صلاح و رضا
در دعای ندبه می‌گوییم: «أین مؤلّف شمل الصلاح و الرضا: کجاست آن گردآورنده (جمع کننده) گروه (جمعیت) ها بر صلاح و خشنودی».(۱) از این فقره استفاده می‌شود، در زمان غیبت تفرقه و پریشانی و عدم خشنودی و رضایت، بین مسلمین و حاکمان و مردم و اقوام غالب است که وقتی حضرت ظهور می‌کند همه را به نیکو شدن و رضایتمندی و اتّحاد و همدلی جمع می‌کند.
کذب و افتراء
در دعای ندبه می‌گوییم: «کجاست آن‌کسی که رشته‌های دروغ و افتراء را قطع می‌کند». (أین قاطع حبائل الکذب و الافتراء).(۱) از این فقره استفاده می‌شود که در زمان غیبت کبری، دروغ گفتن و تهمت زدن بسیار است که وقتی امام زمان علیه‌السلام ظهور می‌کند، ریشهٔ این دو صفت ناپسند را قطع می‌کند. از علائم ظهور، کذب و افتراء آن‌هم نسبت به هر کس که باشد، می‌تواند بشمار آید. اگر شما خوب بنگرید، می‌بینید در ایّام غیبت، بسیار این دو صفت رواج دارد و سبب اختلاف و بدبینی به یکدیگر شده است.
امید بدون محتوا
امیر‌المؤمنان علیه‌السلام به کسی که تقاضای موعظه کرد، فرمود: «از کسانی مباش که امید آخرت بدون عمل دارد! امید توبه با آرزوی دراز، همانند زاهد است که سخن می‌گوید، ولی عملش همانند عمل دنیاطلبان است.»(۱) بسیاری در حرف زدن و تاریخ ظهور، مطالبی می‌گویند، انگار حرفشان یقینی آور است. امید می‌دهند و امیدوار می‌کنند، امّا خودشان ملبّس به لباس راجین واقعی نیستند. نه ترقّی در معرفت و محبت امام عصر علیه‌السلام داشته و نه کیفیت انتظارشان بالا رفته است؛ فقط در نقل‌قول از دیگران و روایات، بسیار ماهرند. مردم را به انتظار و تاریخ ظهور دعوت کرده، امّا خودشان سال‌هاست در یکجا درجا می‌زنند و امید دادنشان مانند تیرانداز بدون تیر را می‌ماند که بدون تیر، هیچ شکاری گیرش نمی‌آید، فقط اسمش شکارچی است.
توقّع نداریم
امام زمان علیه‌السلام در نامه‌ای به شیخ مفید مرقوم داشتند: «علّت مخفی شدن ما از شیعیان چیزی نیست جز آنچه از کردار آنان به ما می‌رسد و ما توقّع انجام این کارها را از آنان نداریم.»(۱)
حرف نادرست
اینکه بعضی گویند: ما دست روی دست می‌گذاریم تا ظلم همه‌جا را فرابگیرد و بعد امام زمان علیه‌السلام بیاید، حرف نادرستی است. گوییم: هر کس در زمان غیبت برای تعجیل در ظهور، با آمادگی و انتظار واقعی، خود را سهیم نماید؛ دنبال مطالب افواهی بدون تحقیق و تمسّک به بعضی روایات که سندش ضعیف است و معارض هم دارد، نمی‌رود. عدّه‌ای ضرورت سهیم شدن را نمی‌فهمند و لازمه‌اش این است که ترک امربه‌معروف و نهی از منکر می‌کنند. تأخیر ظهور و عدم سعادت دیدار با امام، گاهی از این فکرهای مجازی و بدون تحقیق است.
