تقدیم ثواب‌ها
از امور مجرّبه آن است که محبّ ولیعصر علیه‌السلام، پاداش و جزای خیری را که خداوند به همهٔ کارهای او می‌دهد، به‌عنوان هدیه تقدیم به امام زمان علیه‌السلام کند و مطلوب آن است که عوض هم نخواهد تا اخلاص محب در تقدیم هدایا موردقبول حضرتش واقع گردد. پس محب ثواب آنچه را که از خواندن نماز، قرائت قرآن، انجام کارهای نیکو، زیارات، انفاق، ساختن ابنیه عام‌المنفعه و … انجام می‌دهد به محضر امام عصر علیه‌السلام تقدیم می‌کند و هیچ ثوابی برای خود در نظر نمی‌گیرد و برای خود چیزی را ذخیره نمی‌کند تا فانی در محبوب عالم شود.
تبلیغ و رسالت
رسالت محبان در بخش تبلیغات، نباید به‌صورت ساعتی و کوتاه‌مدت باشد، بلکه به‌طور منظّم و دائماً در هر مکان و زمانی [به‌شرط آنکه شرایط تبلیغ فراهم باشد] برای مشتاقان، حقایق مهدویت و نوع تکالیفشان را تبیین کنند.
فراگیر کردن عالمانهٔ این مطلب که منتظران باید نسبت به شناخت و انجام وظایف خودآگاهی پیدا کنند، رسالتی است که برای جهان تشیّع لازم است.
چون بصیرت و شناخت نسبت به امام علیه‌السلام، احتیاج به هدایت‌گر دارد و این موضوع با تبلیغ و انجام رسالتی که بر عهده رسولان حقیقی که مزیّن به اوصاف مهدوی هستند انجام می‌پذیرد؛ لذا هرکسی که توان بیشتری در ابراز فرامین حضرت حجّت دارد، باید کوشاتر باشد.
ترویج مهدویّت
شناخت امام زمان علیه‌السلام فقط مربوط به ایام خاصی از قبیل نیمۀ شعبان یا سالروز امامت ایشان در نهم ربیع الاوّل نیست که تنها با برگزاری یک برنامه مدّاحی جهت شادباش و توصیف آن بزرگوار و همچنین پذیرایی بسنده شود؛ بلکه موضوع مهدویت و معرفت نسبت به امام علیه‌السلام در رابطه با تمام مسائل مربوط به ایشان است؛ لذا محبین و شیعیان می‌باید نسبت به همه این مسائل اطلاع و آگاهی پیدا کنند و برای تمام مدت سال روی این مسئله متمرکز باشند تا بر علم و یقین و محبتشان نسبت به حضرت افزوده شود.
ترویج مهدویت تنها کار یک نفر و دو نفر نیست، بلکه همهٔ آن‌هایی که توان علمی و فرهنگی کافی دارند می‌بایست که از بذل جان و مال دریغ نورزند تا ان‌شاءالله بدین‌وسیله بر درجات علم و یقین و محبتشان در هر جای کرهٔ زمین که هستند افزوده شود که مبادا توسط عدّه‌ای طالب دنیا و مدّعیان گول بخورند و در دام صیادان گرفتار شوند، به همین دلیل محبین باید دائماً در مسیر و صراط مهدوی طی طریق کنند.
تربیت یاوران
هرچند تربیت ناصر و یاور امام علیه‌السلام در تمام مقاطع رشد انسان اعم از مراحل کودکی، نوجوانی، جوانی و پیری لازم و مهم است، اما این تربیت و پرورش در مقطع نوجوانی و جوانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و بسیار قابل‌تمجید است.
زیرا در سنین بالا، ملکات مانع از این کار است؛ امّا برای پرورش نفوس تا قبل از سنّ چهل‌سالگی زمینه فراهم است. از طرف دیگر، معلّمی که می‌خواهد جذب، تربیت و پرورش مهدوی را به عهده بگیرد، می‌باید خودش ملبّس به اخلاق حسنه‌ای باشد که موردنظر حضرت حجّت علیه‌السلام است؛ تا بتواند به‌عنوان الگو در این وظیفه تأثیرگذار باشد.
تشبیه و تمثیل
ازآنجایی‌که نوعاً در توصیف محبوب و معشوق از تشبیهاتی همچون درخت سرو، گل، بلبل و امثال این‌ها استفاده می‌شود باید به لزوم این امر توجه کرد تا دربارهٔ وجود مبارک حضرت ارواحنا له الفداء از تمثیلات زیبنده‌ای استفاده شود که درخور ساحت مقدس ایشان باشد؛ تا خدای‌نکرده با تشبیهات نابجای از شئون مقام امام و منزلت او کاسته نشود و چهرهٔ زیبا و منوّرشان خدشه‌دار نگردد.
