لطف خاص
ای امام رئوف، من زمستانم و تو همانند بهار، من کویرم و تو ابر رحمت، من خاکم و تو همانند آسمانی، من حیرانم و تو در مقام امنی. پس به این پریشان و زمستانی که در چاه غفلت، اسیر زندگی چندروزهٔ پرپیچ‌وخم شده‌ام، نگاهی بیفکن و به فریادمان برس و از خزانهٔ کرمت، به ما زیردستانت لطف خاص بیفکن.
ناپختگی
هِی داد می‌زنیم که اماما زود بیا و تعجیل کن و چرا نمی‌آیی؛ ولی از تو نشانه و جوابی نمی‌رسد! نمی‌دانیم عرض حاجت می‌کنیم یا شکایت. ببخش که داد زدن‌ها گاهی اسائهٔ ادب است و از ناپختگی ماست و موجب ملامت شما می‌شویم.
دردسریم
آن‌قدر خیال و فکرمان در اشتغالات دنیوی غرقه شده که به خاطر تغلیب، ما از اماممان خبری نداریم. پس برای او دردسر هستیم که رضایتمندی او را حاصل نکردیم و به چند دعا برای حضرتش خود را مشغول کردیم و فکر می‌کنیم که کار بزرگی کرده‌ایم. ما مدّعی هستیم، امّا نه سوز درون داریم و نه اشک فراق خالص. به‌ظاهر پر و بال می‌زنیم، امّا درواقع پر و بال شکسته‌ایم. به همهٔ خانه‌ها سر می‌زنیم، امّا درِ خانهٔ او را بلد نیستیم و اشتباهی درب دیگر خانه‌ها را می‌کوبیم و خروش می‌کنیم.
باخته‌ایم
طولانی شدن ایّام غیبت کبری که در آن هجران و فراق غالب است، تمام افراد، سنجیده و به آزمون گرفتار می‌شوند. غلبهٔ نفس اماره، پُر بودن ذهن از آرزو و آمال، ما را محبوس و محصور کرده و در آزمایش‌ها دچار لغزش می‌شویم. اگر عنایت حضرت قائم نباشد، باخته‌ایم.
هم‌درجه
در بهشت و برزخ درجاتی است که هر یک از شیعیان به‌تناسب عمل و مقام، در آن درجات با امامان هستند. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس منتظر امر ما (ظهور) باشد و بر اذیّت و وحشت‌های (دنیایی) صبر کند، در آینده (در بهشت) در زمرهٔ ما باشد.»(۱)
این خبر جای مسرّت و خوشحالی دارد که کسی منتظر واقعی باشد و بر بلا و اذیّت و خوف شکیبایی کند در یکی از درجات معنوی با ائمّه می‌باشد.
دردمندی
ای صاحب عصر و زمان! بندهٔ مریض و ناتوانم، از مصائب دنیوی در حجاب قرار گرفتم. از غفلت از شما داخل گناه می‌شوم و فریب نفس امّاره را می‌خورم. چون تو را فراموش می‌کنم، توکّلم کم می‌شود؛ کم‌کم کارهای ضد توکّل انجام می‌دهم. نسیان از تو سبب شده که وقتی دعا می‌کنم، دعایم حبس و محجوب می‌شود. دل‌تنگی‌ام از تو عاریه و مجازی و نفس آن را واقعی می‌پندارد. اگر می‌گویم عاشقت هستم، ادّعاست و از نفهمی‌ام می‌باشد؛ چراکه عاشق، هیچ‌وقت ناراحتی برای معشوق خود درست نمی‌کند.