سهیم
طبق آمار حدود ۱۰ سال قبل، اگر شیعهٔ دوازده‌امامی ۲۰۰ میلیون نفر باشند و هر نفری با خلوص، روزی نیم ساعت وقت خود را صرف مسائل مهدوی کند، از دعا و صدقه و تألیف و تصویر و توسّل و تهذیب و آمادگی شخصی خود، خدا می‌داند که چقدر درمجموع می‌تواند برای تعجیل ظهور تأثیر داشته باشد. چرا ما برای فرج امام و همهٔ شیعیان و مستضعفان جهان سهیم نباشیم. خداوند کوهی به کاهی می‌بخشد، خداوند اندک را می‌پذیرد. (یقبل الیسیر) ولی اندک باید باکیفیت و خالص باشد تا موردقبول حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام قرار بگیرد؛ و ما نباید به خاطر کاری کم، از حضرت طلبکار باشیم و به زبان قال و حال بگوییم: چنین کردیم؛ و چرا جزا و پاداش ما را نمی‌دهی.
تو بندگی چو گدایان به‌شرط مزد مکن **** که خواجه خود روش بنده‌پروری داند
مشکلات شیعیان
در دعای افتتاح به خداوند می‌گوییم: «خدایا به‌وسیلهٔ حضرت قائم علیه‌السلام پراکندگی ما را جمع کن و به‌وسیلهٔ او شکاف ما را پر کن و پیوند ده به‌وسیلهٔ او گسیختگی ما را… جبران کن به‌وسیلهٔ او نداری ما را و ببند به‌وسیلهٔ او شکاف ما را و آسان گردان به‌وسیلهٔ او دشواری ما را…».(۱) از این فقرات استفاده می‌شود که خودمان در مشکلات عدیده قرار داریم که مسائل شخصی و خانوادگی و اجتماعی را در بردارد؛ و معلوم می‌گردد فرج عموم شیعیان با آمدن حضرت برطرف می‌شود، پس دعا و درخواست شبانه و روزی از خداوند برای تعجیل ظهور کنیم که یکی از آثار آن، رفع مشکلات خود شیعه هست که در زمان غیبت با آن‌ها درگیر است.
غُمّه
در دعای عهد، مروی از امام صادق علیه‌السلام آمده است: «اللّٰهُمَّ اکشِفْ هٰذه الغُمَّةَ عَن هذه الاُمّةِ بِحُضُورِه: خداوندا برطرف کن این غم (مصیبت) را از این امّت با حضور (ظهورش).»(۱) غُمّه از غم پیچیده‌تر است؛ غم را حُزن و اندوه معنی می‌کنند؛ ولی غُمّه را گرفتاری خاطر، مبهم و پیچیده بودن کار، دل‌تنگی ترجمه می‌نمایند؛ یعنی در زمان غیبت امام، شیعیان جهان از یک پیچیدگی بلاها که خاطرشان را گرفتار کرده و نوعی دل‌تنگی از مسائل دنیا و عدم رؤیت امام و طولانی شدن ایّام غیبت کبری، آن‌ها را ضعیف و سُست نموده است.
صلوات بر سه حاجت
بار خدایا به مولای ما آن پیشوای راهنمای، آن راه راست یافته، قیام‌کننده به فرمانت، درودهای خداوند بر او و پدران پاکش باد، برسان؛ از طرف تمام مردان باایمان و زنان باایمان در مشرق‌های زمین و مغرب‌هایش، جاهای هموار و کوه‌هایش و خشکی‌ها و دریاهایش و از طرف من و پدر و مادرم از درودها هم‌وزن عرش خدا و تعداد کلماتش و آنچه را علمش شماره کرد و کتابش آن را احاطه کرده است.(۱)
أوزار
امام صادق علیه‌السلام در زیارت روز مولود پیامبر صلّی‌الله علیه و آله«۱۷ ربیع‌الاول» در زیارت‌نامه در کنار قبر امیرالمؤمنین علیه‌السلام این عبارت را عرض کرد: «مُستنقذ الشیعه المُخلِصین من عظیم الأوزار: نجات‌دهندهٔ شیعه با اخلاص از گناهان بزرگ».(۱) أوزار جمع وِزر، به معنی بارهای سنگین، گناهان و بزه‌ها (جرم‌ها). همان‌طوری که امیر مؤمنان علی علیه‌السلام، شیعهٔ مخلص را در وقایع و آزمایش‌های سنگین که موجب لغزش و هبوط می‌شود، آن‌ها را نجات می‌دهد، امام زمان علیه‌السلام هم از امتحانات سنگین نجات داده و می‌دهد.
