راه راست
شیعه در نماز، روزی چندین بار به خداوند عرضه می‌دارد: «مرا به صراط مستقیم هدایت فرما» (سوره حمد). حضرت قائم علیه‌السلام به پیروانش فرمودند: «از راه راست منحرف نشوید و به‌طرف چپ هم عدول نکنید.»(۱)
راه یمین که مصداق آن اهل بهشت که اصحاب یمین هستند و در دنیا هر کس که متابعت امیرالمؤمنین و ائمهٔ طاهرینش کند، می‌باشد.
رجوع به علما
وظیفه آن است که در زمان غیبت کبری همه به عالمان ربّانی و فقها و دانشمندان دین‌شناس رجوع کنند چراکه آنان مقلّدین و مراجعه‌کنندگان را از ورطهٔ شک و نادانی نجات می‌دهند.
امام هادی علیه‌السلام فرمودند: «در زمان غیبت قائم ما علمائی که به دلایل و براهین الهی، مردم را به‌سوی خداوند می‌خوانند و از دین‌داری دفاع می‌کنند و افراد ضعیف را دستگیری کنند و بندگان خداوند را از شبکه‌های ابلیس نجات می‌دهند و از دام‌های ناصبیان رهایی می‌بخشند؛ [در آن زمان] دیگر کسی باقی نمی‌ماند مگر آنکه از دین خداوند متعال مرتد می‌شوند؛ و لکن آن عالمان رشته دل‌های ضعفای شیعه را می‌گیرند و نگه می‌دارند. چنانکه ناخدای کشتی، سکّان کشتی را نگه می‌دارد، آنان برترین افراد نزد خدای عزّوجلّ می‌باشند.»(۱)
امام زمان علیه‌السلام فرمودند: «امّا در اتفاقات و وقایع، به راویان حدیث ما مراجعه کنید که آنان حجّت من بر شما هستند و من حجّت خدا بر آن‌ها هستم.»(۲)
در نامهٔ امام علیه‌السلام به شیخ مفید چنین آمده است: «(خداوند) به ما اجازه داده که برای تو نامه بنویسم و به چیزی تو را تکلیف نماییم که خود به دوستان ما می‌رسانی.»(۳)
رغبت (میل داشتن) به دولت کریمه
میل به محبوب و محبوبیت، منتظر را به یک مایل بی‌قرار تبدیل می‌کند. در دعای افتتاح که از نایب دوّم در زمان غیبت صغری وارد شده است، به خداوند چنین عرضه می‌داریم: «خدایا به‌راستی ما آرزومندیم به سویت در دولت جوانمردانه که گران‌مایه و عزیز گردان به‌وسیلهٔ آن اسلام و مسلمانان را و خوار گردان به‌وسیلهٔ آن دورویی و مردم دو رو را و قرار ده ما را در آن دولت از دعوت‌کنندگان به‌سوی فرمانبریت و راهبرانی به‌سوی راهت و روزی کن ما را به‌وسیلهٔ آن بزرگواری دنیا و آخرت را.»(۱)
رؤیت (مشاهده)
همهٔ محبین و منتظران دوست دارند جمال مبارک حضرت حجّت علیه‌السلام را ببینند. نائب خاص اوّل امام زمان علیه‌السلام به خداوند چنین عرضه داشت: «خداوندا از تو می‌خواهم که ولی امرت را به من بنمایانی… ای پروردگارا مشاهدهٔ او را به من بنمای … تا اینکه ولی‌ات را بنگرم، ما را از کسانی قرار بده که چشمشان به دیدار او روشن گردید.»(۱)
دومین نائب خاص امام عصر علیه‌السلام در جواب ابوعبدالله احمد بن ابراهیم که به او گفت: شکوه نمودم دربارهٔ اشتیاقم به دیدن مولایمان امام زمان علیه‌السلام، فرمود: با اشتیاق می‌خواهی که امام را ببینی، خداوند شوق تو را برایت پاس دارد و چهرهٔ او را در آسانی و عافیت به تو بنمایاند. برای اینکه امام علیه‌السلام را ببینی، التماس نکن، چون اجتماع (و دیدن) از تصمیم‌های الهی هست و تسلیم در آن سزاوارتر است ولیکن به‌وسیلهٔ زیارت (آل یاسین) به امام علیه‌السلام توجّه کن.(۱)
از این بیان استفاده می‌شود که دیدن حضرت علیه‌السلام از اسرار است و اصرار در آن، از دایرهٔ حکمت بیرون است.
