دانستن علائم ظهور
در نصوص نشانه‌هایی در مورد زمان قبل از ظهور از قبیل خروج سفیانی، یمانی، نفس زکیه، صیحه آسمانی، فرورفتن در بیداء و … واردشده است که شخص منتظر باید مطالبی را که در کتاب‌های معتبر دراین‌باره نوشته شده است را به دقّت بخواند و مطلع باشد تا مبادا در مصادیق اشتباه کرده و گمراه شود. چه‌بسا ممکن است در تشخیص صدای آسمانی که کدام حق است و کدام باطل، اشتباه کند. پس آگاهی یافتن و شناخت کافی از علائم حتمی و غیر حتمی قبل از ظهور لازم است.
دفاع
شیعه وظیفه دارد در مواقعی که جایی برای تقیّه وجود ندارد، از امام زمانش دفاع کند و درجایی که اشخاصی عمداً یا سهواً سخنان ناروا و بی‌ربط درباره ایشان می‌گویند، در مقام دفاع برآید که این از مظاهر مودّت است؛ چراکه در این حالت شخص منتظر نه‌تنها عملاً محبت خود را ابراز می‌کند بلکه حتّی راضی نمی‌شود غباری بر چهرهٔ پرفروغ مولایش بنشیند.
پیامبر صلی‌الله علیه و آله به حسان بن ثابت فرمودند: «پیوسته روح‌القدس با تو خواهد بود تا هنگامی‌که از ما دفاع کنی.»(۱)
دعا در کعبه
یکی از اماکنی که امام زمان علیه‌السلام در آنجا دعا کرده‌اند، کنار کعبه است. لذا لازم است تا شیعه در آن مکان معظّم، برای امام زمان علیه‌السلام خود دعا کند. عبدالله بن جعفر حمیری گفت از محمد بن عثمان عَمری (دومین نایب خاص امام علیه‌السلام در زمان غیبت صغری) پرسیدم آیا صاحب این امر را دیده‌ای؟ فرمود: بله آخرین بار در کنار بیت‌الحرام دیدم که چنین می‌گفت: «اَللّٰهُمَّ اَنجِز لیٖ مٰا وَعَدْتَنیٖ: خداوندا! به من آنچه وعده دادی روا بدار.»(۱)
و در نسخهٔ دیگر این‌گونه آمده است: او را دیدم که کنار رکن مستجار کعبه، پردهٔ کعبه را گرفته و می‌گفت: «اَللّٰهُمَّ انتَقِمْ لیٖ مِنْ اَعدٰائیٖ: خداوندا از دشمنانم برایم انتقام بگیر.(۲)
دعا
تمام شیعیان و محبین وظیفه‌دارند تا برای حضرت قائم علیه‌السلام دعا کنند. دعاها وقتی پیوسته شد و شرایط را برای استجابت فراهم کرد آن‌وقت خداوند ظهور را ازنظر زمانی جلوتر می‌اندازد. امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «وقتی سختی و عذاب بر بنی‌اسراییل طولانی شد آنان چهل صبح به‌سوی خداوند ناله و گریه کردند، پس خداوند به موسی علیه‌السلام و هارون وحی کرد که آنان را از فرعون خلاص کرده و نجات دهد پس صد و هفتادسال ظهور موسی علیه‌السلام را جلو انداخت.»
سپس فرمودند: «شما هم اگر این‌گونه (ضجه و گریه و دعا) نمایید خداوند زودتر فرج و گشایش ما را می‌رساند؛ اما اگر این‌طور انجام ندهید (دست روی دست بگذارید و بی‌تفاوت بمایند) این امر فرج تا آخرین مدّت خود طول خواهد کشید.»(۱)
گرچه دعای انفرادی همانند قطره‌ای در مقابل دریاست؛ امّا وقتی به‌صورت گروهی آن‌هم با سوز و آه و تمنّا و خاکساری دعا کنند، خداوند به لطف کریمانه‌اش ظهور حضرت را پیش انداخته و برای همهٔ شیعیان فرج و گشایش می‌شود.
حضرت صادق علیه‌السلام فرمودند: «همانا که دعا قضا را برمی‌گرداند و پیچیدگی آن را می‌گشاید؛ همان‌طور که رشتهٔ نخ گره‌خورده شده از هم باز می‌شود.»(۲)
فقط نباید جدیت در این وظیفه مهم و بزرگ را از دست داده و از دعا کردن برای امر فرج خسته و ناامید شد.