تشرّف و دیدار
ازجمله آرزوی بلند منتظران واردشده در ادعیه و روایات، تقاضای دیدن جمال ملکوتی امام زمان علیه‌السلام است؛ چنانکه شیخ ابو عمرو، اولین نایب خاص امام عصر علیه‌السلام (در دعای منتظر ترجمهٔ نگارنده) چنین فرموده:
«اَبْرِز یٰا رَبِّ مَشٰاهِدَتَهُ: پروردگارا دیدنش را (با چشم سر) به من بنمای.»
«و اجعلنا مِمَّنْ تَقَرَّ عَینَهُ بِرُأیَتِه: ما را از آنان قرار بده که چشمش به دیدارش روشن گردد.»(۱)
و امام صادق علیه‌السلام در دعای عهد، به محضر خداوند چنین عرضه می‌دارد:
«خداوندا آن جمال ارجمند و آن پیشانی ستوده را به من بنمایان و سرمه کن دیدگانم را با نگاه کردن من به‌سوی او.»(۲)
ولیکن این دیدار، سرّ خداست چنانکه ابوعبدالله احمد بن ابراهیم گوید به ابی جعفر محمد بن عثمان (دومین نایب اربعه، غیبت صغری متوفی ۳۰۵ هـ. ق) دربارهٔ اشتیاقم نسبت به دیدار مولایمان امام زمان علیه‌السلام عرض کردم،
فرمود: «با اشتیاق می‌خواهی که او را ببینی؟»
گفتم: آری
فرمود: «خداوند شوق تو را برایت پاس دارد و چهرهٔ او را در آسانی و عافیت به تو بنمایاند. برای اینکه امام علیه‌السلام را ببینی، التماس نکن چون در ایّام غیبت نسبت به او اشتیاق می‌شود ولی اجتماع با ایشان پرسیده نمی‌شود. همانا این اجتماع (و دیدن) از تصمیم‌های الهی است و تسلیم در آن سزاوارتر است.»(۳)
منظور این است که اگرچه اسباب از اذکار و ادعیه و ختومات برای رؤیت حضرت واردشده است، اما باید دانست که:
اولاً رؤیت سرّ خداست و از تصمیمات الهی است.
ثانیاً اگر کسی هم به هر دلیل موفّق به تشرّف شود باید اسباب و شرایط در وجود او جمع شده باشد.
ثالثاً از اعلان به دیگران باید پرهیز کند و نقل ننماید. (که این موضوع جای بحث زیادی دارد).
آنچه مهم است آمادگی با عافیت است و شوق دیدار حبیب به محبوب، باید شرایط در حبیب جمع باشد، آنگاه آثار زیادی دارد اگرچه تقدیر با حکمت همراه است، این دیدار قبل از مردن با شناخت رخ ندهد.
چراکه بعضی دیدارها ناشناخته رخ می‌دهد، چه آنکه بعد از ظهور بعضی می‌گویند: ما ایشان را قبلاً دیده بودیم و فهم این موضوع بر اهلش آسان است.
تقرّب
گرچه پایهٔ تقرّب به حضرت ولیعصر علیه‌السلام، ترک محرمات و انجام واجبات است لکن منتظر باید تمام نیّات و اعمالش را قبل از انجام بررسی کند که آیا این کار سبب قرب یا بُعد می‌شود، آنگاه وارد عمل شود.
چه‌بسا دعای ندبه خواندن را سبب تقرّب به حضرت می‌داند درحالی‌که اگر بر طبق عادات خوانده شود، به عبارتی این عادت به مناجات غالب می‌گردد و از کیفیت و سوز خالی می‌شود. اگر صرف خواندن ادعیه ملکه شود، کمکم باعث می‌شود تا توجه و حضور در بیشتر ملکات از قبیل نماز، دعا و ذکر مذکور تقلیل پیداکرده و به همان نسبت از صعود تقرّبی کاسته شود که این اتّفاق از آفات بزرگ ترقّی درجات است.
توبه
چون پیرو امام علیه‌السلام به خاطر اشتباهات و خطاها دچار معصیت می‌شود؛ به‌واسطه وسوسه نفس، با خود می‌گوید: تو که گناهکاری و حضرت علیه‌السلام از تو راضی نیست؛ پس ناامیدی او نسبت به امام علیه‌السلام از ناحیهٔ نفسش زیاد می‌شود.