رائی
امام زمان علیه‌السلام رائی است و به همه‌جا و همه‌چیز احاطه دارد و می‌بیند و چیزی از او پوشیده نیست و ما مرئی (نمایان، پدیدار، چیزی که دیده بشود) او هستیم. در زیارت آل یاسین (نسخهٔ المزار الکبیر) چنین به حضرت می‌گوییم: «ای چشم نظارت‌کننده خدا(۱) سلام بر تو ای صاحب دیدگاه و گوش شنوا.»(۲) امام صادق علیه‌السلام فرمود: «چون امر امامت به امام علیه‌السلام واگذار می‌شود، خداوند عمودی از نور برایش [امام علیه‌السلام] قرار می‌دهد تا به‌وسیله آن، هر عملی که مردم در هرجایی انجام می‌دهند می‌بیند.»(۳)
این روایت از اشارات است برای تفهیم افرادی که به درجهٔ یقین نسبت به مقام جمع‌الجمعی امام علیه‌السلام نرسیده‌اند و الّا کون و مکان از ازل تا ابد همه در معرض دید ایشان می‌باشد و هیچ فرقی ندارد کجا باشد و برای این کار به هیچ اسبابی احتیاج ندارد. منظور ما این است که شیعه بداند که حضرت، چشم نظارت‌کننده خدا و صاحب دیدگاه است. اعمال همه را می‌بیند، لذا باید حواسمان باشد، نکند عملی از ما سر بزند که سبب غم و ناراحتی ایشان شود.
ریاضت چشم
فروبستن چشم از نامحرم و هر آنچه جنبهٔ خیانت و فجور دارد واجب است. چشمی که می‌خواهد امام خود را رؤیت کند باید حیاء و پاکی در آن ملکه شده باشد تا موفّق به دیدار گردد. البته برای پاکی چشم، ریاضت و تمرین بسیار لازم است، چراکه همه، در هر جا از اجتماع و بازار و دانشگاه و خیابان و… هم مرد و هم زن، مواجه با این مسئله هستند؛ و کسانی که مراقبهٔ بصر را روا داشتند به بعضی مکاشفات معنوی رسیدند.
امام عصر علیه‌السلام در دعایی می‌گوید: «خداوندا چشم‌های ما را از تبهکاری و خیانت فروبند.»(۱)
رعایت ادب
چون عالَم، عالم حضور است، پس رعایت کامل ادب در خفا و ظاهر و مراقبه در فکر و عمل داشتن در تمام احوالات بر پیرو لازم است. چه آنکه نداشتن حس حضور در برابر ارباب، باعث بروز رفتار خارج از ادب در برابر مولا شده و سبب دور شدن می‌گردد. پس مزیّن بودن به آداب عبد نسبت به ارباب، غلام و نوکر نسبت به مولی سبب تقرّب و سرور مولی می‌گردد و موجبات ترقّی درجات را فراهم می‌کند.
زنان
صفت حیا (شرم، آزرم) و عفت (پاک‌دامنی، پارسایی کردن) لازمهٔ بانوان است تا بدین‌وسیله بتوانند به امام عصر علیه‌السلام تقرّب بجویند و نداشتن این دو صفت سبب فساد و فحشاء و بی‌بندوباری می‌گردد. حضرت قائم علیه‌السلام در دعایی به خداوند چنین عرضه می‌دارد: «خداوندا بر زنان شرمساری و پاک‌دامنی را تفضّل فرما.»(۱)
در دعای امام زمان علیه‌السلام نسبت به زنان مؤمنه چنین وارد شده است: «خداوندا تفضّل کن بر تهیدستان مردان مؤمن و زنان مؤمنه، توانگری و دارائی را و بر بیماران مردان مؤمن و زنان مؤمنه به شفا و تندرستی و بر زندگان مردان مؤمن و زنان مؤمنه آمرزش و رحمت و بر دور از وطنان مردان مؤمن و زنان مؤمنه به بازگشت به وطن‌هایشان در حال سلامتی و بهره‌مندی.»(۲)
پس وظیفهٔ ما در زمان غیبت این است که در دعاها، برای زنان مؤمنه هم به‌طور خاص دعا کنیم که از سیرهٔ حضرت حجّت علیه‌السلام است.