جَهد
جهد یک معنی آن رنج بردن است. امیر مؤمنان علیه‌السلام در حدیثی می‌فرماید: «خداوند مهدی اهل‌بیت محمد را بعد از رنج بردن (اهل‌بیت و شیعیان) مبعوث می‌کند. پس آنان را عزّت و دشمنان آنان را ذلیل می‌کند.»(۱) در واقع همهٔ رنج‌هایی که سیزده معصوم و شیعیان بردند و همچنین رنج‌های امام عصر علیه‌السلام و شیعیان او در طول غیبت، خداوند به‌وسیلهٔ حضرت مهدی علیه‌السلام، به همهٔ آن‌ها خاتمه می‌دهد و عزّت می‌بخشد و ذلّت و استضعاف را از بین می‌برد؛ به امید آن روز که سبب خوشحالی معصومین و شیعیانش می‌شود.
ارتباط روحی
اگر ملاقات با امام عصر علیه‌السلام صلاح نباشد که آن سرّ خداست؛ ولیکن ارتباط معنوی با امام علیه‌السلام هیچ محدودیت و ممانعتی ندارد. هر چه شرایط از آمادگی و خلوص و مراقبه و انتظار بهتر باشد، جنبهٔ شایستگی افزون‌تر می‌گردد. حجاب از طرف شیعه است نه از طرف امام، پس هر چه نیّت و کارها بر اساس خلوص و واقعی باشد، رشد و هم‌جواری و نزدیکی به امام علیه‌السلام بیشتر می‌شود. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس منتظر این امر (فرج امام زمان علیه‌السلام) باشد و بمیرد، همانند کسی است که با قائم علیه‌السلام در خیمهٔ او باشد».(۱) این درجه، نوعی معیّت روحی است که انگار منتظر در خیمهٔ امام علیه‌السلام می‌باشد.
منتظِر واقعی
منتظِر واقعی مقامی بس بلند دارد که هیچ تجارت و معامله‌ای او را بازنمی‌دارد. (نور/۳۷) یعنی محو در منتظَر است و هیچ موضوع دنیوی و ظاهری او را از یاد (ذکر) محبوب بازنمی‌دارد. البتّه کار به عنایت ازلی و توفیق مهدوی است، لکن از کوشش و همّت و طلب نباید لحظه‌ای غافل بماند. اینان به مقامی می‌رسند که اگر جسم امام را با معاینه نمی‌بینند، ولی موردنظر او هستند و کارهایشان نوعاً موافق رضایت حضرتش هست.
مجاهدین
وقتی حضرت صادق علیه‌السلام بفرماید: «کسی که منتظر امام دوازده باشد، مانند کسی است که شمشیر را بکشد جلو روی رسول خدا صلّی‌الله علیه و آله و می‌جنگد و دفاع می‌کند».(۱) خداوند فرمود: «خداوند مجاهدان را بر بازنشستگان به ثواب بزرگ برتری داده است». (نساء/۹۵) پس کسی که قاعد نباشد و منتظر مجاهد باشد، انگار جلو روی پیامبر صلّی‌الله علیه و آله با دشمنانش می‌جنگد و این کم مقام و ارزشمندی نیست؛ و امیر مؤمنان علیه‌السلام فرمود: «هر که منتظر امر ما (ظهور امام زمان علیه‌السلام) باشد مانند کسی است که در راه خداوند در خون خودش بغلتد.»(۲)
قاعدین
بی‌تفاوتی در مسائل مهدویت، دست روی دست گذاشتن و آینده را منفی و تاریک دیدن، دنبال اخبار جنگ و ستم و بی‌پروایی بودن، مثبت‌گرا نمی‌شود؛ بلکه منفی گرا می‌شود. لازمهٔ این اندیشه این است که جزء قاعدین (بازنشسته از جهاد انتظار) شود و این ممدوح و مطلوب برای انتظار نیست. چون منفی دیدن، روحیهٔ شخص را کسل و خود را در بی‌ثمر بودن متوقف می‌کند. چنانکه بعضی افکار در طول تاریخ چنین بوده است. درحالی‌که وظیفه، تلاش گری است. به این معنی، منجی و مصلح کل را بشناسد و معرفی کند و خودش خوش‌بینانه به نزدیک بودن ظهور و سهیم بودن در موضوع انتظار بداند و از هیچ تلاشی بازنماند.