در جواب باید گفت پیامبر صلی‌الله علیه و آله فرمود: «مردی از پیروان ما گناهانی دارد که از کوه اُحد و از زمین و آسمان چندین برابر بزرگ‌تر است، چون توبه کند و ولایت ما را تجدید نماید گناهانش به زمین زده می‌شود.»(۱)
پس با توبه از معاصی، راه آشتی و تجدید بیعت و نزدیکی به امام علیه‌السلام فراهم می‌شود و باید از وسواس نفس و آدم‌های وسوسه‌گر دوری و پرهیز کرد.
حضرت ولیعصر علیه‌السلام در جواب یکی از سؤال‌هایی که از محضر مبارکشان پرسیده شده بود فرمودند:
«امّا پشیمانی گروهی که در دین خدا شک کرده بودند و توبه نموده و بازگشت کردند، ما آن‌ها را پذیرفتیم و نیازی به هدیه فرستادن برای ما نیست.»(۲)
امام علیه‌السلام مظهر همهٔ اسماء الهی ازجمله توّاب است، لذا پشیمانی و توبه دوستان و خطاکاران را می‌پذیرد. شخصی به نام حسن بن فضل یمانی به سامرا وارد می‌شود پس کیسه‌ای از جانب حضرت حجّت به او رسید که دو دینار و دو لباس در آن بود؛ اما او به خاطر کمی هدیه آن را ردّ می‌کند. سپس پشیمان می‌شود که چرا هدیهٔ امام علیه‌السلام را ردّ کرد، پس امام علیه‌السلام دوباره این هدیه را برای او می‌فرستد و در نامه‌ای به او می‌فرماید: «اشتباه کردی که هدیهٔ ما را بازگرداندی و اگر از خداوند طلب مغفرت کنی خداوند ترا می‌آمرزد».(۳)
تقوا
امام زمان علیه‌السلام در توقیعی فرمودند: «تقوای خدا را پیشهٔ خود نمایید و به ما تسلیم شوید… تمایل به راست و انحراف به چپ نداشته باشید و ما را مقصد خود سازید با دوستی بر مبنای سنّت آشکار.»
لازمه پرهیزگاری آن است که شخص منحرف نشود و مقصدش معلوم و طریقش معتدل بوده و تسلیم صاحب مقصد باشد. اگر این‌گونه باشد، تقوا پیشه ورزیدن، موردعنایت و لطف خاص قرار می‌گیرد و سبب تقرّب می‌شود.
امام زمان علیه‌السلام در نامه‌ای به شیخ مفید مرقوم داشتند: «هرکس از برادران دینی تو تقوای پروردگار بورزد به‌گونه‌ای که حق آن را ادا کند، از فتنه گمراه‌کننده در امان باشد.»(۱)
توسّل به مُفرّج
شیعیان در طول تاریخ، همیشه و همه‌جا از سوی ادیان و مذاهب مخالف خود، در عُسر بوده‌اند و حکومت‌های جور و مخالف مذهب تشیّع در مقام اذیّت و آزار و ستم به آن‌ها از هیچ امری کوتاهی نمی‌کردند.
ازآنجایی‌که کفّار و ستمگران، دستان تجاوزگر و خونینشان در دست یکدیگر است و خود را منجی بشریت و عقل کل می‌دانند، مخالف قیام جهانی امام زمان علیه‌السلام هستند؛ پس شیعه را مورد تجاوز زر و زور قرار می‌دهند.
شیعه برای نجات و امنیت چاره‌ای جز تمسک جستن به مفرّج حقیقی یعنی حضرت علیه‌السلام ندارد.
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «او (مهدی) برطرف‌کنندهٔ گرفتاری از شیعهٔ خود است بعدازآنکه شیعه در پریشانی شدید و بلای دراز مدّت و ستم‌ها بوده است.»(۱)
از بهترین کلمات که می‌توان برای توسل به امام زمان علیه‌السلام استفاده کرد بیان مبارک خود ایشان است که عرضه داشتند: «ای نگه‌دارنده و پوشش و برکت الهی، به فریادم برس، به خودت نزدیکم نما، کمکم کن، مرا دریاب، مرا به خودت پیوندده و از خودت جدایم مساز.»(۲)
ترس و اذیّت
منتظران در تمام اعصار به خاطر فشار حکومت‌ها در ترس و آزار بوده‌اند؛ مخصوصاً در زمان حکومت‌های استعماری و ناصبی‌ها و مخالفین حضرت ولیعصر علیه‌السلام، لذا چاره‌ای جز صبر نبوده و نیست.