عقل و فهم و معرفت
امام زین‌العابدین علیه‌السلام فرمود: «همانا اهل زمان غیبت مهدی علیه‌السلام که امامتش را باور دارند و منتظر ظهور او هستند برترند از اهل هر زمان؛ چون خداوند تبارک‌وتعالی آنان را از عقل و فهم و معرفت عطا کرده است که غیبت نزدشان همانند مشاهده است؛ و آنان را در آن زمان به‌منزلهٔ مجاهدینی که جلوی روی پیامبر صلّی‌الله علیه و آله با شمشیر می‌جنگیدند، قرار داده است. آنان به‌حق مخلص و به‌راستی‌که شیعیان ما هستند و مردم را به دین خداوند در پنهان و آشکار دعوت می‌کنند.»(۱)
کشتی‌بان
جهان در تاریکی به سر می‌برد و ظالمان، فتنه‌ها و آشوب‌ها برپا می‌دارند و افسار دنیا، دست چند ستمگر و متجاوز سیاسی و اقتصادی دنیاست. حال جهان آشفته است که کالای آن فریب و حیله است. جهان در حال طوفانی است و طوفان دریای غم و گرفتاری، دائم در حال جنبش است. کشتی‌بان مطلق، حضرت قائم علیه‌السلام است و بس؛ به امید آن روز با جان و میل برای آمدن نور و دفع جهل و ستم و فتنه‌ها، در تلاش منتظرانه واقعی باشیم تا منجی حقیقی بیاید. تا نیامدن حضرت، جهان در مجاز و مسیر قوانین بشری و حکومت‌های سلطه، به‌سوی قهقرا گرایش دارد و کشتی‌بان‌ها متجاوز و منحرف‌اند.
ترس و تمسک
چون دین‌داری در این آشفته‌بازار دنیا سخت است، به امر و تأکید شدید امام صادق علیه‌السلام در زمان غیبت، بنده اوّل آنکه از خداوند حتماً بترسد و دوّم باید متمسّک به دینش شود.(۱) از سفارش اکید امام ششم دربارهٔ این دو کار، معلوم می‌شود که منتظر با این دو دستور ثابت‌قدم می‌ماند و بیراهه نمی‌رود.
ادّعای عشق!
بعضی گویند چرا امام زمان علیه‌السلام به ما نظر نمی‌کند و گرفتاری ما را برطرف نمی‌سازد و به دیدارش نائل نمی‌شویم و… جواب این است که ما جزو شیعه و محبّ درجهٔ پائین هستیم و… با زاد اندک، توقّع بسیار بزرگ داریم و به دفتر کهنهٔ خود توجّهی نمی‌کنیم؛ و از محاسبهٔ نفس دوریم و ادّعای عشق و ارادت داریم.
عاشق که شد که یار به حالش نظر نکرد؟ **** ای خواجه درد نیست وگرنه طبیب هست
ارتیاب
بعضی افراد نادان و بی‌تفاوت و مُغرِض، حرف‌هایی دربارهٔ امام زمان علیه‌السلام و مسائل مهدوی می‌زنند که دور از صواب است و شک آور می‌باشد و اذهان را مغشوش و به ارتیاب می‌کشاند. شیعه نباید با افرادی نشست‌وبرخاست کند که دینشان ضعیف و ایمانشان سُست است.
چراکه کلمات نامربوط دینی آنان، سبب غبارآلود کردن فکر می‌گردد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از شک دربارهٔ او (حضرت قائم علیه‌السلام) بپرهیزید و از نفستان تردید را دفع کنید و سخت شما را از این ارتیاب، بر حذر می‌دارم.»(۱)
صبح و شام
انتظار فرج برای کسانی است که امام خود را نمی‌بینند. افرادی که زمان ائمّه بودند، دستور نبود صبح و شام منتظر فرج باشند. در زمان غیبت امر شده، هر چه ائمّهٔ قبلی فرمودند را بگیرند و عمل کنند و تولّا و تبرّا را پیاده کنند. انتظر الفرجَ صَبٰاحاً وَ مَسٰاءً: هر صبح و شام، منتظر فرج (ظهور امام زمان علیه‌السلام) باشید.(۱)
این انتظار فرج، خصیصهٔ شیعیان زمان غیبت حضرت حجّت علیه‌السلام است که امر و تأکید شده است که برترین عبادت و محبوب‌ترین کار معرفی شده است.