پنجاه نفر
پیامبر صلّی‌الله علیه و آله به اصحاب خود فرمودند: «بعد از شما گروهی می‌آیند که یک نفر از آنان پاداش پنجاه نفر از شما را دارد… اگر آنچه بر ایشان وارد می‌شود بر شما وارد شود، شما بردباری آنان را نخواهید داشت.»(۱) اصحاب پیامبر صلّی‌الله علیه و آله، وجود مبارک حضرتش را می‌دیدند و به معاینت درک می‌کردند. امّا منتظران حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام وجود پیامبر صلّی‌الله علیه و آله را ندیدند و امام علیه‌السلام را هم نمی‌بینند و در هجران و بلاها و طولانی بودن زمان غیبت و فشارهای دشمنان صبر می‌نمایند و به چنین پاداشی می‌رسند.
خودت دعا کن
شاعری گفته:
خودت برای ظهورت دعا کن و برگرد **** دعای من به خودم هم نمی‌کند اثری
وظیفهٔ ما دعا کردن است و آثار و قبولی و استجابت دعا با خداست نه با من. اثر داشتن دعا برای فرج امام عصر علیه‌السلام از ناحیهٔ بنده نیست تا روحیهٔ منفی گرایی به افراد منتقل شود. ظهور بستگی به دعای یک نفر ندارد؛ ولی همه وظیفه دارند برای این مسئلهٔ بزرگ جهانی با زبان قال و حال از خداوند بخواهند تا حضرتش تشریف بیاورد و جهان را پر از عدل و داد کند.
مهدی جان!
«دست تقدیر مرا از تو جدا خواسته است». «حتماً گناه باعث دوری ما دوتاست». «به حکمت الهی شیعه از امامش مهجور گردیده است». «به وظیفه عمل کردنم، برایت دوری و نزدیکی ندارد».
میزبان
درواقع همه سر سفرهٔ حضرت ولی‌عصر علیه‌السلام قطب عالم‌اند و او میزبان و دیگران روزی‌خوار اویند. متأسفانه اگر مهمان ادراک این را نداشته باشد، باید چکار کرد؟! اگر امام از جلوی ما بگذرد، او را نمی‌شناسیم، اگر سلام کند، جوابش را نمی‌دهیم. ما شبانه و روز مهمان اوییم، وقتی درک نکنیم، پس روزهای ما شام غریبان است. اکثر ما از او که حاضر است، غافل و چشم‌بسته‌ایم.
بندهٔ کوچک
پروردگارا! ای فریادرس، فریادرسخواهان، بندهٔ کوچک تو گرفتار است، نشان ده به او آقایش را، ای سخت قدرتمند. برطرف کن از او به‌وسیلهٔ او اندوه و غم دل را و سرد و خاموش گردان سوز تشنگی‌اش را، ای آنکه بر عرش قرارگرفته‌ای. بار خدایا، ما بندهٔ کوچک توایم و مشتاقیم به ولی‌ات آن به یاد آورندهٔ تو. آفریدی او را برای ما، مایهٔ عصمت (بازداشت از گناه) و پناهگاه و نشاندی او را برای ما مایهٔ قوّت و پناه و قراردادی او را برای مؤمنین، پیشوا. پس برسان به او از جانب ما درود و سلام و زیاد گردان بدان خاطر، ای پروردگار من، گرامی داشت ما را.(۱)