امام زمان علیه‌السلام فرمودند: «زیاد دعا برای تعجیل فرج کنید که همانا فرج من، فرج شماست.»(۳)
امام زمان علیه‌السلام فرمودند: «بر شما باد به دعا کردن و انتظار فرج که به‌زودی دانش به (آثار) آن برای شما آشکار می‌شود.»(۴)
امام صادق علیه‌السلام فرمود: «به‌زودی در شُبهه خواهید افتاد، پس بدون علمی که آشکار باشد و امامی که هدایت کند نجات نخواهید یافت، مگر کسی که دعای غریق را بخواند.» ابن سنان عرض کرد: دعای غریق کدام است؟ فرمود: «می‌گویی یا الله یا رحمٰان یٰا رحیٖم یا مقلب‌القلوب ثبِّتْ قَلبیٖ علیٰ دیٖنِک.» عرض کردم: یا مقلب‌القلوب و الابصار ثبّت قلبی علی دینک. فرمود: «خداوند عزّوجلّ دگرگون‌کننده دل‌ها و بصیرت‌هاست. تو آن‌گونه که من می‌گویم بگو: یا مقلّب القلوب ثبّت قلبی علی دینک.»(۵)
وقتی راوی از حضرت صادق علیه‌السلام می‌پرسد که در دوران غیبت شیعیان شما چه‌کار بکنند؟ فرمودند: «بر شماست که دعا کنید و انتظار فرج را بکشید.» عرض کردم: چه دعایی کنیم؟ فرمود «می‌گویی: اَللّٰهُمَّ أنتَ عَرَّفْتَنیٖ نَفْسَکَ وَ عَرَّفْتَنیٖ رَسُولَکَ وَ عَرَّفْتَنیٖ مَلاٰئِکَتَکَ وَ عَرَّفْتَنیٖ نَبِیَّکَ وَ عَرَّفْتَنیٖ وُلاةَ اَمرِکَ اَللّٰهُمَّ لاٰ آخِذ اِلّا مٰا اَعطَیتَ وَ لا اوقی اِلّا مٰا وَقیت اَللّٰهُمَّ لاٰ تُغَیِّبْنیٖ عَن مَنٰازِلِ اولِیٰائک وَ لاٰ تُزِغْ قَلبیٖ بَعدَ اِذْ هَدَیْتَنیٖ اَللّٰهُمَّ اهدنی لِوِلاٰیَةِ مَنْ فَرَضتَ طاٰعَتَهُ: بار خداوندا خودت را به من شناسانیدی و فرستاده‌ات و فرشتگانت و پیامبرت و موالیان امرت را به من شناسانیدی. خداوندا نمی‌گیرم چیزی را مگر تو عطا کنی و نگهداری جز تو نیست. خداوندا مرا از منازل دوستانت دور مکن و قلبم را بعدازآنکه هدایت کردی سنگین و سخت مکن. خداوندا مرا به ولایت کسی که اطاعتش را بر من واجب کردی، هدایت فرما.»(۶)
هم برای خود و هم برای دیگران دعا کردن از سیرهٔ حضرت مهدی علیه‌السلام است. امام زمان علیه‌السلام در دعایی به خداوند عرضه می‌دارد: «خداوندا مرا از چشم‌های کینه‌توزان و افرادی که دشمنی اهل‌بیت پیامبرت را دارند پوشیده بدار و بدی آنان به کسی (از شیعیان) نرسد.(۷) از تو می‌خواهم بر چیزی که خودت ضمانت نمودی اینکه دعای درخواست‌کنندگان را اجابت نمایی.»(۸)
دعای جمع
دعا برای حضرت باید خاص باشد امّا دعا برای شیعیان و دوستان ایشان به نحو عام مطلوب است؛ چراکه وظیفه ایجاب می‌کند تا برای ارباب و رعیت به نحو جمع دعا کرد. بدیهی است هرگاه رعیتی دچار رنج بیماری شود و یا حادثهٔ بزرگی گریبان گیر او شود ارباب کریمش برایش غمگین خواهد شد.
پس دعا نمودن به‌صورت جمع، پیروی کردن از دعای معروف شخص امام زمان علیه‌السلام است که در دعایشان خود و جمع متصل به خود را این‌گونه دعا می‌فرمایند: «اَللّٰهُمَّ ارزُقْنٰا تُوفیقَ الطّٰاعَة و …: خداوندا ما را توفیق اطاعت بده و…»(۱)
دعای جامع
کوتاه‌ترین دعای جامع، دعای اللّهم کن لولیّک الحجّة بن الحسن… هست که در تمام زمان‌ها خواندنش آن‌هم با توجه ان‌شاءالله موردقبول واقع می‌شود و داعی به تفضلات حضرت قائم علیه‌السلام قابل می‌گردد.
درخواست استکمال
اکثر منتظران و محبان پس از گذشت چند سال به مرتبه و درجه‌ای می‌رسند؛ پس به همان رتبه و جایگاه خود بسنده می‌کنند و در همان مرتبه مشغول وظایف هستند لذا بعدازآن ترقّی و صعودی نمی‌کنند.