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «هر کس انتظار امر (حکومت) ما را می‌کشد و بر ترس و آزار صبر می‌کند، فردای (قیامت) در زمرهٔ ما می‌باشد.»(۱)
تقیّه
ازآنجایی‌که کل شیعیان در جای‌جای کرهٔ زمین زندگی می‌کنند لازم است تا برای محافظت از خود در برابر آزار و اذیت و مشکل تراشی حکومت‌ها، وهابی‌ها، ناصبی‌ها و دشمنان، تقیّه پیشه کنند.
امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «گرامی‌ترین شما نزد خداوند باتقواترین و عمل‌کننده‌ترین شما به تقیّه هست.»
کسی عرض کرد: ای پسر رسول خداوند تا کی؟
فرمود: «تا روز وقت معلوم و آن روز خروج قائم ماست. پس کسی که قبل از خروج قائم ما ترک تقیّه کند از ما نیست.»(۱)
امام صادق علیه‌السلام دربارهٔ این آیه «اولئک یؤتون اَجْرَهُمْ مَرَّتَین بِما صَبَرُوا آنان به خاطر صبری که نمودند پاداش آن‌ها دو برابر خواهد داده شد.» فرمودند: «به خاطر صبری که بر تقیّه کردند دو بار پاداش داده شوند.» «وَ یدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السّیئَةَ: به‌وسیلهٔ حسنه بدی را دفع می‌کنند.» (قصص/۵۴)
فرمود: «حسنه تقیّه و بدی فاش کردن را گویند.»(۲)
تقیّه برای شیعیانی که در مناطق تحت پوشش گروه‌های مخالف شیعه از قبیل وهابی‌ها و ناصبی‌ها زندگی می‌کنند به‌منزله سپر و پناهگاه است چراکه عدم رعایت تقیّه سبب می‌شود تا مورد اذیت و آزار قرارگرفته و توسط دشمنان کشته شوند که این موضوع مورد رضایت امام زمان علیه‌السلام نیست.
نگهداری زبان و خانه‌نشینی(۳) و همچنین مخفی نگه‌داشتن اسرار از اغیار که از لوازم تقیّه‌اند ازجمله دستوراتی هستند که در زمان غیبت بدان امر شده است.
تولّی و تبرّی
امام رضا علیه‌السلام در مفاتیح‌الجنان فرمودند: «خداوندا هرکسی که او را دوست دارد دوست بدار و هرکسی که با او دشمنی می‌کند دشمن بدار.»
مسئله تولی و تبری یا به‌عبارت‌دیگر حب و بغض، از ضروریات مسائل امامت بوده و مسلمانی که حب و بغض ندارد تنها مسلمان شناسنامه‌ای است.
دانستن این مسئله برای شیعه لازم است که باید در وظایف فردی و اجتماعی، تولی و تبری را در جایگاه‌های خاص، به‌اندازهٔ درک و معرفت خود و دیگران اجرا و تبیین کند؛ چه آنکه در بعضی مناطق که وهابی‌ها و دشمنان امام حاکم‌اند و حکومت‌های جور غالب‌اند، تقیّه لازم است و نباید محب به خاطر غلو و افراط، خود را در معرض کشته شدن توسط دشمنان امام زمان علیه‌السلام قرار بدهد.
تابلوهای کم رنگ
شیعیان در بعضی اماکن، منازل، دکان‌ها، رستوران‌ها، قرض‌الحسنه‌ها و امثال این‌ها، القاب مبارک حضرت ولیعصر علیه‌السلام را می‌نویسند، گرچه نام حضرت برای جذب مشتری شیعه مفید است؛ امّا اکثراً شیوه زندگی یا کسب‌وکارشان تناسبی با حضرت ندارد. به‌طور مثال قرض‌الحسنه بنام مبارک حضرت است ولی در آن سود ربایی می‌گیرند. یا اینکه دکان را به اسم مبارک حضرت نام‌گذاری کرده است امّا گران‌فروشی می‌کند و بر همین اساس اگر بقیهٔ اماکن را قیاس کنید معلوم می‌شود رنگ و بویی از امام علیه‌السلام در آن نیست؛ اگر هم باشد بسیار کمرنگ است.