انبار گندم
امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «در آخرالزمان، شیعیان ما همانند وضعیت یک انبار گندم را خواهند داشت که آن را اگر آفت بزند، صاحب انبار آن‌ها را بیرون می‌آورد و آن قسمت‌هایش را که آفت‌زده دور می‌ریزد و بقیّه را داخل انبار قرار می‌دهد. این کار مجدداً آن‌قدر ادامه و استمرار پیدا می‌کند تا جایی که به‌اندازهٔ مشتی از آن گندم‌ها بیشتر سالم باقی نمی‌ماند.»(۱)
حفظ زبان
در زمان غیبت امر شده که «زبان‌های خود را حفظ کنید».(۱) یکی از علّت‌ها، آن است که با زبانی که شیعه، امام خود را می‌خواند و دعا می‌کند و راز و نیاز می‌نماید، آن را آلوده به گناه نکند که اگر آلودگی در زبان وارد شد، نورانیّت قبلی زبان که مشغول به کارهای مهدوی بود را حبط می‌کند؛ و این خسارت بزرگی است که نباید از آن به‌سادگی گذشت.
علمای عامل
امام هادی علیه‌السلام فرمود: «اگر در زمان غیبت قائم ما، نبودند علمائی که مردم را دعوت و راهنمایی به‌سوی او نمایند و دفاع از دین خدا به‌وسیلهٔ حجّت‌های خداوند تعالی کنند و ضعیفان را دستگیری نمایند و بندگان خدا را از دام‌های ابلیس و طرفداران او و از شبکه‌های ناصبی‌ها (دشمن اهل‌بیت) نجات دهند، کسی باقی نمی‌ماند مگر از دین خدا مرتد می‌شدند. علما رشتهٔ قلوب ضعیفان شیعه را به دست می‌گیرند، چنانکه ناخدای کشتی، سکّان کشتی را به دست می‌گیرد. آن‌ها در نزد خداوند عزوجل از همه برترند.»(۱)
دل‌تنگی
چون ما در دنیای خود، جذب آهنربای دنیوی شده‌ایم و با یاد و خاطرهٔ حضرت حجّت علیه‌السلام زندگی نکرده‌ایم و احساس نیاز و طلبمان نسبت به وجود مبارکش را بروز نداده‌ایم و تکیه بر اسباب ظاهری، هوش جان ما را از یاد او برده است و ممارست و تمرین هم در یادش به‌صورت حقیقی و واقعی انجام نگرفته است، دردمندی ما، خودش را به لقلقهٔ لسانی بسنده کرده، درنتیجه دلمان برای حضرت تنگ نمی‌شود.
وظیفهٔ عالمان
امام جواد علیه‌السلام فرمود: «هر کس متکفّل یتیم‌های آل محمد صلّی‌الله علیه و آله شود، آنانی که از امامشان جدا گشته‌اند (المُنْقَطِعیٖنَ عَن إمٰامِهم) و در نادانی خود در حیرت مانده و اسیر دست شیطان (صفتان) و دست ناصبی از دشمنان ما قرار گرفته‌اند، پس آنان را از دست آنان نجات داده و از سرگردانی بیرون آورده و با ردّ وسوسه‌ها، شیاطین را سرکوب کرده و ناصبی‌ها را با دلایل پروردگارشان و حجّت‌های امامانشان مقهور کرده‌اند. چنین افرادی نزد خداوند تعالی تفضیل بر بندگان دیگر دارند. بیشتر از تفضیل آسمان بر زمین و عرش و کرسی و حُجب بر آسمان و برتری آنان بر بندگان، مانند برتری ماه شب چهارده بر مخفی‌ترین ستارگان در آسمان است.»(۱)
موانع
موانع سر راه ما زیاد است که به وصال معنوی او نمی‌رسیم. ازجملهٔ آن‌ها تعلقات و اشتغالات، فارغ نشدن از خواطر نفسانی، عدم استقامت در یاد امام، ضعیف بودن معرفت و محبّت به او، خستگی‌های روزمره، کمبود آگاهی از مقام مطلقهٔ او، کارهایی که سبب رنجش حضرت می‌شود، مردود شدن در آزمایش‌ها، دل همانند کاروان‌سرا شدن، عدم تمسک حقیقی به حبل (ریسمان) مهدوی، با امام خلوت نکردن و راز و نیاز ننمودن و فقط در فشار مشکلات یاد او کردن و….