آب کم جو تشنگی آور به دست **** تا بجوشد آبت از بالا و پست
این عطش است که به همراه اعمال پسندیده سبب استکمال و ترقّی می‌شود. وقتی‌که عطش، رکود پیدا می‌کند و نیّات و اعمال نیکو به نقصان و آفت دچار می‌شوند، برای محب حالت رکود به وجود می‌آید و از طی طریق در مراحل و منازل بالاتر بازمی‌ماند. درخواست داعی، توسّل و همّت همیشگی را لازم دارد. استکمال ولایت و استغراق فکر دربارهٔ امام علیه‌السلام از قوّه به فعل نیاز به این دو صفت دارد.
درود بر انصار و یاران
از امام صادق علیه‌السلام در دعای عهد این‌گونه وارد شده است: «خداوندا ما را از انصار و اعوان و دفاع کنندگانش قرار بده».(۱)
در دعای منتظر، نائب خاص اوّل حضرت مهدی علیه‌السلام می‌گوید: «خداوندا یاری کن هر کس او را یاری می‌کند؛ وَ انْصُر نٰاصِریٖه»؛ و امام رضا علیه‌السلام عرضه کرد: «خداوندا یارانش را نیرومند گردان»(۲)
پس معلوم می‌شود درود و دعا برای خدّام، اوتاد، ابدال و عموم انصار و یاورانش در هر جای کرهٔ زمین که باشند، مورد مسرّت حضرت واقع می‌شود. امام رضا علیه‌السلام می‌فرمایند: «خداوندا درود فرست بر متولیان عهدش».(۳)
دین‌داری
امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «برای صاحب این امر (حضرت مهدی علیه‌السلام) غیبتی است که در آن زمان، متمسّک ماندن به دین، همانند خرد کردن خار مغیلان با دست است.» سپس امام علیه‌السلام سکوتی کرده و فرمودند: «صاحب این امر را غیبتی است که عبد باید [در آن زمان] از خدا بترسد و به دین خود چنگ بزند.»(۱)
دل‌های مرده
خداوندا به‌وسیلهٔ ولی‌ات (امام عصر علیه‌السلام) دل‌های مرده را زنده گردان.(۱)
این دعا از نائب خاص اول حضرت صادر شده است. ازآنجایی‌که دل‌ها به‌وسیلهٔ کینه، خشم، حرص، طمع، شهوات و …مرده‌اند لازم است که محبین با توسّل به حضرت قائم علیه‌السلام درصدد شفا برآیند، چه آنکه امام علیه‌السلام مظهر حیّ مطلق است و حیات دل مرده به‌وسیلهٔ حیات مطلق امکان‌پذیر می‌باشد.
دوست داشتن حضرت
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله فرمودند: «هر کس دوست دارد که خدا را ملاقات نماید درحالی‌که ایمانش کامل و اسلامش نیکو باشد، پس باید حجّت صاحب زمان علیه‌السلام منتظر را دوست بدارد.»(۱)
ردّ مظالم
آنچه از حقوق مالی دیگران بر ذمّهٔ منتظر هست باید به صاحبانشان برگرداند، یا از آنان حلالیت بطلبد و اگر صاحبان حق وفات کرده باشند باید که نیابتاً به ورثهٔ آنان برساند و چنانچه صاحبان آن را نمی‌شناسد و پیدا کردن آنان ممکن نباشد می‌باید اموال یا قیمت آن حقوق را البته با اجازهٔ مرجع تقلید به فقرا صدقه بدهد.
چه آنکه مظالم العباد بار سنگینی است که نمی‌گذارد انسان به مولایش نزدیک شود؛ لذا حلالیت طلبیدن و ادا کردن حقوق، بخصوص حقوق مالی ازجمله کارهایی است که راه را برای صعود مفتوح می‌گرداند.
در دعای حضرت حجّت علیه‌السلام چنین آمده است: «خداوندا گردنم را از مظالم بندگانت که بارشده و سنگینی کرده، آزاد نما.»(۱)
راضی کردن امام علیه‌السلام
همه محبین به خاطر عدم برخورداری از عصمت ذاتی، مرتکب خطیئه و گناه می‌شوند، لازمهٔ رفع اثر سوء این لغزش، راضی نمودن امام علیه‌السلام از خود و توبه کردن هست؛ و این جز به اقرار و اعتراف نزد امام علیه‌السلام ممکن نخواهد بود؛ هرچند امام زمان علیه‌السلام همه‌چیز را می‌داند، ولی وظیفهٔ شخص عاصی طلب عفو و جذب رضایت است. حضرت در دعایی به ما چنین می‌آموزد: «خداوندا از تو می‌خواهم که لغزشم را بپوشانی و از من راضی گردی و اگر از من راضی نگشتی پس مرا عفو نمایی، چراکه من بدکار، ظالم، خطاکار، گناه‌کارم و گاهی مولی بنده‌اش را عفو می‌کند درحالی‌که از او راضی نیست.»(۱)
راضی بودن به مقدرات
چون دسترسی به وجود ذی جود و مبارک حضرت قائم علیه‌السلام مقدور نیست، پس بعضی از تقدیرات ازجمله کاستی‌ها، نواقص، بلاها و مانند این‌ها که برای محب مقدّر شده، سبب گلایه و اعلام نارضایتی می‌شود. منتظر باید به آنچه خداوند و امامش برای او خواسته راضی باشد و از درخواست‌های اضافه‌تر از مقدراتی که توسط امام علیه‌السلام برایش اندازه‌گیری شده دست بردارد و داخل این‌چنین فضاهایی نشود چراکه شاید موجب هبوطش شود.