ثروتمندان
اغنیاء به خاطر داشتن اموال زیاد، حالت فروتنی را از دست می‌دهند و بخشش کردن بر آنان سخت می‌شود. توانگران برای جلب رضایت امام عصر علیه‌السلام نه‌تنها باید تواضع و بخشش گری را سرلوحهٔ کار خود قرار دهند؛ بلکه باید سیرهٔ فروتنی و انفاق را در مورد حاجتمندان و زیردستان رعایت کنند تا دعای امام عصر علیه‌السلام در حق آن‌ها به اجابت برسد. لذا حضرت بقیّة الله علیه‌السلام در دعایی عرضه داشتند: «خداوندا بر توانگران فروتنی و بخشش کردن را تفضّل بفرما.»(۱)
ثابت قدم
موضوع ثابت‌قدم بودن بسیار قابل اهمیت است چراکه عاقبت‌به‌خیری را به همراه دارد. در زمان پیامبر صلی‌الله علیه و آله و امامان بسیار افرادی بودند که عاقبت مرتد شده و به خاطر دنیا، ریاست و پول، خود را فروختند.
شیعه، در زمان غیبت کبری باید در اعتقاد به امامت حضرت ولیعصر علیه‌السلام و مسائل مربوط به ایشان ازجمله ظهور و مانند این‌ها مستحکم بوده و در تزلزل و سستی قرار نگیرد تا به بهترین مقامات برسد.
امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «قائم ما را غیبتی دست می‌دهد که طول می‌کشد؛ انگار شیعه را می‌بینم که دوران غیبت همانند گوسفندی است که به دنبال چراگاه می‌گردد، امّا آن را نمی‌یابد.
بدانید که هر کس بر دین خود ثابت‌قدم بماند و دلش به خاطر طول غیبت قساوت نگیرد، روز قیامت با من هم‌درجه است.»(۱)
امام زمان علیه‌السلام به اسحاق بن یعقوب نوشتند: «خداوند تو را ثابت‌قدم بر انکارکنندگانم کند.»(۲) امام عسکری علیه‌السلام فرمودند: «او غیبتی طولانی دارد، نجات نمی‌یابد مگر کسی که خداوند او را به اقرار به امامت او ثابت بدارد و به دعا نمودن برای تعجیل فرجش توفیق دهد.»(۳)
امام صادق علیه‌السلام امر فرمود: «در آخرالزمان که امام دیده نشود و مردم به حیرت و سرگردانی افتند برای ثابت‌قدم ماندن، دعای غریق را بخوانند (یٰا اللهُ یٰا رَحمٰانُ یٰا رَحیٖمُ یٰا مُقَلِّبَ‌القُلُوب ثَبّتْ قَلْبیٖ عَلیٰ دیٖنِک) ای خداوند ای بخشنده و بخشاینده، ای دگرگون‌کننده دل‌ها قلبم را بر دینت ثابت‌قدم نگه‌دار»(۴)
امام باقر علیه‌السلام فرمودند: «زمانی بر مردم خواهد رسید که امامشان از آنان غایب شود، خوش به حال آنان که در آن‌وقت بر امر ما پایدار بمانند.»(۵)
نائب خاص اول حضرت علیه‌السلام در دعایی می‌گوید: خداوندا مرا بر اطاعت ولی امرت ثابت نگه بدار.(۶)
امام باقر علیه‌السلام فرمودند: «کمترین ثواب که به آنان می‌رسد این است که خداوند به آن‌ها می‌فرماید: بندگان و کنیزانم که به سرّ من ایمان آوردید و غیبم را تصدیق نمودید به شما بشارت باد ثواب نیک از طرف من؛ حقاً از شما قبول می‌کنم و عفوتان می‌نمایم و می‌آمرزم؛ به خاطر شما بندگانم را از باران سیراب کرده و بلا را از آنان دفع می‌کنم. اگر شما نبودید عذابم را بر آن‌ها نازل می‌کردم.»(۷)
امام زمان علیه‌السلام به عثمان بن عَمری و فرزندش فرمودند: «خداوند شما را بر دین خودش ثابت‌قدم نگه دارد.»(۸)
جواد و رحیم
پیامبر صلی‌الله علیه و آله فرمودند: «مهدی از اهل‌بیتم نسبت به دارایی بخشنده و نسبت به ناتوانان دل‌رحیم است.»(۱)
شیعه با دیدن بخشندگی حضرت ولیعصر علیه‌السلام دلگرم می‌شود و همه ما نه‌تنها فقیر بلکه مسکین درگاه کریمانه ایشان هستیم؛ چراکه مسکین به دلیل تنگ‌دستی زیاد محتاج‌تر از فقیر است.
یکی دیگر از کارهایی که برای تقرّب به حضرت علیه‌السلام می‌توانیم انجام دهیم پیاده کردن صفت جوادیّت و مهربانی نسبت به بیچارگان است تا شباهتی هرچند اندک به وجود مبارکشان پیدا کنیم.