جانم فدایت
مولایم! کاش می‌دانستم کجا قرارگرفته‌ای و کدام زمین و خاک تو را برداشته. سخت است برای من، اینکه ببینم مردم را و تو را نبینم و نشنوم از تو صدا و نجوایی. سخت است برای من اینکه فراگیرد تو را، نه مرا گرفتاری و نرسد به تو از من فریادی و نه شکایتی. جانم فدایت! تو آن ناپیدائی که بیرون از ما نیستی. تو آن دور از وطنی که دور از ما نیستی. تو آرزوی دل هر مشتاقی، آنگاه‌که آرزو کند از مرد و زن باایمان که تو را یاد کند، تو آن رشتهٔ عزّتی که همانند نداری، تو آن بزرگ سرافرازی که مثل (و لنگه) نداری. تو آن نعمت دیرینی که مانند نداری.(۱)
صائم قائم
امام باقر علیه‌السلام فرمود: «بدانید همانا منتظر برای این امر (ظهور)، برایش ثواب روزه‌دار و شب‌زنده‌دار می‌نویسند.»(۱)
پس کسی که مصداق واقعی منتظر حضرت قائم علیه‌السلام باشد، اگرچه به دلیلی نتواند روزه بگیرد یا شب‌زنده‌داری کند، امّا ثواب روزه‌دار و کسی که شب برای عبادت از خواب بلند می‌شود، برای او ثبت می‌شود.
نکتهٔ ارزنده، آنکه امام در صدر حدیث فرمود: «واعلموا: بدانید»، یعنی موضوع انتظار، بس ارزنده و ارزشمند است که پیوسته برایش چنین اجری می‌نویسند، پس آن را سرسری نگیرید و با دانائی مصداق منتظرین باشید.
رسیدگی و کمک‌رسانی
اعمال منتظرین لازم نیست به یک کار و یا چند کار باشد تا مُهر رضایت امام زمان علیه‌السلام بر عمل ثبت شود. ازجمله می‌توان گفت شیعیان توانمند، به ضعیفان رسیدگی کنند و ثروتمندان، فقرا را کمک‌رسانی کنند. به عبارت ساده‌تر، هر شیعه در زمان غیبت امامشان، به هر نوعی توانمندی دارد به کسی که ضعیف و فقیر و نیازمند است دستگیری کند و امدادرسانی نماید، عیادت کند، دل آنان را خشنود سازد و….
برداشت غلط
از نکاتی که شیعه باید به آن توجه داشته باشد، آن است که ازآنچه به‌عنوان انتظار و منتظر شنیده و دیده، در مفاهیم و مصادیق موضوعات دچار اشتباه نشود. ازجمله، تک‌روی بدون مطالعه و مشورت از اهلش است که به آفاتی مبتلا می‌شود. طرد و تأویل وقت ظهور و تکیه بر افکار شخصی، بدون شناخت از مبانی می‌باشد. تا جایی که نوعی غفلت از دیگر مسائل دینی و اعتقادی می‌شود. ناکارآمدی و بی‌تفاوتی نسبت به دیگر منتظران واقعی و آماده شدن برای استفاده از زمان بعد از ظهور که لازمه‌اش تنبلی و بی تلاشی زمان حاضر و قبل از ظهور می‌باشد.