حضرت بقیة‌الله روحی له الفداء در دعایی می‌فرمایند: «خدایا تو اختیار تمام امور و افعالم را به دست بگیر و مرا به آن‌ها راضی گردان.»(۱)
رکن شدید، پایه و ستون شدید (قوی و محکم و بلند)
ازآنجایی‌که انسان ضعیف است برای حفظ و رشد در حوادث، احتیاج به رکن قوی و محکم دارد، پس برای آنکه خدای‌ناکرده هبوط نکند و هلاک نشود باید به رکن (پایه و ستون) بلند پناه ببرد.
حضرت صاحب‌الامر علیه‌السلام در جمله‌ای محضر خداوند متعال چنین عرضه داشته‌اند: «خداوندا تکیه‌گاهی برایم قوی‌تر از تو نیست، پس پناه به رکن قوی و بلند می‌برم.»(۱)
وظیفهٔ ما در قبال حوادث و بلاهای فراوانی که در عصر غیبت کبری از سوی دشمن چه از جانب نفس بر ما می‌بارد، این است که به رکن شدید یعنی قائم آل محمد علیه‌السلام پناه ببریم.
روز ماضی و مستقبل
به خاطر ارتکاب بعضی سیئات، حالت حضور از بین می‌رود و تاریکی آن، سبب رکود می‌گردد، شخص منتظر برای قرار گرفتن در حالت حضور، لازم است تا از کارهای ناشایستی که درگذشته انجام می‌داده نادم شود و توبه نماید، سپس همچون سائل به درگاه حضرت علیه‌السلام عرض حال بدارد و همچنین تمام سعی اش را معطوف کند تا از روزی که در آن است بهره‌مند گردیده و خوب از زمان حال خود استفاده کند.
حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام می‌فرمایند: «خداوندا مرا از کسانی قرار بده که از حظّ روزش مغبون نگردد… و از کسانی که بر آنچه روز گذشته ضایع کرده، پشیمان است.»(۱)
پس روز ماضی ضایع شدن عمر و روز نقد مغبون شدن مانع از وظایفی می‌شود که برای حضرت انجام می‌دهد استغفار و خوب استفاده کردن از روزها سبب انجام تکالیف مهدویه می‌شود.
رزق
ازآنجایی‌که مسائل رزق از ارکان زندگی همه هست، محب باید حواسش باشد تمام هم‌وغم و فکر و ذکرش در مسیر درآوردن روزی صرف نشود؛ چراکه در غیر این صورت به دلیل این دل‌مشغولی از ادا توسّل و دعا برای امام علیه‌السلام عاجز و درمانده می‌شود.
حضرت بقیة‌الله در دعایی این‌چنین می‌فرمایند: «خداوندا مرا از کسانی قرار بده که برای رزق فردایشان غصّه نمی‌خورند.(۱) و روزیم را بر من توسعه و گسترش بده.»(۲)
زمانی که فکر شیعه از نگرانی و غصه برای کسب روزی آزاد می‌شود، می‌تواند در انجام وظایفی که نسبت به امامش به عهده دارد تمرکز بهتری داشته و زیباتر عمل نماید. در فرازی حضرت قائم علیه‌السلام چنین عرضه داشتند: «خدایا از تو رزقی پیوسته که سبب پایداری زندگی و اصلاح احوال خانوادهٔ ما به آن مربوط است می‌خواهم؛ و از تو روزی می‌خواهم که صلاح دنیا و راه رسیدن به آخرت باشد.»(۳)
شیعه در زمان غیبت که منتظر امامش است، از بعضی صفات مذمومه مانند حرص و طمع به مال‌اندوزی که مرضی او نیست پرهیز نماید و از خداوند بخواهد رزق بابرکت که معاش زندگی خود و خانواده‌اش به آن درست شود به او بدهد و همین سبب بلاغ به مرضی او شود.