زبان به صواب
باید درستی و حکمت، عادت و ملکهٔ زبانی ما گردد که با آن حضرت بقیة‌الله علیه‌السلام را می‌خوانیم، نه اینکه زبان عادت به استفاده از مطالب ناپسند، زشت و رکیک کند.
حضرت علیه‌السلام در دعایی می‌گویند: «خداوندا زبان ما را به صواب (راست و درست) و حکمت (کلام موافق حق) استوار فرما.»(۱)
ازآنجایی‌که خطاهای زبان بسیار است، باید نوعی سد و مانع و قفل بر آن زد تا به صواب عادت کند و موجب خشنودی صاحب‌الزمان علیه‌السلام شود.
حضرت علیه‌السلام در بیانی به خداوند این‌گونه عرضه داشتند: «خدایا زبان‌های انسان‌های بدکاره را علیه من لال کن.»(۲)
از این نکته معلوم می‌گردد زبان افراد فاجر و پست از شمشیر تیزتر است تا آنجائی که امام مورد نفرین قرار می‌دهد و باید از شر این‌گونه زبان‌ها به خداوند پناه برد.
زهد و پند و اندرز
علماء می‌باید دارای دو صفت زهد و نصیحت‌گری باشند، هرچند ملبّس بودن به این دو صفت برازنده همه مردم است.
امام عصر علیه‌السلام در دعایی به خدای متعال چنین عرضه می‌دارد: «خداوندا بر علمای ما بی‌رغبتی (به دنیا) و نصیحت‌گویی تفضّل فرما.»(۱)
لذا عالمی که صاحب این دو صفت شده باشد یقیناً از تراوش‌های این دعای حضرت به او رسیده است.
زمینه‌سازان
برای ظهور حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام احتیاج به زمینه‌سازانی است که ازنظر خلوص، کیفیت و قدرت معنوی در سطح عالی باشند تا قیام جهانی تحقّق یافته و پدیدار و بارز شود. به‌عبارت‌دیگر زمینه‌سازان، می‌باید اوّل خودشان و بعد مردم را برای خروج حضرت آماده و مهیّا سازند. ما دربارهٔ اشخاص خاصی از یمن، قم، خراسان و… یا از خروج گروه مشخص صحبت نمی‌کنیم، بلکه درباره صفات کلی زمینه‌سازان سخن می‌گوییم، لذا اشارتاً چند نمونه از صفاتی که در روایات به آن‌ها اشاره‌شده در ذیل جهت یادآوری ذکرشده است:
حق‌طلبی، پرچم‌دار هدایت، از پای نمی‌نشیند، سلاح آن روز داشتن، دلشان همانند آهن است، طوفان‌های سخت آنان را نمی‌لرزاند، نمی‌ترسند، متوکل بر خدایند.(۱)
زیارت صالحین
در زمان غیبت کبری چون رؤیت و مشاهده امام علیه‌السلام برای اکثریت اتّفاق نمی‌افتد، آنان که صالح و منتظر حضرت هستند و هیچ ادعایی ندارند بهتر است تا کسی را که بوی محب واقعی حضرت علیه‌السلام را دارد صید کرده به زیارت و ملاقاتش برود، چراکه از سوی خدای متعال زیارت امام عصر علیه‌السلام برایش نوشته می‌شود. امام کاظم علیه‌السلام فرمودند: «کسی که برایش مقدور نیست تا ما را زیارت کند، پس دوستان صالح ما را زیارت کند که ثواب زیارت ما را برای او می‌نویسند و هر کس که نمی‌تواند به ما احسان کند پس به صالحین از دوستان ما احسان کند، برایش ثواب صله ما نوشته می‌گردد.»(۱)
زیارتگاه‌ها
جای شک نیست که مشاهد و مرقدهای مطهر تمامی معصومین و ائمه اطهار جای قدوم مبارک حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام است و تبرک جستن و متوسّل شدن و خواندن زیارات و ادعیه در این اماکن اولیٰ و افضل از هر مکان دیگر است. پس زیارت کردن به نیابت حضرت علیه‌السلام و اهتمام و دعا برای ظهورشان در این مشاهد شریفه لازم و ضروری است.
