند سفیانی، یمانی، صیحۀ آسمانی و …آگاهی کافی پیدا کنند بهتر بوده و گمراه نمی‌شوند؛ به‌طور مثال یکی از نشانه‌ها این است که فاصله زمانی بین خروج سفیانی تا خروج امام علیه‌السلام، یک سال بیشتر نیست؛ و این نشانه‌ها در کتب مذکور آمده است و چون او قیام کند، دیگر ظهور نزدیک نزدیک است.
آفت
در هر چیزی احتمال آسیب‌پذیری و آفت خوردن وجود دارد، مخصوصاً دربارهٔ مواردی که به دلیل ناملموس بودن و در دسترس نبودن، مخفی و پنهان باشند.
هرچند ابزار متکلّمان و آن‌هایی که دم از آن می‌زنند خالی از نکات مثبت نیست اما ازآن‌جهت که از مطالب سطحی برای جلب‌توجه عوام استفاده می‌کنند، باعث می‌شوند تا مقام حضرت در دیدگاه عوام پایین آمده و آن‌گونه که شایسته مقام ایشان است شناخته نشوند که درنتیجه، جنبهٔ مخرّب و اثرات منفی زیادی در پی دارد.
یکی از وظایفی که بر دوش علمای صمدانی است تا از آفات وارده به فرهنگ مهدویت جلوگیری کنند، برگزاری سخنرانی‌های حضوری است که مباحث انتخابی آن برای جلب‌توجه و هدایت مردم از روی مستندات و کتب معتبر صورت پذیرد.
لذا بر محبین و منتظران لازم است تا با تعلیم و تعلّم، از آسیب‌ها دوری کنند تا تزلزلی در اعتقادشان پیدا نشده و در دام تأویلات و خواب‌های بی‌اساس گرفتار نشوند.
افضل همه زمان‌ها
امام سجّاد علیه‌السلام فرمودند: «اهل زمان غیبت که به امامت او [امام زمان علیه‌السلام] قائل و انتظار ظهور ایشان را دارند افضل از همه زمان‌ها هستند.»(۱)
بیان امام سجاد علیه‌السلام دلیلی است بر این مطلب که منتظران واقعی و زمینه‌سازان قیام حضرت علیه‌السلام، به تکالیف مربوط به خودشان دقیقاً عمل می‌کنند و به خاطر عقل و فهم و معرفت و اخلاصی که دارند، دیگران را در پنهان و آشکار به‌سوی اهداف و فرامین امام زمان علیه‌السلام دعوت و هدایت می‌کنند.
امیدواری
امام علی علیه‌السلام فرمودند: «انتظار فرج بکشید و از گشایش و رحمت خداوند ناامید نباشید که به‌درستی محبوب‌ترین اعمال به‌سوی خداوند عزوجل، انتظار فرج هست.»(۱)
امام رضا علیه‌السلام می‌فرمایند: «فرج (گشایش) پس از ناامیدی می‌آید.»(۲) امّا باید توجّه داشت که حق رجا و امیدواری و شرایط مربوط به آن، باید در انسان جمع باشد نه آنکه چون به بردباری خداوند امید دارد، هر کار ناشایستی را انجام دهد و از انجام آن پشیمان هم نشود، چراکه در این صورت حق رجاء را از بین برده و لذا اثری از این امیدواری ظاهر نمی‌شود.
امام زمان علیه‌السلام چنین می‌فرمایند: «خداوندا چون به سعه حلم تو علم دارم ترک کردن من استغفار را، از بین برندهٔ حق امیدواری است.»(۳)
استبدال
امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «خداوندا عوض نکن ما را با دیگران، به‌راستی‌که عوض کردن ما با دیگران برای تو آسان، ولی آن برای ما بسیار ناگوار است.»(۱)
خدای متعال در قرآن می‌فرماید: «از این‌روست که خداوند نعمتی را که به گروهی بخشیده است نمی‌گرداند (از آنان سلب نمی‌کند) تا آنان آنچه در خود دارند دگرگون کنند (از حالت صالحه برگردانند).»(۲) پس تغییر و عوض و بدل نمودن، از بدی نیّت و اعمال هست.
به هر علّتی که شیعه و محبّ حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام، داده‌های خداوند را خوب بکار نبندد و به افراط‌وتفریط دچار شود، در دراز مدّت اُفت کرده، زمین می‌خورد و هبوط می‌نماید و لازمهٔ هبوط کردن ابدال است؛ یعنی کسی را کاندیدای درجه‌ای که به این محب داده‌اند کرده و جانشین او شده و او تنزّل پیدا می‌کند.
ابعاد فکری
هر گروهی در شناخت وظیفه نسبت به حضرت حجّت علیه‌السلام، سبکی و موضوعی را پیشه فکری خودساخته، به دنبال آن هستند. بعضی دنبال ملاقات حضرت هستند، گروهی فقط دعا برای ظهور می‌کنند، دسته‌ای به دنبال علائم ظهور بوده و به تطبیق آن با وقایع می‌پردازند، بعضی‌ها دنبال خودسازی بوده و با دیگران کاری ندارند و گروهی نیز دم از محبت آن عزیز می‌زنند. درمجموع باید گفت که تشخیص وظیفه در برابر محبوب و جلب رضایت حضرت علیه‌السلام با عمل به تکالیف و انجام وظایف از مهم‌ترین موضوعات است.
چراکه وقتی وظایف به نحو احسن انجام شود، آنگاه راهی هم برای فرج فراهم می‌شود و این مطلوب است.
اسلحه
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «هرکدام از شما برای خروج قائم، اگرچه تیری باشد مهیّا نمایید که خداوند وقتی از نیّت شخص بداند امید است که عمرش طولانی شود تا قائم را درک کند.»(۱)
البته آمادگی و زمینه‌سازی برای ظهور، موضوعاتی ازجمله تهیّهٔ سلاح و … را دربر دارد که به تعبیری، مشخصهٔ قوّت و قدرت است؛ بدین معنی که محب می‌باید هر چیزی از ابزار، همانند علوم مربوط به الکترونیک، سلاح‌های پیشرفته و … را یاد بگیرد.
امام کاظم علیه‌السلام فرمودند: «هرکسی اسبی را فراهم کند و متوقّع امر ما باشد و به خاطر آن دشمنان ما را خشمگین سازد، چون آن‌کس منسوب به ما هست، خداوند رزقش را گسترش و شرح صدر به او بدهد و به آرزویش برساند و به رساندن حاجتش یاری کند.»(۲)
ذکر نام‌هایی از قبیل تیر و اسب در روایات به‌عنوان سلاح، از باب تمثیل می‌باشد؛ بدین معنی که محب باید حداقل علم مربوط به هر نوع تجهیزات نظامی زمان خود که برای قیام حضرت قائم قابل بهره‌برداری است را فرابگیرد.
ارتباط جهانی
هرگاه پس از علم به وظایف خود در آخرالزمان، توانستیم آنان را عملاً پیاده کنیم، آنگاه می‌توانیم بین تمام شیعیان جهان نسبت به ساحت مقدّس حضرت بقیّة الله ارتباط فرهنگی و معنوی برقرار کنیم که در آن صورت روح انتظار واقعی و حقیقت محبّت مهدوی نیز در دل آنان نقش می‌بندد.
هرچند کار فردی خوب است امّا همیشه کار جمعی منفعت بیشتری دارد، ازاین‌جهت اگر همهٔ شیعیان جهان در این ارتباط به تکالیف خود عمل کنند، انشاء الله مورد تفضّل حضرت مهدی علیه‌السلام قرار می‌گیرند.