مراقد و زیارتگاه‌ها، مصداق این آیه هستند: «فی بُیوتٍ أَذِنَ اللّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ یذْکرَ فیها اسْمُهُ: در خانه‌هایی که خداوند اجازه داده که رفعت یابند و نام او در آن یاد شود». (نور/۳۶)
در تأیید این مطلب، روایت داوود صرمی را نقل می‌کنیم که به امام عسکری علیه‌السلام عرض کرد: من پدر شما را زیارت کردم و آن را برای شما قراردادم. فرمودند: «برای این کار تو از طرف خداوند پاداش بزرگی است و ما از تو سپاس‌گزاریم.»(۱)
پس اهداء زیارت، بسیار ممدوح است و دربارهٔ نیابت در کتاب المزار الکبیر ص ۵۹۵ روایتی نقل کرده که امام حسن عسکری علیه‌السلام زائری را از جانب خودش به کربلا فرستاد و فرمود: «برای خداوند جاهایی است که دوست دارد در آن‌ها دعا شود که خداوند اجابت فرماید و البته حائر حسین علیه‌السلام از آن مواطن است.»(۲)
در زیارت امام رضا علیه‌السلام چنین آمده است: «اللّهم صلّ علی حجّتک و ولیّک القائم فی خلقک صلوة تامّة نامیة باقیه تعجّل بها فرجه و تنصره بها و تجعلنا معه في الدنیا و الآخرة: خداوندا بر حجتت و ولی‌ات قائم در خلقت، درودی تام و افزون و دائمی که به‌وسیلهٔ آن تعجیل در ظهورش کنی و او را یاری کنی و ما را در دنیا و آخرت با او قرار دهی.»(۳)
زیارت نامه و ادعیّه
آنچه به‌عنوان دعا و زیارت حضرت بقیة‌الله واردشده، خواندنش خوب است لکن اگر بعضی شرایط در هنگام دعا مراعات شود اثرش بسیار است.
ازجمله وضو داشتن، توجه به ترجمه کردن مخصوصاً اگر زبان عربی را نمی‌فهمد، احساس حضور در مقابل مذکور، خواندن زیارات و ادعیه بدون عجله، حال وقتی‌که آن را می‌خواند با حضور باشد و از زبان قال بگذرد و به زبان حال برسد تا شاید اشکی، سوزی و شوقی در او ایجاد شود.
سالخوردگان
پیرمردان باید تلاش کنند تا بردبار شوند و به آرامش برسند؛ یعنی صاحب نوعی سنگینی و بزرگواری شوند که همراه با آرامش و طمأنینه و وقار باشد، این از خواسته‌های حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام دربارهٔ آنان است که عرضه داشت: «خدایا بر سالخوردگان ما بردباری و آرامش را تفضّل فرما».(۱)
پس سالخورده‌ای که عصبانی و تندمزاج باشد و طمع و حرص و مظاهر دنیا فشار روحی او را بالابرده، کاری کند که دعای حضرت شامل حال او شود.
سرور به جهت سرور حضرت علیه‌السلام
در حدیث اربع مائه در کتاب خصال شیخ صدوق آمده است که امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «خداوند برای ما شیعیانی برگزید که ما را نصرت می‌نمایند و از سرور ما مسرور و به خاطر اندوه ما اندوهگین می‌شوند و مال و جانشان را در راه ما ایثار می‌کنند؛ آنان از مایند و به‌سوی ما بازمی‌گردند.»(۱)
پس هر وقت در هر مکانی که به مناسبت خوشحالی امام زمان علیه‌السلام مجلس یا مراسمی برگزار باشد از قبیل جشن اعیاد قربان، غدیر، فطر، جمعه، موالید الائمه و مانند این‌ها، شیعه خوشحال باشد و از صرف مال و جان در نثار و ایثار برای حضرتش دریغ نورزد که نتیجه همه این چیزها در دیوان اعمال ضبط می‌گردد و به مشاهده و اطلاع امام علیه‌السلام رسیده و موجب سرور او می‌شود.